El Nino trở lại, châu Á đối mặt với thời tiết cực đoan

Người dân che ô tránh nắng nóng tại Thủ đô Bangkok, Thái Lan

Xuất hiện El Nino cực mạnh vào cuối năm 2026

Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) mới lên tiếng cảnh báo hiện tượng El Nino có khả năng sớm quay trở lại trong năm 2026, khiến nhiều khu vực tại châu Á đối mặt với thời tiết cực đoan nhiều hơn. Đại diện WMO cho biết: “Hiện tượng El Nino đang phát triển và sẽ ảnh hưởng đến nhiệt độ và lượng mưa toàn cầu”.

El Nino là hiện tượng khí hậu tự nhiên làm ấm nhiệt độ bề mặt ở vùng trung tâm và phía Đông xích đạo Thái Bình Dương, dẫn đến những thay đổi về gió, áp suất và lượng mưa trên toàn thế giới, từ đó gây ra nhiều hình thái thời tiết cực đoan như nắng nóng, hạn hán, cháy rừng, mưa lớn và lũ lụt tại nhiều khu vực trên thế giới. Hình thái thời tiết này thường xảy ra sau mỗi 2 - 7 năm và kéo dài khoảng 9 - 12 tháng.
Theo WMO, hiện tượng El Nino đang hình thành nhanh hơn dự kiến tại khu vực Thái Bình Dương, đồng thời khả năng xuất hiện một đợt El Nino cực mạnh - còn được gọi là “Super El Nino” - vào cuối năm 2026 đang gia tăng đáng kể. Diễn biến này được cho là có thể kéo theo hàng loạt tác động thời tiết cực đoan trên phạm vi toàn cầu.

Ở châu Á, El Nino thường gây giảm lượng mưa tại Đông Nam Á và Ấn Độ, làm gia tăng nguy cơ hạn hán và ảnh hưởng tới sản xuất nông nghiệp. Các chuyên gia khí tượng cho rằng thời tiết nóng và khô hơn trong nửa cuối năm 2026 có thể gây áp lực lớn lên nguồn cung lương thực, đặc biệt trong bối cảnh giá nhiên liệu và phân bón vẫn ở mức cao do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Tại Ấn Độ, mối lo lớn nhất là El Nino có thể làm nắng nóng kéo dài và khiến mùa mưa yếu hơn. Nếu mưa đến muộn, những đợt nắng nóng có thể kéo dài hơn, ảnh hưởng đến sinh kế, sức khỏe người dân và sản xuất nông nghiệp. Tại Trung Quốc, Trung tâm Khí hậu quốc gia cho biết tác động của El Nino có thể đạt đỉnh vào mùa thu và mùa đông, gây mưa nhiều hơn ở miền Nam và khiến nhiệt độ tăng trên cả nước. Cơ quan khí tượng tỉnh Thanh Hải, khu vực nằm trên cao nguyên Thanh Hải (Tây Tạng), cảnh báo tác động của El Nino tại đây có thể “khó lường và cực đoan”. Người dân được khuyến cáo chuẩn bị đồ dùng thiết yếu trong nhà để ứng phó thời tiết bất thường. Tại Đông Nam Á, các chuyên gia cảnh báo El Nino mạnh có thể gây nắng nóng kéo dài, hạn hán nghiêm trọng, cháy rừng và ô nhiễm không khí.

Theo dự báo, tình trạng khô hạn đang ảnh hưởng đến năng suất lúa gạo và dầu cọ ở một số khu vực. Thái Lan và Philippines thường gieo trồng vụ lúa chính trong giai đoạn tháng 6-7, trong khi Việt Nam và Indonesia đang xuống giống cho vụ thứ hai trong năm.

Tình trạng đó dẫn tới nguy cơ giá gạo tăng. Các công ty thương mại quốc tế nhận định: “Có dấu hiệu rõ ràng của một cuộc khủng hoảng khi giá gạo tăng mạnh dù chưa xảy ra tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng”. Giá gạo Thái Lan đã tăng khoảng 15% chỉ trong vòng một tháng qua. Tại Ấn Độ, quốc gia chiếm khoảng 40% lượng gạo xuất khẩu toàn cầu, giá gạo cũng đang tăng dần, dù nước này vẫn đang sở hữu nguồn dự trữ rất lớn sau nhiều năm liên tiếp được mùa.

Các kịch bản ứng phó với El Nino

Trong bối cảnh El Nino đang đến gần, Tổng Thư ký WMO Celeste Saulo kêu gọi: “Chúng ta cần chuẩn bị cho một đợt hiện tượng El Nino có tiềm năng diễn ra mạnh mẽ, điều sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng hạn hán cùng mưa lớn, đồng thời làm tăng nguy cơ xảy ra các đợt nắng nóng cả trên đất liền lẫn ngoài đại dương”.

Theo các chuyên gia, các quốc gia cần có kế hoạch tổng thể đối phó với El Nino và các hình thức thời tiết cực đoan có thể xuất hiện trong năm 2026. Trên cơ sở các nghiên cứu khoa học và các dữ liệu đo đạc được, các nước cần lập bản đồ rủi ro cho các khu vực. Từ đó, lên kế hoạch ngân sách chuẩn bị ứng phó thảm họa thiên tai, đầu tư vào các hệ thống phòng ngừa, xây dựng cơ sở hạ tầng ở các vùng dễ bị tổn thương… Tầm nhìn lập kế hoạch có thể không chỉ dừng ở một năm mà có thể kéo dài nhiều năm. Lý do là bởi theo dự báo, tiếp sau El Nino có khả năng sẽ xuất hiện La Nina, hiện tượng thời tiết trái ngược với El Nino, khi lớp nước biển bề mặt ở khu vực xích đạo trung tâm và phía đông Thái Bình Dương lạnh đi một cách dị thường, dẫn đến các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa nhiều, hạn hán, rét đậm... Một đợt El Nino mạnh vào năm 2026-2027 tiếp theo là La Nina vào năm 2027-2028 khiến việc lập kế hoạch đối phó có thể phải kéo dài cho 3 năm.

Trước mắt, đối phó với El Nino cần chú ý tới nguy cơ khủng hoảng năng lượng. Ở nhiều quốc gia châu Á, thủy điện đóng vai trò quan trọng trong hệ thống năng lượng. Nhưng El Nino thường kéo theo tình trạng thiếu mưa kéo dài, khiến mực nước hồ chứa suy giảm nghiêm trọng. Khi nước không đủ, các nhà máy thủy điện buộc phải giảm công suất hoặc ngừng hoạt động. Điều đáng nói là sự thiếu hụt điện này diễn ra đúng vào thời điểm nhu cầu năng lượng tăng cao nhất vì nắng nóng, khiến nhiều quốc gia không còn lựa chọn nào khác ngoài việc quay lại với than đá, dầu mỏ và khí đốt. Nguy cơ này càng trở nên nghiêm trọng trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới đầy bất ổn vì xung đột địa chính trị. Căng thẳng tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung dầu khí và đe dọa hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược của thế giới đã khiến giá năng lượng toàn cầu liên tục biến động. Nếu El Nino khiến nhu cầu nhiên liệu hóa thạch tăng mạnh hơn nữa, một cuộc khủng hoảng năng lượng trên diện rộng hoàn toàn có thể xảy ra. Đây là điều mà các nước cần phải chuẩn bị.

Từng địa phương ở các nước cần chuẩn bị kịch bản ứng phó cho nông nghiệp và thủy lợi. Tối ưu hóa việc vận hành các hồ chứa, ưu tiên tích nước cho sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp thiết yếu. Cùng với đó là chuyển đổi linh hoạt sang các loại cây chịu hạn ngắn ngày tại các vùng có nguy cơ cao thiếu hụt nước tưới. Tại các vùng ven biển thì cần chủ động đắp đập tạm, nạo vét kênh mương để ngăn chặn triều cường, xâm nhập mặn, đồng thời tăng cường dự trữ nước ngọt. Tiếp đó là kịch bản bảo vệ sức khỏe cộng đồng, phòng chống sốc nhiệt, kiểm soát dịch bệnh, bởi nắng nóng và thiếu nước là điều kiện thuận lợi cho các bệnh truyền nhiễm (sốt xuất huyết, tay chân miệng, tiêu chảy) phát triển. Các doanh nghiệp có thể chủ động điều chỉnh ca làm việc, giảm thời gian làm việc cho công nhân ngoài trời, song song với đó là chuẩn bị thuốc men và nước khoáng mát cho người lao động.

Những biện pháp nêu trên cho thấy ứng phó với El Nino không còn là câu chuyện của riêng ngành khí tượng, mà đã trở thành bài toán quản trị quốc gia, an sinh xã hội và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.