Eo biển Hormuz làm tắc chuỗi cung ứng nông nghiệp và bán dẫn ASEAN

Khủng hoảng tại eo biển Hormuz làm ảnh hưởng kinh tế toàn cầu

Chuyên gia quản lý chuỗi cung ứng Sugoutam Ghosh từ Đại học Khoa học Xã hội Singapore (SUSS) nhận định với tạp chí Fortune rằng có tới 15% lượng hàng hóa lưu thông qua tuyến đường hàng hải huyết mạch này là các vật liệu phi năng lượng. Những mặt hàng này bao gồm các loại hàng hóa thiết yếu đóng vai trò là đầu vào cho hàng loạt ngành công nghiệp trọng điểm. Bất kỳ sự thiếu hụt nào xảy ra tại đây đều sẽ tạo ra tác động dây chuyền, gây ảnh hưởng tiêu cực đến nền nông nghiệp và lĩnh vực sản xuất trên toàn thế giới.

Khu vực Đông Nam Á đặc biệt dễ bị tổn thương trước sự gián đoạn nguồn cung này. Nông nghiệp vốn là xương sống của nhiều nền kinh tế lớn trong khối ASEAN như Indonesia, Thái Lan và Việt Nam. Tại những quốc gia này, các mô hình canh tác nông hộ quy mô nhỏ chuyên trồng lúa gạo, ngô và cọ dầu cung cấp khối lượng lớn việc làm, đồng thời đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Hoạt động canh tác đóng góp khoảng 10% vào tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Đông Nam Á và giải quyết bài toán sinh kế cho một phần ba lực lượng lao động toàn khu vực.

Nông nghiệp Đông Nam Á trước rủi ro thiếu hụt phân bón

Chuyên gia hệ thống nông thực phẩm Imelda Bacudo thuộc Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) tại Indonesia cảnh báo những cú sốc về phân bón mang tính chất xã hội và chính trị rất sâu sắc. Rủi ro rình rập bao gồm việc năng suất cây trồng giảm sút, thu nhập của người nông dân bị bào mòn, mức độ dễ bị tổn thương của các vùng nông thôn tăng cao, và cuối cùng là giá thực phẩm bán lẻ sẽ tăng vọt đối với người tiêu dùng. Nhiều loại cây trồng chủ lực tại Đông Nam Á phụ thuộc mức độ lớn vào phân bón hóa học, dù bản thân khu vực này không sản xuất đủ lượng vật tư cần thiết.

Theo một báo cáo phân tích từ Viện Phát triển Bền vững Quốc tế, việc cắt giảm 50% lượng phân bón sử dụng có thể khiến năng suất cọ dầu sụt giảm nghiêm trọng lên tới 40%. Đối với mặt hàng phân bón, các chuyên gia tin tưởng rằng các quốc gia hoàn toàn có khả năng kiểm soát một cú sốc nguồn cung trong ngắn hạn bằng cách tận dụng các kho dự trữ chiến lược hoặc chuyển hướng sang các sản phẩm thay thế khác. Dù vậy, một kịch bản đóng cửa eo biển kéo dài chắc chắn sẽ mang đến rắc rối lớn cho các trang trại canh tác và gián tiếp gây áp lực tài chính lên vai người tiêu dùng.

Giáo sư thỉnh giảng Paul Teng tại Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore đưa ra lời cảnh báo mức độ gián đoạn kéo dài sẽ tạo ra hiệu ứng dòng chảy tiêu cực ảnh hưởng trực tiếp đến các vụ mùa tiếp theo. Vị chuyên gia lo ngại một bộ phận nông dân có thể sẽ chủ động thu hẹp diện tích gieo trồng, tương tự như những gì họ đã từng thực hiện trong những ngày đầu nổ ra xung đột tại Ukraine. Nỗi lo ngại này hoàn toàn có cơ sở khi chi phí vật tư nông nghiệp tăng cao vượt quá khả năng chi trả của những hộ gia đình làm nông nghiệp truyền thống, khiến họ buộc phải lựa chọn giải pháp an toàn là canh tác ít đi để tránh thua lỗ. Điều này sẽ giáng một đòn mạnh vào nỗ lực duy trì nguồn cung lương thực ổn định cho hàng trăm triệu dân trong khu vực.

Công nghiệp bán dẫn chật vật tìm nguồn cung heli thay thế

Sự xáo trộn chuỗi cung ứng tiếp tục lan rộng sang mặt hàng khí heli. Đây là một loại khí công nghiệp quan trọng được sử dụng phổ biến trong các hệ thống làm mát và quy trình phát hiện rò rỉ. Cụ thể hơn, heli đảm nhận nhiệm vụ làm mát các nam châm khổng lồ được sử dụng trong các nhà máy chế tạo vi mạch và các hệ thống chụp cộng hưởng từ (MRI) y tế. Chuyên gia Sugoutam Ghosh từ SUSS đánh giá sự khan hiếm khí heli sẽ tạo ra rủi ro cực lớn cho cả lĩnh vực bán dẫn lẫn ngành chăm sóc sức khỏe.

Ông bổ sung việc tìm kiếm các vật liệu thay thế cho heli là một thách thức cực kỳ lớn. Các loại khí công nghiệp khác như nitơ hoặc argon có thể được sử dụng trong các cơ sở chế tạo cũ, nhưng chúng hoàn toàn không phù hợp với các quy trình đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối tại các nhà máy đúc chip tiên tiến. Các cơ sở sản xuất chất bán dẫn thế hệ cũ, điển hình như các nhà máy đặt tại Malaysia hoặc Singapore, hiện đang thiếu hụt nghiêm trọng các công nghệ tái chế heli hiện đại. Những cơ sở này chỉ có khả năng thu hồi và tái sử dụng khoảng một nửa lượng khí heli của họ. Trái ngược với thực trạng đó, các nhà máy cao cấp do TSMC hoặc Samsung vận hành sở hữu hệ thống lọc tiên tiến cho phép tái sử dụng lượng khí này lên tới 90%.

Đứng trước áp lực hiện tại, các nhà sản xuất chip đã nhanh chóng phản ứng bằng cách nỗ lực tìm kiếm các nguồn cung cấp heli dự phòng, đặc biệt là hướng đến các quốc gia xuất khẩu lớn khác như Mỹ và Nga. Giáo sư Tay Huay Ling từ Đại học SUSS nhận định những biện pháp đối phó tức thời này mang tác dụng giảm thiểu rủi ro thay vì loại bỏ chúng một cách triệt để. Những hành động như tăng cường xây dựng kho dự trữ vật liệu không thể giải quyết triệt để nguyên nhân sâu xa là sự phụ thuộc quá mức vào nguồn khí heli nhập khẩu.

Về tầm nhìn dài hạn, các tập đoàn đa quốc gia và chính phủ các nước có thể cố gắng giảm bớt sự phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng phải đi qua những điểm nghẽn hàng hải nguy hiểm. Các ngành công nghiệp cũng có thể tăng cường đầu tư vào các quy trình giúp cắt giảm việc sử dụng các thành phần quan trọng này. Các doanh nghiệp phụ thuộc vào khí heli có thể phân bổ vốn đầu tư cho hệ thống máy móc tái chế khép kín, trong khi lĩnh vực nông nghiệp có thể chuyển hướng sang các giải pháp phân bón thay thế thân thiện với môi trường như amoniac xanh.

Chuyên gia Bacudo từ FAO nhìn thấy một cơ hội thực sự dành cho các tổ chức đa phương như ASEAN. Khối liên minh này có thể tăng cường hợp tác nội khối để phòng ngừa và chống lại một số sự cố gián đoạn chuỗi cung ứng đang diễn ra. Việc xây dựng một cơ chế dự trữ chung hoặc các hiệp định thương mại ưu tiên nội khối sẽ tạo ra một tấm khiên bảo vệ các nền kinh tế thành viên.

Tuy nhiên, các ngành công nghiệp châu Á phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu đầu vào từ một khu vực Trung Đông đầy bất ổn sẽ tiếp tục phải xoay sở để quản lý một thị trường hàng hóa đầy biến động. Ngay cả khi cuộc chiến tranh tại Iran sớm đi đến hồi kết, tình trạng thiếu hụt vật tư nhiều khả năng sẽ tiếp diễn thêm nhiều tháng trời. Chuyên gia Tay kết luận cuộc khủng hoảng hiện tại mang dáng dấp của một lời xác nhận về một kỷ nguyên mong manh hơn cho các nguồn nguyên liệu đầu vào quan trọng, thay vì chỉ là một cú sốc mang tính nhất thời.

Bùi Tú