Eo biển Hormuz nóng trở lại: Iran tăng cường tấn công, dòng chảy dầu mỏ lao dốc

Trong thông báo ngày 13/10, Hải quân Iran cho biết các đơn vị tác chiến của lực lượng này liên tục giám sát hoạt động di chuyển của tàu thuyền và các hoạt động bị coi là thù địch tại khu vực phía Đông eo biển Hormuz, Biển Arab và Vịnh Oman. Ảnh: IRNA/TTXVN phát

Theo truyền thông Qatar, Mỹ vẫn duy trì phong tỏa các cảng phía Nam của Iran và siết chặt các biện pháp trừng phạt. Trong khi đó, Tehran tuyên bố sẽ kết hợp biện pháp quân sự với ngoại giao nhằm gây sức ép buộc Washington đáp ứng các yêu cầu của nước này liên quan đến việc mở lại eo biển Hormuz.

Thông báo mới nhất của Iran được đưa ra khi các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền gia tăng, còn lượng dầu vận chuyển qua eo biển sụt giảm sau khi phục hồi về mức trước chiến sự trong tháng 9.

Ông Chris Featherstone, nhà khoa học chính trị tại Đại học York (Anh), nhận định các vụ tấn công gia tăng và tác động đối với hoạt động vận chuyển năng lượng cho thấy tính dễ tổn thương của eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch đối với xuất khẩu dầu mỏ.

Vậy tình hình tại eo biển Hormuz đang diễn biến ra sao và bên nào thực sự kiểm soát tuyến hàng hải này?

Iran tăng cường hiện diện, các vụ tấn công gia tăng

Theo Press TV ngày 13/10, Hải quân Iran cho biết đã triển khai các đơn vị tác chiến theo đội hình mới tại phía Đông eo biển Hormuz, trên biển Oman và biển Arab, sau khi phát hiện một tàu chở dầu bị hư hại và bốc cháy.

Các đơn vị này được giao nhiệm vụ giám sát hoạt động của đối phương và tình hình hàng hải trong khu vực theo thời gian thực. Hải quân Iran cũng cảnh báo các tàu không được tắt thiết bị phát đáp nhận dạng, đồng thời đề nghị phối hợp với lực lượng vũ trang Iran để bảo đảm hành trình an toàn.

Một quan chức Iran nói rằng khoảng 10 ngày trước, Tehran đã bắt đầu thay đổi phương thức và tần suất tấn công nhằm vào những tàu vi phạm các hạn chế do nước này áp đặt. Theo quan chức này, một trong những mục tiêu của chiến thuật mới là tác động đến kết quả cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ vào tháng 11 tới.

Theo công ty theo dõi hàng hải Kpler, có 10 tàu chở dầu bị tấn công tại eo biển Hormuz trong khoảng thời gian từ ngày 28/9 đến 4/10, tiếp đó là một vụ tấn công khác vào ngày 5/10.

Trung tâm Điều phối Hoạt động Thương mại Hàng hải của Anh (UKMTO) ghi nhận thêm 15 vụ tấn công trong giai đoạn từ ngày 6 đến 14/10, trong đó 11 vụ xảy ra chỉ trong 4 ngày gần nhất. Các vụ việc bao gồm một tàu container và một tàu chở dầu bị những vật thể chưa xác định tấn công ngày 13/10.

Trong báo cáo công bố ngày 11/10, Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp (JMIC) đánh giá mối đe dọa đối với tàu thương mại tại eo biển Hormuz vẫn ở mức “nghiêm trọng”, cấp độ cao thứ hai trong hệ thống đánh giá của cơ quan này. Các hoạt động được ghi nhận bao gồm thiết bị bay không người lái bay qua khu vực, giám sát tàu thương mại và liên lạc qua sóng vô tuyến hàng hải.

Iran khẳng định các biện pháp hạn chế và vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền xuất phát từ yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia và quyền tự vệ trước cuộc chiến do Mỹ và Israel tiến hành. Tehran cũng tuyên bố sẽ tìm cách làm gián đoạn cơ chế vận chuyển trung chuyển do Mỹ hỗ trợ, vốn giúp các nước vùng Vịnh duy trì xuất khẩu năng lượng qua eo biển Hormuz.

Lượng dầu vận chuyển giảm mạnh, giá dầu tăng

Quang cảnh eo biển Hormuz ngày 20/6/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Trước khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, trung bình khoảng 125 tàu thương mại cỡ lớn đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Tuyến hàng hải này đảm nhiệm vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.

Sau khi Iran đóng cửa eo biển để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, Washington cũng duy trì phong tỏa các cảng của Iran.

Trong tháng 9, lượng dầu từ các nước vùng Vịnh đi qua Hormuz, không tính dầu của Iran, đã phục hồi lên hơn 81% mức trước chiến sự. Theo Kpler, trong 14 ngày của tháng này, tổng lượng dầu thô xuất khẩu từ khu vực Trung Đông rộng hơn cũng vượt mức trước chiến sự. Với sự hỗ trợ của Hải quân Mỹ, ngày càng nhiều tàu chở dầu bắt đầu đi qua eo biển.

Tuy nhiên, nguy cơ bị tấn công khiến các hãng vận tải phải trả phụ cấp rủi ro cao cho thủy thủ đoàn, trong khi phí bảo hiểm duy trì ở mức cao. Một số nhà phân tích nghi ngờ các quốc gia vùng Vịnh có thể đã phải trả tiền cho Iran để tàu chở dầu được đi qua khu vực.

Tình hình xấu đi trong những ngày gần đây. Theo Kpler, ngày 11/10, chỉ có 2,9 triệu thùng dầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz, mức thấp nhất trong tháng. Trong khi đó, ngày 8/10, lượng dầu đi qua tuyến hàng hải này đạt gần 20,8 triệu thùng. Mức trung bình trước chiến sự là 17,1 triệu thùng/ngày.

Giá dầu Brent giao kỳ hạn tăng 0,89 USD, tương đương 0,8%, lên 106,58 USD/thùng vào lúc 0 giờ 30 phút GMT ngày 14/10. Trong phiên trước đó, giá dầu Brent chốt ở mức 105,69 USD/thùng, còn dầu thô ngọt nhẹ Mỹ (WTI) kết phiên ở mức 94,14 USD/thùng.

Mỹ và Iran tranh luận về quyền kiểm soát eo biển Hormuz

Eo biển Hormuz. Ảnh: IRNA/TTXVN phát

Ngày 14/10, một quan chức quân đội Mỹ nói rằng Iran đã thay đổi chiến thuật sau khi Mỹ phá hủy phần lớn năng lực radar của nước này. Theo quan chức trên, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) bắt đầu sử dụng những người quan sát không vũ trang trên các xuồng nhỏ để xác định mục tiêu, trong đó có tàu hải quân Mỹ, rồi cung cấp thông tin cho lực lượng này.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) bác bỏ tuyên bố của chỉ huy IRGC rằng Iran kiểm soát eo biển Hormuz và sẽ đánh chìm các tàu chiến Mỹ tiến vào khu vực. CENTCOM khẳng định các lực lượng Mỹ cùng đối tác trong khu vực đang kiểm soát tuyến hàng hải này, đồng thời cho biết đã hỗ trợ các đối tác vùng Vịnh vận chuyển hơn 19 triệu thùng dầu thô qua eo biển trong ngày 12/10.

Ở chiều ngược lại, ông Mohsen Rezaei, quan chức phụ trách an ninh của Iran, cáo buộc Mỹ, với sự hỗ trợ của quân đội Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), đã sử dụng các tàu nhỏ để chuyển dầu sang những tàu chở dầu cỡ lớn hơn. Ông tuyên bố cơ chế vận chuyển này đã trở thành mục tiêu tấn công của Tehran và cho biết Iran đã tấn công 5-6 tàu tham gia mỗi đêm trong nhiều tuần.

Iran cũng tuyên bố Mỹ đã chấp nhận một số trong 7 điều kiện mà Tehran đưa ra để mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz và chấm dứt chiến tranh, song phản hồi của Washington vẫn chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu. Tehran khẳng định thỏa thuận chỉ có thể đạt được khi toàn bộ điều kiện được đáp ứng.

Theo ông Chris Featherstone, nhà khoa học chính trị tại Đại học York (Anh), Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump chưa có động thái thúc đẩy các cuộc đàm phán tiếp theo hoặc tìm kiếm thêm sự hỗ trợ từ các bên trung gian tiềm năng như Qatar và Pakistan. Iran có thể coi đây là thời điểm thích hợp để gia tăng sức ép đối với Washington.

Tuy nhiên, ông Featherstone cho rằng eo biển Hormuz không nằm dưới sự kiểm soát hoàn toàn của Iran. Các cuộc tấn công của Tehran chủ yếu nhằm chứng tỏ rằng Mỹ cũng chưa thể kiểm soát tuyến hàng hải này. Theo chuyên gia này, tình hình có thể khiến các đồng minh của Washington gia tăng sức ép, yêu cầu Mỹ tìm giải pháp giúp ổn định khu vực.