EU đề xuất siết chặt kiểm soát xuất khẩu vũ khí: Vì sao Pháp kịch liệt phản đối?

Nghị viện châu Âu (EP) vừa đưa ra đề xuất sửa đổi các quy định về chuyển giao sản phẩm quốc phòng, nhằm tập trung quyền kiểm soát xuất khẩu vũ khí từ các quốc gia thành viên về tay Ủy ban châu Âu (EC). Đề xuất này đang tạo ra làn sóng tranh luận mạnh mẽ, đe dọa trực tiếp đến quyền tự quyết trong chính sách đối ngoại và quốc phòng của các cường quốc quân sự trong khối, đặc biệt là Pháp.

Máy bay chiến đấu Rafale tại Triển lãm Hàng không Paris, Pháp, ngày 17/6/2025. Ảnh: THX/TTXVN

Nội dung đề xuất kiểm soát tập trung của EU

Theo báo cáo được công bố ngày 22/12, Nghị viện châu Âu mong muốn sửa đổi các chỉ thị năm 2009 liên quan đến việc chuyển giao sản phẩm quốc phòng trong nội bộ Liên minh châu Âu (EU) và thị trường quốc phòng - an ninh. Mục tiêu trọng tâm của EP là thiết lập một cơ chế giám sát và phê duyệt thống nhất ở cấp Liên minh đối với việc cấp phép xuất khẩu vũ khí sang các quốc gia thứ ba.

Các nghị sĩ ủng hộ cho rằng bối cảnh an ninh hiện nay đòi hỏi EU phải xây dựng các thủ tục phê duyệt và chứng nhận đồng bộ. Việc thống nhất giấy phép xuất khẩu các sản phẩm quốc phòng được xem là bước đi cần thiết để củng cố sức mạnh chung của khối. Đáng chú ý, đề xuất sửa đổi này do hai nghị sĩ châu Âu người Phần Lan bảo trợ, tạo nên một nỗ lực mới trong việc tái cấu trúc quyền lực quân sự tại Brussels.

Thách thức đối với lợi ích cốt lõi của Pháp

Đối với Paris, đề xuất này được xem là một thách thức trực diện đến lợi ích quốc gia. Trong 5 năm gần đây, Pháp đã vươn lên trở thành nước xuất khẩu vũ khí lớn thứ hai thế giới, chỉ đứng sau Mỹ. Kiểm soát xuất khẩu quốc phòng không đơn thuần là vấn đề kinh tế mà còn gắn chặt với chính sách đối ngoại, các quan hệ đối tác chiến lược và vị thế địa chính trị của quốc gia này.

Việc từ bỏ quyền quyết định xuất khẩu các hệ thống vũ khí hiện đại có nguy cơ làm suy yếu các thỏa thuận chiến lược với các đối tác ngoài EU. Cụ thể, các hợp đồng lớn giữa Pháp và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), bao gồm các dòng máy bay chiến đấu Rafale, có thể bị ảnh hưởng trực tiếp nếu cơ chế phê duyệt bị chuyển giao cho Ủy ban châu Âu.

Nguy cơ cạnh tranh không lành mạnh và xung đột pháp lý

Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng các quy định mới có thể kích hoạt một “cuộc chiến kinh tế” ngay trong lòng ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu. Ông Nicolas Ravailhe, Giáo sư tại Trường Chiến tranh Kinh tế Pháp, nhận định rằng việc áp dụng các quy định tập trung có thể tạo điều kiện cho các doanh nghiệp lớn loại bỏ đối thủ cạnh tranh nội bộ, thậm chí mở đường cho các công ty ngoài EU can thiệp vào chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, nhóm phân tích Mars cảnh báo đề xuất này có thể vi phạm lập trường chung năm 2008 của Hội đồng châu Âu về kiểm soát xuất khẩu vũ khí. Văn bản 2008/944/PESC quy định rõ:

Các quốc gia thành viên có trách nhiệm bảo đảm pháp luật quốc gia để trực tiếp kiểm soát việc xuất khẩu công nghệ và trang bị quân sự.
Việc kiểm soát dựa trên danh mục chung của EU nhưng không bị thay thế bởi cơ chế tập trung.
Quyền quyết định cuối cùng phải thuộc về chủ quyền của mỗi quốc gia thành viên.

Có thể thấy, nỗ lực của Nghị viện châu Âu nhằm tạo ra một cơ chế kiểm soát vũ khí thống nhất đang đối mặt với rào cản lớn từ các quốc gia có nền công nghiệp quốc phòng phát triển. Cuộc tranh luận này không chỉ dừng lại ở các thông số kỹ thuật hay kinh tế, mà còn là bài toán về sự cân bằng giữa chủ quyền quốc gia và sự hội nhập sâu rộng của Liên minh châu Âu trong lĩnh vực an ninh quốc phòng.

Tuệ Nhân