EU ra mắt Kế hoạch Hành động Chống bắt nạt trực tuyến Bảo vệ trẻ em trở thành ưu tiên chính trị cấp cao

1/6 trẻ em là nạn nhân

Kế hoạch Hành động được xây dựng dựa trên tham vấn trực tiếp hơn 6.000 trẻ em và một cuộc tham vấn công khai quy mô lớn, đồng thời kế thừa các khuôn khổ pháp lý hiện hành của EU.

Theo khảo sát, khoảng 1/6 trẻ em từ 11 đến 15 tuổi cho biết từng là nạn nhân của bắt nạt trên mạng, trong khi khoảng 1/8 thừa nhận đã từng tham gia bắt nạt người khác. Khảo sát Eurobarometer công bố năm ngoái cho thấy hơn 90% người dân châu Âu cho rằng các cơ quan công quyền cần khẩn cấp hành động để bảo vệ trẻ em trước tác động tiêu cực của mạng xã hội tới sức khỏe tâm thần (93%), tình trạng bắt nạt và quấy rối trực tuyến (92%), cũng như việc kiểm soát nội dung không phù hợp với lứa tuổi (92%).

Nguồn: Dig watch

Năm 2025, khoảng 48 triệu công dân châu Âu đã sử dụng các nguồn lực hỗ trợ từ mạng lưới Trung tâm Internet An toàn, cho thấy nhu cầu ngày càng cấp thiết về một môi trường số an toàn hơn cho thế hệ trẻ.

Những con số này phản ánh một “dịch bệnh xã hội” âm thầm nhưng lan rộng. Không giống bắt nạt truyền thống vốn giới hạn trong không gian vật lý, bắt nạt trực tuyến có thể diễn ra 24/7, lan truyền tức thì và để lại dấu vết kỹ thuật số khó xóa bỏ. Đối với trẻ em, nhóm chưa hoàn thiện khả năng kiểm soát cảm xúc và xử lý khủng hoảng, hệ quả tâm lý có thể kéo dài nhiều năm.

Ba trụ cột hành động

1. Ứng dụng toàn EU: báo cáo nhanh, hỗ trợ kịp thời

Kế hoạch được xây dựng trên 3 trụ cột chính: triển khai ứng dụng toàn EU để hỗ trợ nạn nhân, thống nhất cách tiếp cận và phối hợp trên EU trong xử lý hành vi gây hại trực tuyến, và thúc đẩy phòng ngừa thông qua việc hình thành thói quen số lành mạnh, an toàn ngay từ sớm.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Kế hoạch là phát triển một ứng dụng dễ sử dụng và thân thiện, cho phép nạn nhân bị bắt nạt trên mạng nhanh chóng báo cáo sự việc tới các đường dây nóng quốc gia.

Không chỉ dừng ở chức năng báo cáo, ứng dụng này còn giúp trẻ em và thanh thiếu niên lưu trữ bằng chứng một cách an toàn và gửi tới cơ quan chức năng hoặc đơn vị hỗ trợ khi cần thiết. Ủy ban châu Âu sẽ xây dựng bản thiết kế chung (blueprint), để các quốc gia thành viên có thể điều chỉnh, dịch thuật và tích hợp với hệ thống dịch vụ hỗ trợ trong nước.

2. Thống nhất cách tiếp cận trên toàn EU

Ủy ban châu Âu nhấn mạnh rằng các quốc gia thành viên cần xây dựng chính sách quốc gia dựa trên một định nghĩa chung về bắt nạt trực tuyến. Điều này nhằm tránh tình trạng mỗi nước hiểu và xử lý khác nhau, gây phân mảnh pháp lý trong thị trường số chung.

Song song với đó, Ủy ban sẽ rà soát và điều chỉnh các công cụ pháp lý hiện hành, bao gồm Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA), Đạo luật Trí tuệ nhân tạo (AI Act) và Chỉ thị về dịch vụ nghe nhìn, truyền thông (AVMSD), nhằm nâng cao hiệu quả phòng, chống hành vi này. Cụ thể như sau:

- Xem xét lại hướng dẫn bảo vệ trẻ vị thành niên theo DSA, yêu cầu các nền tảng trực tuyến tăng cường biện pháp ngăn trẻ em tiếp xúc với nội dung độc hại và tạo cơ chế báo cáo thuận tiện hơn.

- Ban hành hướng dẫn về “trusted flaggers” (các đơn vị báo cáo tin cậy về các nền tảng) theo DSA, làm rõ vai trò của các chủ thể có thẩm quyền trong việc xử lý nội dung bất hợp pháp, bao gồm cả nội dung bắt nạt trên mạng.

- Đưa vấn đề bắt nạt trực tuyến vào quá trình đánh giá và sửa đổi AVMSD, đặc biệt với các nền tảng chia sẻ video.

- Hỗ trợ thực thi các quy định của AI Act, nhất là các điều khoản cấm sử dụng hệ thống AI thao túng, lừa dối hoặc gây hại cho trẻ em.

- Thúc đẩy nghĩa vụ minh bạch theo AI Act, bao gồm xây dựng bộ quy tắc về gắn nhãn nội dung do AI tạo ra, nhằm hạn chế việc lợi dụng deepfake cho mục đích bắt nạt.

3. Phòng ngừa từ giáo dục và kỹ năng số

Không chỉ tập trung xử lý hậu quả, Kế hoạch Hành động còn đặt trọng tâm vào phòng ngừa. Ủy ban sẽ rà soát hướng dẫn dành cho giáo viên về nâng cao năng lực số và giáo dục công dân số, khuyến khích hình thành hành vi trực tuyến tôn trọng, có trách nhiệm và lành mạnh ngay từ nhỏ.

Các nguồn lực và chương trình đào tạo về phòng chống bắt nạt trên mạng cũng sẽ được mở rộng thông qua mạng lưới Safer Internet Centres và nền tảng Better Internet for Kids, giúp hỗ trợ học sinh, phụ huynh, nhà giáo và các chuyên gia làm việc trực tiếp với trẻ em.

Ủy ban châu Âu tiếp tục thúc đẩy quyền và phúc lợi của trẻ em trong môi trường trực tuyến và ngoài đời thực thông qua Safer Internet Day - sáng kiến được khởi xướng từ năm 2004 tại EU và hiện được tổ chức tại khoảng 160 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn thế giới.

Các bước tiếp theo

Kế hoạch sẽ được triển khai với sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia thành viên, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức xã hội dân sự, các tổ chức quốc tế và chính trẻ em - những người trực tiếp chịu tác động.

Song song đó, Ủy ban đang xúc tiến một số sáng kiến liên quan như thí điểm giải pháp xác minh độ tuổi bảo vệ quyền riêng tư ở cấp EU, xây dựng Đạo luật Công bằng Kỹ thuật số (Digital Fairness Act), thành lập nhóm chuyên gia tư vấn về bảo vệ trẻ em trực tuyến và tiến hành khảo sát tác động của mạng xã hội đối với sức khỏe tâm thần.

Từ cam kết chính trị đến thực thi

Trong bối cảnh AI tạo sinh phát triển nhanh, nguy cơ giả mạo hình ảnh, bôi nhọ và lan truyền tin đồn càng gia tăng. Điều này khiến cuộc chiến chống bắt nạt trực tuyến không còn là vấn đề đạo đức xã hội, mà là thách thức cấu trúc của hệ sinh thái kỹ thuật số.

EU nhiều năm qua nổi tiếng với việc ban hành khung pháp lý tiên phong. Nhưng thách thức thực sự nằm ở khâu triển khai. Bắt nạt trực tuyến thường diễn ra dưới dạng “vùng xám”, không phải lúc nào cũng vi phạm hình sự rõ ràng, nhưng gây tổn hại tâm lý nghiêm trọng.

Kế hoạch này đã được nêu trong định hướng chính trị 2024 - 2029 của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Việc nâng vấn đề bắt nạt trực tuyến lên cấp chiến lược phản ánh sự thay đổi trong cách EU nhìn nhận an toàn số: không chỉ là vấn đề công nghệ, mà là vấn đề sức khỏe cộng đồng và quyền trẻ em. Cuộc chiến chống bắt nạt trực tuyến, vì thế, không chỉ là chiến dịch truyền thông, mà là bài kiểm tra đối với năng lực thực thi luật số của EU trong kỷ nguyên nền tảng toàn cầu.

Quỳnh Vũ