EU siết quy định đông lạnh cá ngừ, doanh nghiệp cần chủ động thích ứng

EU chuẩn hóa ngưỡng đông lạnh cá ngừ, tăng cường an toàn thực phẩm

Vừa qua, EU ban hành Quy định ủy quyền (Delegated Regulation (EU) 2025/1449) sửa đổi Phụ lục III của Quy định (EC) số 853/2004, nhằm siết chặt điều kiện đông lạnh cá ngừ (tuna) dùng để tiêu thụ trực tiếp cho con người.

Doanh nghiệp Việt Nam cần sớm rà soát quy trình, phân loại sản phẩm để tránh rủi ro xuất khẩu sang EU Ảnh: VASEP

Quy định mới của EU yêu cầu, cá ngừ để tiêu thụ trực tiếp cho con người (dùng cho tiêu thụ trực tiếp, ví dụ sashimi, steak, loin…) phải được đông lạnh đạt nhiệt độ lõi -18°C hoặc thấp hơn, kể cả trong trường hợp đông lạnh bằng nước muối (brine freezing) trên tàu. Chỉ các tàu có hệ thống đông lạnh bằng nước muối được xác nhận (validated) là đáp ứng đầy đủ khả năng kỹ thuật mới được phép đưa cá ngừ loại này vào thị trường EU. Nhiệt độ phải được giám sát, ghi nhận và lưu trữ dữ liệu để phục vụ kiểm tra chính thức của cơ quan thẩm quyền EU.

Bên cạnh đó, toàn bộ quá trình kiểm soát đông lạnh phải được giám sát, ghi nhận và lưu trữ dữ liệu đầy đủ nhằm phục vụ hoạt động kiểm tra chính thức của cơ quan quản lý EU. Đây được xem là bước nâng cấp đáng kể về yêu cầu truy xuất nguồn gốc, minh bạch và tuân thủ kỹ thuật trong chuỗi cung ứng cá ngừ.

Thời điểm áp dụng có hiệu lực từ ngày 27/1/2026. Sau thời điểm này, cá ngừ không đáp ứng điều kiện đông lạnh -18°C sẽ không được phép đưa vào EU dưới dạng sản phẩm dùng cho tiêu thụ trực tiếp cho con người.

Nguyên nhân cho quy định mới cũng được nêu rõ trong các báo cáo kiểm tra chính thức của EU. Theo đó, một số tàu đã đông lạnh cá ngừ trong nước muối ở khoảng -9°C, sau đó đưa ra thị trường như cá ngừ tươi hoặc cá ngừ chưa qua chế biến. Thực hành này bị EU xác định là gian lận thương mại và tiềm ẩn rủi ro an toàn thực phẩm, đặc biệt là nguy cơ tích tụ histamine, có thể gây ngộ độc scombroid cho người tiêu dùng; chính vì vậy, EU thống nhất chuẩn hóa ngưỡng -18°C để bảo đảm an toàn thực phẩm và minh bạch thị trường.

Rà soát quy trình, phân loại sản phẩm để tránh rủi ro xuất khẩu

Quy định mới cho thấy xu hướng EU tiếp tục nâng cao “hàng rào kỹ thuật” đối với thủy sản nhập khẩu, từ đó đặt ra yêu cầu ngày càng khắt khe đối với các quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam.

Tuy nhiên, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) lưu ý rằng, quy định này không áp dụng chung cho tất cả cá ngừ mà tập trung vào cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp. Các lô cá ngừ chỉ được đông lạnh ở nhiệt độ cao hơn -18°C có nguy cơ không được thông quan hoặc buộc phải chuyển mục đích sử dụng, ví dụ làm nguyên liệu chế biến sâu, tùy theo đánh giá của cơ quan thẩm quyền EU.

Vì vậy, doanh nghiệp cần rà soát nguồn nguyên liệu và phương thức đông lạnh trên tàu, làm việc với đối tác khai thác và đội tàu để bảo đảm thiết bị và quy trình đáp ứng yêu cầu mới; đồng thời chuẩn bị sớm nhằm tránh gián đoạn xuất khẩu từ năm 2026.

Các sản phẩm cá ngừ được coi là dùng cho tiêu thụ trực tiếp thường bao gồm: cá ngừ tươi hoặc đông lạnh dùng cho sashimi, sushi, steak cá ngừ, loin hoặc fillet cá ngừ đông lạnh; cá ngừ đông lạnh được rã đông và bán dưới dạng “fresh” tại EU và cá ngừ đông lạnh chỉ qua các công đoạn sơ chế như cắt, làm sạch, phân cỡ hoặc đóng gói lại. Đối với các sản phẩm này, yêu cầu bắt buộc là phải được đông lạnh đạt -18°C tại lõi cá, kể cả trong trường hợp sử dụng phương pháp đông lạnh bằng nước muối (brine freezing).

Những trường hợp không được coi là tiêu thụ trực tiếp và không thuộc phạm vi siết chặt của quy định mới bao gồm: cá ngừ được sử dụng làm nguyên liệu cho chế biến công nghiệp; chẳng hạn như cá ngừ đóng hộp, cá ngừ hấp hoặc chín, tiệt trùng, cá ngừ nấu chín, hun khói hoặc xử lý nhiệt sâu. Ngoài ra, cá ngừ được nhập khẩu vào EU với mục đích chế biến tiếp trước khi đưa ra thị trường cho người tiêu dùng cũng không thuộc nhóm tiêu thụ trực tiếp.

Đối với các trường hợp này, yêu cầu về đông lạnh không bị siết chặt theo quy định mới dành cho cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp, tuy nhiên vẫn phải tuân thủ các quy định an toàn thực phẩm chung khác của EU.

VASEP cho rằng, việc EU nhấn mạnh khái niệm tiêu thụ trực tiếp khỏi chế biến công nghiệp vì cá ngừ dùng cho tiêu thụ trực tiếp có nguy cơ tích tụ histamine cao hơn nếu quy trình đông lạnh không đủ sâu và có khả năng phát sinh gian lận thương mại; chẳng hạn như đông lạnh ở -9°C nhưng bán như cá tươi. Trong khi đó, cá ngừ dùng cho chế biến nhiệt hoặc tiệt trùng sẽ trải qua các quá trình xử lý giúp làm giảm rủi ro an toàn thực phẩm và do đó ít rủi ro hơn đối với người tiêu dùng cuối.

Trước thực tiễn trên, VASEP khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam nên phân loại rõ ngay từ đầu các lô hàng dùng cho tiêu thụ trực tiếp và các lô hàng dùng cho chế biến công nghiệp; đồng thời thể hiện rõ mục đích sử dụng trên hồ sơ kỹ thuật, hợp đồng và chứng từ xuất khẩu.

Doanh nghiệp cũng cần làm việc chặt chẽ với đối tác EU để thống nhất mục đích sử dụng cuối cùng, qua đó tránh rủi ro bị từ chối thông quan hoặc bị buộc chuyển mục đích sử dụng khi hàng hóa vào EU.

Trúc Oanh