EU tính toán mở đường riêng cho Ukraine cùng ba nước khác gia nhập

Các nhà lãnh đạo EU chụp ảnh kỷ niệm cùng Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trong ngày đầu tiên của Hội nghị thượng đỉnh EU ở Brussels, Bỉ, ngày 27/6. (Nguồn: DPA)

Báo Politico dẫn lời hai quan chức cấp cao giấu tên của Ủy ban châu Âu (EC) tham gia xây dựng đề xuất cho biết, bốn quốc gia trên được xem là những ứng viên đi đầu trong tiến trình gia nhập EU, song vẫn phải đối mặt với tiến độ cải cách chậm và chưa có thời hạn rõ ràng về thời điểm có thể chính thức gia nhập khối.

Theo một quan chức EC, các lộ trình mới sẽ nêu rõ những yêu cầu cải cách đối với từng quốc gia, đồng thời đặt ra các nghĩa vụ đối với các nước thành viên EU, vốn phải nhất trí để tiến trình gia nhập được tiếp tục.

Kế hoạch cũng dự kiến đưa ra các mốc thời gian sơ bộ để hoàn tất từng nhóm cải cách trong các “cụm đàm phán”, vốn là những cột mốc quan trọng trong quá trình gia nhập.

Hồi đầu tháng, Chủ tịch EC Ursula von der Leyen đã cam kết dành hỗ trợ có mục tiêu cho những quốc gia ứng viên “đã đạt được nhiều tiến bộ nhất”.

Một người phát ngôn của EC xác nhận, các lộ trình mới sẽ tạo ra “con đường hướng tới việc hoàn tất đàm phán gia nhập”, đồng thời xác định các ưu tiên, thời hạn và kết quả cần đạt để những ứng viên tiến bộ nhất hoàn thành các cải cách cần thiết.

Tuy nhiên, các ứng viên đang ở giai đoạn sớm hơn như Kosovo, Bắc Macedonia và Bosnia và Herzegovina chưa được áp dụng cơ chế này. Georgia, Thổ Nhĩ Kỳ và Serbia cũng không nằm trong danh sách, trong bối cảnh tiến trình gia nhập của các nước này đình trệ do những quan ngại về xu hướng suy giảm dân chủ và pháp quyền.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh EU đang rà soát chính sách “tiền gia nhập”, theo đó các ứng viên có thể được hưởng những lợi ích kinh tế và tham gia các dự án chung của khối theo từng bước, tương ứng với tiến độ cải cách.

Một bản dự thảo về rà soát chính sách, được Politico tiếp cận, nhận định, mở rộng EU vẫn là “yêu cầu mang tính địa chính trị”, song quá trình gia nhập cần thời gian.

Theo dự thảo, các nước ứng viên vẫn phải trải qua quy trình nghiêm ngặt dựa trên kết quả thực hiện và tiến hành những cải cách sâu rộng, lâu dài; trong thời gian đó, EU cần tận dụng để chuẩn bị cho việc mở rộng thành viên và tăng cường hội nhập từng bước trong những lĩnh vực cùng có lợi.

EC cũng đang xem xét điều chỉnh cách thức vận hành nội bộ nhằm bảo đảm các thành viên mới không làm gián đoạn những chính sách quan trọng của khối hoặc không thực hiện các cam kết sau khi gia nhập. Các phương án có thể bao gồm điều khoản khẩn cấp và thời gian chuyển tiếp trước khi trao đầy đủ một số quyền của thành viên.

Dù thúc đẩy mở rộng khối, các nước thành viên EU vẫn thận trọng trước việc kết nạp thêm thành viên, trong đó có những quốc gia mới trải qua vài thập niên xây dựng thể chế dân chủ.

Những tranh luận này một phần xuất phát từ kinh nghiệm của Hungary, nơi chính phủ của cựu Thủ tướng Viktor Orban bị chỉ trích vì suy giảm tiêu chuẩn pháp quyền và sử dụng quyền phủ quyết để ngăn cản một số chính sách chung của EU, trong đó có các biện pháp trừng phạt Nga và hỗ trợ Ukraine.

Theo quy định hiện hành, sự nhất trí của toàn bộ các nước thành viên là điều kiện cần thiết để một quốc gia ứng viên tiến qua các bước trong tiến trình gia nhập EU.

Các nhà lãnh đạo EU dự kiến thảo luận về cách thức và tốc độ mở rộng khối tại hội nghị thượng đỉnh kéo dài hai ngày ở Brussels, Bỉ, từ ngày 15/10. Hội đồng châu Âu dự kiến tiến hành “thảo luận chiến lược về mở rộng và cải cách nội bộ”.