F-117 Nighthawk và B-2 Spirit: Đâu là máy bay tàng hình đỉnh cao của Mỹ

Cả F-117 Nighthawk và B-2 Spirit đều ra đời từ những chương trình tuyệt mật vào giai đoạn cuối của Chiến tranh Lạnh, nhưng lại đi theo hai hướng thiết kế hoàn toàn khác nhau.

Máy bay F-117 Nighthawk thực hiện các thao tác trên không trong quá trình hạ cánh tại căn cứ liên hợp Elmendorf-Richardson, tháng 5/2023. (Ảnh: Không quân Mỹ)

Trong khi F-117 là máy bay tấn công chiến thuật cỡ nhỏ, chuyên thực hiện các đòn đánh chính xác vào mục tiêu giá trị cao, thì B-2 Spirit là máy bay ném bom chiến lược có khả năng tấn công xuyên lục địa. Sự khác biệt giữa 2 mẫu máy bay này phản ánh quá trình phát triển nhanh chóng của công nghệ tàng hình của Mỹ trong nhiều thập kỷ.

So sánh F-117 Nighthawk và B-2 Spirit

F-117 có thiết kế khác thường

Điểm dễ nhận thấy nhất khi đặt F-117 và B-2 cạnh nhau là ngoại hình hoàn toàn trái ngược.

B-2 sở hữu thiết kế cánh bay liền khối mềm mại và hiện đại, trong khi F-117 lại có những mảng thân phẳng ghép với nhau thành các góc cạnh sắc nét, khiến nó trông khá "gồ ghề".

Nguyên nhân nằm ở trình độ công nghệ vào thời điểm F-117 được phát triển. Máy bay được chế tạo trong khuôn khổ các chương trình tuyệt mật Have Blue và Senior Trend của Lockheed. Chuyến bay đầu tiên diễn ra năm 1981, máy bay được đưa vào biên chế năm 1983 nhưng mãi đến năm 1988 mới chính thức được công bố.

Khi đó, các mô hình máy tính chỉ có thể tính toán khả năng phản xạ sóng radar trên các bề mặt phẳng. Vì vậy, toàn bộ thân máy bay được tạo thành từ nhiều mặt cắt góc cạnh nhằm tán xạ sóng radar ra khỏi nguồn phát, giúp giảm khả năng bị phát hiện.

Thiết kế này mang lại hiệu quả tàng hình nhưng lại khiến F-117 cực kỳ mất ổn định về khí động học. Máy bay phải dựa vào hệ thống điều khiển bay bằng máy tính vì phi công gần như không thể điều khiển hoàn toàn bằng phương pháp truyền thống.

Dù mang ký hiệu "F", F-117 thực chất không phải tiêm kích chiếm ưu thế trên không mà là máy bay tấn công chuyên thực hiện các cuộc không kích chính xác. Để hạn chế tối đa tín hiệu điện từ, máy bay không trang bị radar mà sử dụng hệ thống ngắm hồng ngoại kết hợp định vị laser để dẫn đường cho vũ khí.

B-2 Spirit là bước tiến lớn của công nghệ tàng hình

So với F-117, B-2 Spirit xuất hiện muộn hơn gần một thập kỷ. Máy bay thực hiện chuyến bay đầu tiên năm 1989 và thể hiện rõ sự tiến bộ của công nghệ thiết kế tàng hình.

Đến thời điểm đó, phần mềm mô phỏng radar đã đủ khả năng xử lý các bề mặt cong thay vì chỉ các mặt phẳng. Điều này cho phép các kỹ sư tạo nên thiết kế cánh bay liền mạch đặc trưng của B-2, vừa có tính khí động học cao vừa duy trì khả năng tàng hình vượt trội.

Thiết kế cánh bay không sử dụng đuôi đứng giúp giảm đáng kể các bề mặt phản xạ radar. Đồng thời, vật liệu composite tiên tiến, lớp phủ hấp thụ sóng radar và kết cấu thân máy bay hiện đại giúp B-2 có khả năng giảm tín hiệu radar tốt hơn F-117 từ nhiều góc quan sát khác nhau.

Ngoài lợi thế về công nghệ tàng hình, B-2 còn vượt trội ở hầu hết các thông số khác. Máy bay có tầm hoạt động xuyên lục địa, mang được tải trọng lớn, tiếp nhiên liệu trên không và có thể thực hiện cả nhiệm vụ tấn công thông thường lẫn hạt nhân.

Vai trò chiến đấu hoàn toàn khác nhau

Do mang theo lượng vũ khí hạn chế và có tầm hoạt động ngắn hơn, F-117 chủ yếu đảm nhiệm các nhiệm vụ tấn công chính xác nhằm vào hầm chỉ huy, cầu, trận địa phòng không và các mục tiêu chỉ huy quan trọng.

Máy bay từng tham gia nhiều chiến dịch như Panama, Chiến tranh Vùng Vịnh, Balkan và Iraq. Trong chiến dịch tại Balkan, một chiếc F-117 đã bị lực lượng phòng không Serbia bắn hạ, trở thành sự kiện nổi tiếng trong lịch sử xung đột hiện đại.

Trong khi đó, B-2 được thiết kế như một máy bay ném bom chiến lược toàn diện. Nó có thể tấn công các mục tiêu kiên cố, mạng lưới phòng không, lực lượng hạt nhân và nhiều mục tiêu chiến lược khác ở khoảng cách rất xa.

Khả năng cất cánh trực tiếp từ lãnh thổ Mỹ rồi thực hiện nhiệm vụ trên phạm vi toàn cầu là một trong những ưu thế lớn nhất của B-2. Gần đây, loại máy bay này được sử dụng trong Chiến dịch Epic Fury để tấn công các hệ thống radar và phòng không của Iran, tạo điều kiện cho các lực lượng khác hoạt động trên không phận nước này.

Máy bay nào được đánh giá thành công hơn

F-117 chính thức rút khỏi biên chế tiền tuyến từ năm 2008 do tải trọng nhỏ, tầm hoạt động hạn chế và công nghệ tàng hình dần trở nên kém hiệu quả trước các hệ thống radar hiện đại.

Tuy nhiên, việc loại biên chưa hoàn toàn kết thúc. Thỉnh thoảng, F-117 vẫn xuất hiện trong các chuyến bay gần những cơ sở quân sự nhạy cảm của Mỹ và được cho là phục vụ các hoạt động thử nghiệm hoặc huấn luyện.

Trái lại, B-2 Spirit vẫn tiếp tục phục vụ trong Không quân Mỹ nhờ khả năng mang vũ khí hạt nhân, tải trọng lớn và tầm hoạt động toàn cầu. Dù vậy, loại máy bay này cũng đang từng bước được thay thế bởi B-21 Raider, mẫu máy bay ném bom tàng hình thế hệ mới.

Có thể xem F-117 là nền móng đặt nền cho công nghệ tàng hình hiện đại, còn B-2 là sự hoàn thiện của ý tưởng đó. Những kinh nghiệm từ hai chương trình này sau đó tiếp tục được kế thừa trong quá trình phát triển các máy bay tàng hình thế hệ mới như F-22 Raptor, F-35 Lightning II và B-21 Raider.