Fintech đưa ngân hàng vào chiếc điện thoại và cạnh tranh bằng dữ liệu

Khi tài chính bước vào “kỷ nguyên số”

Thời gian gần đây, việc cầm chiếc điện thoại thông minh quét mã QR để thanh toán tiền điện, tiền nước hay mua bán hàng tiêu dùng, nhận trợ cấp xã hội đã không còn xa lạ. Công nghệ được ứng dụng vào thanh toán không dùng tiền mặt, giúp người dân giao dịch nhanh chóng, tiện lợi.

Từ một khái niệm khá mới mẻ cách đây vài năm, công nghệ tài chính (Fintech) đang len sâu vào đời sống kinh tế Việt Nam, tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ trong hoạt động tài chính - ngân hàng.

Fintech được xem là nền tảng để hệ thống tài chính Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh trong khu vực.

Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Fintech không còn đơn thuần là xu hướng công nghệ, mà đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy hiện đại hóa hệ thống ngân hàng, nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế nhà nước.

Ngân hàng trong chiếc điện thoại

Tại các cửa hàng mua sắm hoặc siêu thị, hầu hết đều chấp nhận thanh toán không dùng tiền mặt bằng cách quét mã QR chuyển khoản hoặc quẹt thẻ tín dụng trả trước.

Chị Nguyễn Lan, ngụ tại phường Bảy Hiền, TP.HCM, một người thường mua sắm ở siêu thị cho biết, trước đây mỗi lần mua hàng phải dùng tiền mặt hoặc chuyển khoản thủ công, nếu lỡ tài khoản bị khóa thì phải đi ra ngân hàng rút tiền mặt để chi tiêu, nhưng nay thì khác, mọi việc đều được thực hiện ngay trên chiếc điện thoại.

“Chỉ cần quét mã là vào tài khoản thanh toán luôn. Tôi cũng dùng app ngân hàng để vay vốn nhỏ, thanh toán hóa đơn, nhận tiền bán hàng. Ngân hàng giờ như nằm trong chiếc điện thoại của mình rất tiện lợi”, chị Lan nói.

Câu chuyện của chị Lan phản ánh một thay đổi lớn trong hệ thống tài chính Việt Nam: Fintech đang kéo dịch vụ ngân hàng đến gần người dân hơn bao giờ hết.

Theo số liệu thống kê của ngành ngân hàng, đến hết quý I năm 2026, Việt Nam có hơn 164 triệu thẻ ngân hàng lưu hành; gần 87% người trưởng thành có tài khoản ngân hàng. Riêng Mobile Money (hình thức dùng tiền mặt chuyển sang tiền điện tử) đạt hơn 10,89 triệu tài khoản, trong đó có đến 70% tập trung ở nông thôn, miền núi, vùng sâu vùng xa.

Những con số ấy cho thấy quá trình số hóa tài chính không còn chỉ diễn ra ở đô thị, mà đang lan rộng đến các khu vực từng khó tiếp cận dịch vụ ngân hàng truyền thống.

Fintech thúc đẩy hiện đại hóa ngân hàng

Trong nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước xác định hiện đại hóa hệ thống tài chính – ngân hàng là yêu cầu then chốt để ổn định kinh tế vĩ mô và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Từ mục tiêu mở rộng quy mô, ngành tài chính - ngân hàng giờ đây chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng hoạt động, hiện đại hóa công nghệ, tăng tính minh bạch và quản trị rủi ro. Trong quá trình ấy, Fintech nổi lên như “mắt xích” quan trọng kết nối ngân hàng với nền kinh tế số.

Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, việc thanh toán không dùng tiền mặt đang tăng trưởng rất nhanh trong thời gian gần đây. Giai đoạn 2021–2025, số lượng giao dịch tăng trung bình gần 59% mỗi năm; giá trị giao dịch tăng hơn 24%/năm. Quý I năm 2025, giao dịch thanh toán không tiền mặt tăng hơn 45% về số lượng.

Các ngân hàng lớn như Vietcombank, BIDV, Vietinbank, Agribank có số lượng giao dịch thực hiện trên kênh số tăng hơn 95%.

Ông Trần Minh Hoàng, một chuyên gia tài chính số, nhận định: “Fintech đang thay đổi toàn bộ toàn diện trong ngành ngân hàng. Từ việc vận hành, thanh toán, tín dụng đến quản trị rủi ro đều dịch chuyển lên môi trường số. Đây không chỉ là cải tiến công nghệ, mà là sự thay đổi mô hình hoạt động của ngành ngân hàng”.

Chuyển đổi số toàn diện

Một cú hích lớn cho quá trình này đến từ Bộ Chính trị đó là Nghị quyết số 79-NQ/TW. Nghị quyết nhấn mạnh, yêu cầu thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế nhà nước. Đối với các tổ chức tín dụng nhà nước, trong đó yêu cầu các tổ chức tín dụng xây dựng chiến lược chuyển đổi số toàn diện, số hóa dữ liệu và dịch vụ, quản lý vốn theo thời gian thực, áp dụng chuẩn quản trị hiện đại và tăng tính minh bạch. Theo giới chuyên gia, đây là định hướng quan trọng, bởi các ngân hàng thương mại nhà nước hiện vẫn giữ vai trò chủ lực trong việc lưu thông vốn cho nền kinh tế.

Đáng chú ý, Fintech hiện không còn dừng ở thanh toán điện tử mà các ngân hàng đang ứng dụng AI trong đánh giá, phân tích tài chính mà áp dụng dữ liệu lớn (Big Data) phân tích hành vi khách hàng; sinh trắc học để xác thực giao dịch, hoặc sử dụng Open API để kết nối hệ sinh thái số…v.v.

Tính đến nay, ngành ngân hàng đã thực hiện hơn 90 triệu khách hàng đối chiếu sinh trắc học có giao dịch căn cước công dân gắn chip và VNeID. Trong lĩnh vực dịch vụ công, thanh toán số cũng tăng trưởng mạnh. Trong đó, 88% bệnh viện đã triển khai thanh toán không dùng tiền mặt; 100% trường đại học ở đô thị áp dụng thanh toán học phí số; hơn 80% người nhận bảo hiểm xã hội và trợ cấp thất nghiệp nhận tiền qua tài khoản. Điều đó cho thấy Fintech đang tham gia trực tiếp vào quá trình hiện đại hóa quản trị quốc gia và dịch vụ công.

Tiện lợi đi kèm với rủi ro, thách thức.

Dù tăng trưởng nhanh, Fintech cũng kéo theo nhiều thách thức mà người dùng cũng cần quan tâm, để tránh những đáng tiếc xảy ra khi thanh toán không dùng tiền mặt.

Chia sẻ với Một Thế Giới, một cán bộ an ninh mạng trong ngành ngân hàng cảnh báo rằng: “Khi dòng tiền chuyển mạnh lên môi trường số, nguy cơ lừa đảo công nghệ, giả mạo tài khoản, đánh cắp dữ liệu cá nhân cũng tăng tương ứng.” Thực tế cho thấy các vụ lừa đảo tài chính trực tuyến đang ngày càng tinh vi. Không ít người dùng bị chiếm đoạt tài khoản ngân hàng thông qua các chiêu thức giả mạo ứng dụng, tin nhắn hay đường link độc hại.

Ngoài ra, khoảng cách số giữa thành thị và nông thôn vẫn tồn tại. Không phải mọi người dân đều có đủ kỹ năng công nghệ để tiếp cận dịch vụ tài chính số an toàn…v.v. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, lợi ích lớn nhất mà Fintech mang lại không chỉ nằm ở tiện ích giao dịch, mà ở khả năng nâng cao hiệu quả phân bổ vốn cho nền kinh tế. Việc số hóa quy trình tín dụng sẽ giúp rút ngắn thời gian giải ngân, giảm chi phí vận hành, minh bạch hóa dòng tiền và hỗ trợ kiểm soát rủi ro tốt hơn.

Đặc biệt, Fintech có thể giúp các ngân hàng mở rộng tín dụng tới khu vực nông nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp nhỏ và vừa, tín dụng xanh hay các chương trình an sinh xã hội. Khi công nghệ phát triển, các ngân hàng giờ đây không còn là những quầy giao dịch hay những tòa nhà lớn, hay nhiều chi nhánh giữa trung tâm thành phố mà nó đang hiện diện trong từng chiếc điện thoại của khách hàng, được ứng dụng vào việc thanh toán qua từng mã QR, từng giao dịch trực tuyến hằng ngày.