Gần 100.000 người Nhật Bản sống trên 100 tuổi: Bí quyết trường thọ không chỉ nằm ở ăn uống

Nhật Bản nổi bật với số lượng người sống trên 100 tuổi cao nhất thế giới, đạt gần 100.000 người thọ trăm tuổi. Bí quyết trường thọ không chỉ đơn thuần là một điều kỳ diệu, mà là sự kết hợp hoàn hảo của lối sống cân bằng và bền bỉ qua nhiều thập kỷ.

Nhật Bản – Quốc gia của những người sống trăm tuổi

Nhật Bản từ lâu đã được biết đến là một trong những quốc gia có tuổi thọ trung bình cao nhất thế giới. Tuy nhiên, điều khiến các nhà khoa học và giới y tế đặc biệt chú ý là số lượng người sống trên 100 tuổi tại quốc gia này không ngừng gia tăng.

Tính đến tháng 9 năm 2025, Nhật Bản ghi nhận 99.763 người từ 100 tuổi trở lên, đạt mức cao kỷ lục. Đáng chú ý, phụ nữ chiếm tới khoảng 88% trong nhóm dân số sống trăm tuổi này. Con số trên không chỉ phản ánh tiến bộ y học mà còn cho thấy một mô hình lão hóa lành mạnh mang tính hệ thống.

Theo nhiều nghiên cứu, tuổi thọ cao của người Nhật không thể được giải thích bằng một yếu tố đơn lẻ. Đó là kết quả của sự tích lũy lâu dài từ thói quen ăn uống, vận động, tổ chức đời sống xã hội và một hệ thống chăm sóc sức khỏe lấy phòng ngừa làm trung tâm.

Mức tiêu thụ đường tinh luyện, thực phẩm chế biến sẵn ở Nhật Bản tương đối thấp so với nhiều quốc gia phát triển góp phần duy trì sức khỏe chuyển hóa ổn định khi về già.

Chế độ ăn truyền thống - Nền tảng nhưng không phải tất cả

Chế độ ăn uống truyền thống của người Nhật thường được xem là một trong những yếu tố cốt lõi giúp kéo dài tuổi thọ. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Aakaar Kapoor, người sáng lập City Imaging & Clinical Labs (Delhi), dinh dưỡng chỉ thực sự phát huy tác dụng khi gắn liền với một lối sống kỷ luật và bền vững.

"Tuổi thọ ở Nhật Bản không chỉ phụ thuộc vào chế độ ăn uống, mà là hiệu quả tích lũy của thói quen ăn uống kết hợp với lối sống năng động và kết nối xã hội", ông nhận định.

Một điểm đặc trưng quan trọng là cách thức tiêu thụ thực phẩm. Người Nhật duy trì khẩu phần ăn vừa phải, ăn uống có ý thức và tuân thủ nguyên tắc dừng lại trước khi cảm thấy no hoàn toàn. Những thói quen này giúp giảm áp lực lên hệ trao đổi chất trong suốt nhiều thập kỷ. Bên cạnh đó, mức tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn và đường tinh luyện ở Nhật Bản tương đối thấp so với nhiều quốc gia phát triển khác, góp phần duy trì sức khỏe chuyển hóa ổn định khi về già.

Theo Tiến sĩ Kapoor, lợi ích của dinh dưỡng chỉ được phát huy trọn vẹn trong bối cảnh một lối sống vận động thường xuyên. Điều đáng chú ý là người Nhật không nhất thiết dựa vào các chương trình tập luyện cường độ cao hay phòng gym. Thay vào đó, vận động được tích hợp tự nhiên vào đời sống hằng ngày như đi bộ, làm việc nhà, lao động nhẹ, và duy trì sự tham gia vào công việc hoặc sở thích cá nhân trong suốt cuộc đời.

"Chính sự vận động đều đặn, không gián đoạn này mới là yếu tố quan trọng giúp duy trì chức năng thể chất và làm chậm quá trình suy giảm do tuổi tác", Tiến sĩ Kapoor nhấn mạnh.

Vận động đều đặn là yếu tố quan trọng giúp duy trì chức năng thể chất và làm chậm quá trình suy giảm do tuổi tác.

Vì sao phụ nữ Nhật Bản chiếm đa số trong nhóm sống trăm tuổi?

Sự chênh lệch giới tính trong nhóm người sống trên 100 tuổi tại Nhật Bản là một hiện tượng đáng chú ý. Theo các chuyên gia, điều này xuất phát từ cả yếu tố sinh học lẫn hành vi xã hội. Về mặt sinh học, phụ nữ được hưởng lợi từ tác dụng bảo vệ của hormone estrogen trong giai đoạn sớm của cuộc đời, đặc biệt là đối với hệ tim mạch. Ngoài ra, họ có xu hướng chống chịu tốt hơn với stress oxy hóa và quá trình lão hóa tế bào.

Ở góc độ hành vi, phụ nữ Nhật Bản thường chủ động hơn trong chăm sóc sức khỏe phòng ngừa, bao gồm khám sàng lọc định kỳ, tuân thủ chỉ định y tế và duy trì chế độ ăn uống cân bằng. Một yếu tố quan trọng khác là mạng lưới quan hệ xã hội. Phụ nữ có xu hướng duy trì các mối quan hệ cá nhân đến tuổi rất cao, giúp giảm nguy cơ trầm cảm và suy giảm nhận thức. Lão hóa lành mạnh không chỉ là vấn đề sinh học, mà còn mang tính xã hội sâu sắc.

Chăm sóc sức khỏe dự phòng - Trụ cột của tuổi thọ Nhật Bản

Hệ thống y tế của Nhật Bản được xem là nền tảng vững chắc cho thành công về tuổi thọ. Bảo hiểm y tế toàn dân đảm bảo mọi người dân đều có thể tiếp cận dịch vụ chăm sóc phòng ngừa với chi phí hợp lý. "Chẩn đoán sớm có thể thay đổi hoàn toàn diễn tiến của bệnh tật", Tiến sĩ Kapoor cho biết. Khi chăm sóc sức khỏe được xem là một quá trình duy trì liên tục, các bệnh mạn tính được phát hiện sớm và kiểm soát tốt hơn.

Chăm sóc ban đầu tại Nhật Bản tích hợp tư vấn về dinh dưỡng, vận động và quản lý cân nặng. Bên cạnh đó, hệ thống bảo hiểm chăm sóc dài hạn hỗ trợ người cao tuổi sống tại nhà, duy trì sự độc lập và chức năng thể chất. Cách tiếp cận này giúp giảm phụ thuộc vào bệnh viện, làm chậm quá trình suy giảm chức năng và cho phép người cao tuổi sống lâu hơn với chất lượng cuộc sống tốt, thay vì chỉ kéo dài sự tồn tại sinh học.

Mục tiêu không chỉ là sống lâu mà là sống khỏe

Các chương trình tiêm chủng và giám sát sức khỏe cộng đồng tại Nhật Bản tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc giảm các bệnh có thể phòng ngừa, đẩy gánh nặng bệnh tật về giai đoạn muộn của cuộc đời. "Mục tiêu không chỉ là kéo dài tuổi thọ, mà là bảo tồn sức khỏe trong suốt hành trình lão hóa", Tiến sĩ Kapoor cho biết.

Hiện tượng sống trăm tuổi tại Nhật Bản không xuất phát từ một chế độ ăn thần kỳ hay giải pháp nhanh chóng. Đó là thành quả của sự kiên trì kéo dài hàng chục năm, từ ăn uống điều độ, vận động tự nhiên, duy trì kết nối xã hội đến một hệ thống y tế ưu tiên phòng ngừa. Mô hình này cho thấy tuổi thọ không phải là kết quả của những thay đổi ngắn hạn, mà là tổng hòa của những lựa chọn nhỏ, lặp lại mỗi ngày trong suốt cuộc đời.

Minh Phong