Gần 80 năm tìm lại người lính năm xưa

Một ký ức không bị thời gian xóa mờ

Trong hai ngày 16 và 17/8, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (lâm thời) thuộc Bộ CHQS tỉnh Cà Mau tổ chức tìm kiếm, cất bốc và quy tập một hài cốt liệt sĩ tại ấp Mỹ Điền, xã Đông Hải.

Manh mối được xác lập trong quá trình rà soát thông tin thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.

Cùng với cấp ủy, chính quyền địa phương, cán bộ, chiến sĩ tìm gặp những người từng sống, chiến đấu hoặc biết về các trận đánh, trường hợp hy sinh trên địa bàn qua các thời kỳ kháng chiến.

Bà Phạm Thị Gạo (em vợ của liệt sĩ Lâm Văn Sện) thắp hương tại khu vực tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (Ảnh: Vĩnh Nghị)

Trong quá trình đó, đơn vị tiếp nhận thông tin từ bà Phạm Thị Gạo, ( 87 tuổi, em vợ liệt sĩ Lâm Văn Sện, hiện cư trú tại ấp Mỹ Điền, xã Đông Hải). Theo lời kể của bà Gạo, tại khu vực này từng có phần mộ của một chiến sĩ tên Đời, chưa rõ họ và quê quán. Người chiến sĩ này là bạn chiến đấu thân thiết của liệt sĩ Lâm Văn Sện.

Ngày 7/6/1947, trong một trận đánh tàu của quân Pháp trên sông Giá Rai, đoạn giáp ranh giữa Bạc Liêu và Cà Mau, hai người cùng hy sinh.

Sau trận đánh, gia đình liệt sĩ Lâm Văn Sện đưa thi thể hai người về chôn cất cạnh nhau. Do chưa xác định được đầy đủ họ tên người đồng đội, gia đình lấy họ và tên đệm của liệt sĩ Sện để khắc trên bia mộ, ghi tên người chiến sĩ là Lâm Văn Đời.

Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã tổ chức đào tìm và quy tập thành công hài cốt liệt sĩ tại ấp Mỹ Điền, xã Đông Hải ((Ảnh: Vĩnh Nghị)

Câu chuyện được lưu giữ qua nhiều thập niên. Gần 80 năm trôi qua, những người từng biết về trận đánh năm xưa ngày càng ít, địa hình cũng nhiều thay đổi. Nhưng thông tin về người chiến sĩ vẫn còn được truyền lại.

Từ lời kể của nhân chứng, lực lượng chức năng khảo sát, xác định khu vực và tổ chức tìm kiếm. Một thông tin tưởng như chỉ còn nằm trong ký ức đã trở thành manh mối giúp nối lại hành trình tìm kiếm phần mộ sau nhiều thập niên.

Từ phần mộ chưa rõ danh tính đến cơ hội tìm lại tên tuổi

Sau nhiều giờ tìm kiếm, lực lượng chức năng phát hiện hài cốt tại khu vực phù hợp với thông tin nhân chứng cung cấp.

Ngay sau khi cất bốc, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ (lâm thời) tiến hành lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định, xác định danh tính theo quy định. Hài cốt hiện được bảo quản an toàn, chờ thực hiện các nghi thức truy điệu, tôn vinh và an táng tại nghĩa trang địa phương.

Sau gần 80 năm, việc tìm thấy hài cốt có ý nghĩa đặc biệt. Bởi phía sau phần hài cốt là một người từng sống, chiến đấu và hy sinh; phía sau đó còn có thể là một gia đình đã chờ đợi thông tin về người thân qua nhiều thế hệ.

Năm 1947, khi người chiến sĩ hy sinh, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp còn diễn ra. Từ đó đến nay, gần 80 năm đã trôi qua. Những dấu tích chiến tranh dần thay đổi, nhân chứng ngày càng ít, trong khi thông tin về những người đã hy sinh có nguy cơ thất lạc.

Hài cốt liệt sĩ được đưa về nơi bảo quản an toàn để chuẩn bị cho các nghi thức tôn vinh và lễ an táng trang trọng tại nghĩa trang địa phương ((Ảnh: Vĩnh Nghị)

Vì vậy, mỗi lời kể được lưu giữ trở thành nguồn thông tin quý giá đối với công tác tìm kiếm. Trong trường hợp này, ký ức của bà Phạm Thị Gạo đã giúp lực lượng chức năng có thêm cơ sở khoanh vùng, xác định vị trí và tổ chức tìm kiếm.

Tuy nhiên, việc cất bốc mới là một bước trong hành trình xác định danh tính. Người chiến sĩ được nhân chứng xác định tên Đời hiện vẫn cần được giám định để làm rõ họ tên, quê quán và thân nhân.

Việc lấy mẫu sinh phẩm vì thế có ý nghĩa quan trọng. Nếu có đủ căn cứ khoa học, người đã hy sinh không chỉ được quy tập mà còn có cơ hội được trả lại danh tính. Khi đó, một phần lịch sử của gia đình và địa phương cũng được nối lại sau nhiều thập niên.

Đây chính là giá trị của công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ: không chỉ tìm thấy phần mộ, mà từng bước trả lại cho người đã hy sinh những thông tin vốn thuộc về họ.

Gần 80 năm sau ngày hy sinh, hài cốt người chiến sĩ được tìm thấy (Ảnh: Vĩnh Nghị)

“Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” đang được triển khai với mục tiêu tiếp tục rà soát, xác minh những trường hợp còn thiếu thông tin. Với những phần mộ đã nằm lại hàng chục năm, mỗi cuộc tìm kiếm đều là cuộc chạy đua với thời gian.

Gần 80 năm là khoảng thời gian đủ dài để nhiều thế hệ trưởng thành, nhưng cũng là khoảng thời gian khiến những dấu vết về người đã hy sinh ngày càng mong manh. Bởi vậy, việc tìm thấy hài cốt tại ấp Mỹ Điền không chỉ có ý nghĩa đối với công tác quy tập, mà còn cho thấy giá trị của những ký ức được người dân gìn giữ qua thời gian.

Danh tính chính thức của người chiến sĩ vẫn đang được tiếp tục xác minh bằng phương pháp khoa học. Nhưng việc cất bốc hài cốt đã đánh dấu một bước quan trọng trong hành trình đưa người đã hy sinh trở về.

Gần 80 năm sau ngày hy sinh, một người lính năm xưa đã được tìm thấy. Với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc, thời gian có thể làm phai dấu tích, nhưng không thể làm mất đi trách nhiệm tìm kiếm và tri ân.