Gần 90 triệu người tị nạn đối mặt 'bất công kép' từ xung đột và biến đổi khí hậu

Báo cáo mới nhất của Cơ quan tị nạn Liên hợp quốc (UNHCR) công bố ngày 5/11 cho biết, hiện có gần 90 triệu người phải rời bỏ nhà cửa đang sinh sống tại những quốc gia chịu ảnh hưởng nghiêm trọng của thiên tai.

Được công bố ngay trước thềm Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu COP 31 (tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ), báo cáo gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng thiếu hụt tài chính trầm trọng để bảo vệ các cộng đồng yếu thế.

Vòng xoáy rủi ro và những cuộc tháo chạy không hồi kết

Con số gần 90 triệu người nêu trên chiếm khoảng 3/4 tổng số người phải di dời trên toàn cầu. Theo ông Anton Leis Garcia, Trợ lý Trưởng Ủy ban Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn, cộng đồng này đang phải hứng chịu sự bất công khốc liệt: "Người tị nạn phải đối mặt với sự bất công kép: bị buộc phải bỏ chạy khỏi những xung đột mà họ không gây ra, giờ đây họ lại ở tuyến đầu của một cuộc khủng hoảng khí hậu".

Theo UNHCR, xung đột, tình trạng di dời dân cư và biến đổi khí hậu đang tạo thành vòng xoáy rủi ro, khiến những người mất nhà cửa khó tìm được nơi ở ổn định. Trong nửa đầu năm nay, hơn 2/3 số người tị nạn trở về quê hương đã quay lại các quốc gia có nguy cơ cao trước thiên tai, đối mặt khả năng phải di dời thêm lần nữa.

Người tị nạn phải đối mặt với nhiều rủi ro. Ảnh: CLIMATE CENTRE/FLICKR

Tại Syria, gần 4 triệu người di tản vừa trở về đang chịu tác động từ tình trạng suy giảm nguồn nước ngầm và các cú sốc khí hậu. Đợt lũ dọc sông Euphrates hồi tháng 5 đã làm hư hại nhiều nhà cửa, buộc hàng nghìn người tiếp tục rời bỏ nơi ở.

Đối mặt thiên tai với "hai bàn tay trắng"

Bên cạnh lũ lụt, nắng nóng cực đoan cũng đe dọa nghiêm trọng các cộng đồng tị nạn. UNHCR dự báo đến năm 2050, cứ ba khu định cư của người tị nạn ở khu vực cận Sahara châu Phi sẽ có một nơi phải hứng chịu ít nhất 100 ngày nắng nóng nguy hiểm mỗi năm. Tại một số khu định cư ở Ethiopia, như Helaweyn, con số này có thể vượt 200 ngày.

Người tị nạn đặc biệt dễ tổn thương do hạn chế tiếp cận thiết bị làm mát, nước sạch và nguồn năng lượng ổn định, khiến việc ứng phó với nhiệt độ cao trở nên khó khăn.

Trong thập kỷ qua, các thảm họa liên quan đến thời tiết đã gây ra hơn 255 triệu lượt di dời nội bộ trên toàn cầu, tương đương trung bình khoảng 70.000 lượt mỗi ngày. Hiện tượng El Niño mạnh trong năm nay được dự báo tiếp tục làm gia tăng rủi ro khí hậu. Tại Đông Phi, lũ lụt có thể khiến khoảng 3 triệu người ở Somalia, Kenya, Nam Sudan và Uganda phải rời bỏ nhà cửa trước khi năm kết thúc.

Trong khi đó, nguồn lực hỗ trợ các cộng đồng dễ bị tổn thương vẫn hạn chế. Theo báo cáo UNHCR, chỉ khoảng 10% tài chính khí hậu toàn cầu được phân bổ tới các quốc gia dễ bị tổn thương hoặc chịu ảnh hưởng bởi xung đột.

"Đối với hàng triệu người, biến đổi khí hậu không phải là một mối đe dọa xa vời, mà nó đang phá hủy nơi trú ẩn, làm suy yếu sinh kế và đe dọa hy vọng gầy dựng lại cuộc sống của họ", ông Garcia cảnh báo.

Ông cho rằng thích ứng với biến đổi khí hậu tại các khu vực nhạy cảm là vấn đề sống còn, đồng thời kêu gọi các chính phủ và tổ chức tài chính tại COP31 tăng ngân sách hỗ trợ thích ứng, đưa người tị nạn vào các kế hoạch khí hậu quốc gia để không ai bị bỏ lại phía sau.