Gần dân, hiểu dân, cùng nhân dân giám sát.Bài cuối: Giám sát đến cùng để giữ trọn niềm tin của nhân dân

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại triển lãm không gian số tại Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026-2031. Ảnh: mattran.org.vn

Tăng tính chủ động, độc lập trong hoạt động giám sát

Sau hơn 13 năm thực hiện Quyết định số 217-QĐ/TW và Quyết định số 218-QĐ/TW của Bộ Chính trị về Quy chế giám sát và phản biện xã hội của MTTQ Việt Nam, hoạt động giám sát, phản biện xã hội đã ngày càng đi vào chiều sâu, trở thành kênh quan trọng để nhân dân tham gia kiểm soát quyền lực, góp phần xây dựng Đảng, chính quyền, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của mình.

Theo bà Hà Thị Nga - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, nội dung giám sát ngày càng tập trung vào những vấn đề dân sinh bức thiết như bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư, an toàn thực phẩm... Đáng chú ý, MTTQ ngày càng phát huy rõ nét tính chủ động, độc lập trong hoạt động giám sát. Bên cạnh việc tham gia các đoàn giám sát của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, hệ thống MTTQ các cấp đã chủ động tổ chức nhiều cuộc giám sát riêng. Trong 13 năm qua, toàn hệ thống Mặt trận đã chủ trì 825.747 cuộc giám sát và tổ chức 104.182 cuộc phản biện xã hội.

Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng) cho rằng, thông qua giám sát, phản biện xã hội, nhiều bất cập trong thực thi công vụ đã được phát hiện và kiến nghị xử lý kịp thời, góp phần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị. Đây cũng được xem là một trong những cơ chế quan trọng góp phần phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực từ sớm, từ xa, góp phần xây dựng nền hành chính liêm chính, phục vụ nhân dân.

Từ thực tiễn cơ sở, bà Nguyễn Thị Hương Liên - Chủ tịch Ủy ban MTTQ xã Yên Xuân (tỉnh Nghệ An) cho biết, ngoài giám sát việc thực hiện các chính sách liên quan trực tiếp đến người dân, Mặt trận địa phương còn chủ động giám sát các công trình đầu tư xây dựng trên địa bàn. Hoạt động giám sát được tiến hành độc lập với chính quyền, có sự tham gia của những người uy tín trong cộng đồng. “Những kiến nghị sau giám sát đã trở thành căn cứ quan trọng để cấp ủy, chính quyền điều chỉnh phương thức lãnh đạo, hoàn thiện công tác quản lý và kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh từ thực tiễn” - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân xã Yên Xuân Phạm Văn Toàn đánh giá.

Tiếng nói của nhân dân không thể dừng ở một bản kiến nghị

Hoạt động giám sát của MTTQ ngày càng đi vào những vấn đề "nóng", thể hiện tinh thần nhập cuộc chủ động, quyết liệt của MTTQ trong vai trò đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân. Tuy nhiên, chừng đó vẫn chưa đủ. Mục tiêu cao nhất của hoạt động giám sát không dừng ở việc phát hiện những bất cập trong quá trình thực thi chủ trương, chính sách, mà là bảo đảm mọi quyết sách khi đi vào cuộc sống đều xuất phát từ lợi ích của nhân dân, chịu sự giám sát của nhân dân và được điều chỉnh kịp thời khi phát sinh vướng mắc.

Đây cũng là yêu cầu được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ: Mặt trận không thể mạnh nếu xa dân; không thể đổi mới nếu chỉ dừng ở lời văn trong nghị quyết; không thể đại diện cho nhân dân nếu không lắng nghe được tiếng nói thật của nhân dân và nói để dân hiểu; không thể giám sát, phản biện có chất lượng nếu thiếu bản lĩnh, thiếu dữ liệu, thiếu chuyên gia và thiếu cơ chế theo đuổi đến cùng các kiến nghị chính đáng.

Theo các chuyên gia, điều người dân quan tâm không phải là Mặt trận đã tổ chức bao nhiêu cuộc giám sát hay ban hành bao nhiêu văn bản kiến nghị, mà là những vấn đề bức xúc có được giải quyết hay không: con đường xuống cấp đã được sửa chữa chưa, công trình có dấu hiệu thi công kém chất lượng sau khi được phản ánh đã được khắc phục hay vẫn tiếp diễn... “Xét đến cùng, hiệu quả giám sát phải được đo bằng những chuyển biến cụ thể trong đời sống người dân” - chuyên gia Nguyễn Minh Phong cho biết.

TS. Lê Mậu Nhiệm - Nguyên Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học, MTTQ Việt Nam - cho rằng, để người dân thực sự cảm nhận được hiệu quả của giám sát, Mặt trận cần công khai kết quả sau giám sát: Vấn đề nào đã được khắc phục, chính sách nào đã được điều chỉnh, cơ quan nào đã phản hồi và nội dung nào vẫn chậm được giải quyết. Chỉ khi thực sự gần dân, bám sát cơ sở, lựa chọn đúng vấn đề và kiên trì theo đuổi đến cùng các kiến nghị chính đáng thì giám sát, phản biện xã hội mới trở thành công cụ để nhân dân thực hiện quyền làm chủ một cách thực chất.

Từ góc nhìn thực tiễn ở địa phương, ông Nguyễn Đình Hùng - Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nghệ An - cho rằng, giá trị cốt lõi của giám sát, phản biện xã hội không nằm ở số lượng hạn chế, khuyết điểm được phát hiện, mà ở khả năng góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao chất lượng quản trị xã hội. Khi tiếng nói của người dân được lắng nghe, những vấn đề từ cơ sở được giải quyết kịp thời, niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước sẽ tiếp tục được củng cố; qua đó phát huy dân chủ và tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, trong đó MTTQ giữ vai trò là “cầu nối” vững chắc.

Mỗi kiến nghị chính đáng đều phải được thực thi nghiêm túc

Thực tiễn cho thấy, ở đâu chính quyền quyết liệt tiếp thu và xử lý kịp thời các kiến nghị sau giám sát, ở đó những tồn tại nhanh chóng được khắc phục, người dân cảm nhận rõ sự chuyển biến. Ngược lại, không ít kiến nghị vẫn chỉ nằm trên giấy, trong khi MTTQ thiếu cơ chế để theo đuổi đến cùng, còn người dân dần giảm sút niềm tin. Điều đó cho thấy hiệu quả giám sát không thể chỉ dựa vào tinh thần trách nhiệm của từng cán bộ hay từng địa phương, mà cần một cơ chế đủ rõ và đủ mạnh để mọi kiến nghị sau giám sát đều có cơ quan chịu trách nhiệm tiếp nhận, thời hạn xử lý cụ thể và kết quả phản hồi công khai để nhân dân tiếp tục giám sát.

Đây cũng là yêu cầu được nhiều đại biểu đặt ra tại Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026-2031. Theo ông Nguyễn Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý theo hướng quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc tiếp thu, phản hồi kiến nghị của MTTQ; đồng thời công khai kết quả giải quyết để nhân dân theo dõi, giám sát. Đặc biệt, cần nghiên cứu bổ sung cơ chế xử lý trách nhiệm, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu đối với những trường hợp không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các kiến nghị sau giám sát, phản biện xã hội.

Cùng với việc hoàn thiện thể chế và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan trong hệ thống chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gợi mở MTTQ phải tiếp tục đổi mới, nâng cao bản lĩnh, chất lượng và phương pháp giám sát. Giám sát phải chọn đúng vấn đề nhân dân quan tâm, xã hội bức xúc, chính sách có tác động lớn đến đời sống người dân. Phản biện xã hội phải được thực hiện từ sớm, từ xa, ngay trong quá trình hình thành chủ trương, chính sách. Đặc biệt, MTTQ phải có cơ chế theo dõi đến cùng việc giải quyết kiến nghị sau giám sát, phản biện; không để kiến nghị của Mặt trận chỉ dừng lại ở báo cáo, không để ý kiến chính đáng của nhân dân rơi vào im lặng.

Giám sát chỉ thực sự phát huy giá trị khi mỗi kiến nghị chính đáng được lắng nghe, theo dõi đến cùng và chuyển hóa thành những thay đổi cụ thể trong cuộc sống. Khi tiếng nói của nhân dân không bị lãng quên trong các báo cáo mà trở thành động lực hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu lực quản trị và củng cố niềm tin xã hội, đó cũng là lúc vai trò giám sát, phản biện xã hội của MTTQ được khẳng định đầy đủ và thực chất./.