Gắn quy hoạch đất với yêu cầu phát triển bền vững

Khu trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh phát triển hiện đại bên sông Sài Gòn. Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Ngọc Linh, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam nhấn mạnh, việc sửa đổi hai luật: Luật Đất đai (sửa đổi) và Luật Nhà ở (sửa đổi) cần bảo đảm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, định hướng mới của Đảng, đồng thời đáp ứng yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Ngọc Linh, Luật Đất đai năm 2024 và Luật Nhà ở năm 2023 đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập trong quá trình thực hiện, đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện để phù hợp với yêu cầu phát triển mới.

Đối với lĩnh vực đất đai, cách tiếp cận quản lý vẫn chủ yếu thiên về hành chính, tập trung vào quyền sử dụng đất và khai thác giá trị kinh tế trước mắt, chưa chú trọng đầy đủ các chức năng đa dạng của đất đối với lãnh thổ, điều hòa nguồn nước, tuần hoàn carbon, bảo vệ môi trường và sức khỏe con người. Cơ chế quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất còn những điểm chưa đồng bộ; các vấn đề thu hồi đất, định giá đất và phát triển quỹ đất cũng cần tiếp tục được tháo gỡ.

Do đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Ngọc Linh đề nghị đối với lĩnh vực nhà ở, chính sách cần chuyển mạnh từ tư duy tập trung vào quyền sở hữu sang bảo đảm nhu cầu chỗ ở, đồng thời bổ sung cơ chế phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, nhà ở xanh, tiết kiệm năng lượng và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Góp ý về nội dung hoàn thiện thể chế, chuyển đổi mô hình quản trị đất đai, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Năng Dũng, Chủ tịch Hội Khoa học Đất Việt Nam cho rằng, việc sửa đổi Luật Đất đai là yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong tình hình mới, nhất là khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và đất đai cần trở thành nguồn lực quan trọng phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Năng Dũng, dự thảo Luật cần có quy định chuyển từ mô hình quản lý hành chính sang quản trị đất đai hiện đại, giúp không chỉ kiểm soát việc sử dụng đất mà còn phải đánh giá được chất lượng, tiềm năng, những hạn chế và khả năng phát triển của tài nguyên đất.

Do đó, dự thảo Luật cần tập trung vào các nhóm vấn đề trọng tâm như: Quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất; điều tra cơ bản, phân loại và đánh giá đất đai; theo dõi, giám sát việc quản lý, sử dụng đất…

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Năng Dũng cũng đánh giá, sau nhiều thập kỷ, việc xây dựng hệ thống phân loại đất thống nhất trên phạm vi toàn quốc vẫn còn những hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng đánh giá chất lượng đất và tổ chức quản trị đất đai một cách toàn diện.

Vì vậy, công tác điều tra, phân loại đất đai cần được quan tâm đúng mức. Trong đó, về cơ sở dữ liệu, cần cải thiện khả năng khai thác, chia sẻ thông tin để người dân và doanh nghiệp thuận lợi tra cứu nguồn gốc, đặc điểm và quá trình biến động của thửa đất. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao tính minh bạch của thị trường bất động sản, giảm vướng mắc trong các giao dịch và thực hiện thủ tục hành chính.

Góp ý về nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trong dự thảo luật, Tiến sĩ Nguyễn Đình Bồng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Đất Việt Nam đề nghị, lựa chọn phương án cho phép hoàn trả kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư mà nhà đầu tư đã ứng trước thông qua khấu trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp.

Việc khấu trừ có thể áp dụng với các dự án khác của cùng nhà đầu tư trên địa bàn cấp tỉnh; phần kinh phí còn lại được hoàn trả theo quy định của pháp luật về ngân sách. “Phương án này góp phần bảo đảm thống nhất với trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đồng thời khuyến khích nhà đầu tư tự nguyện ứng trước kinh phí, giảm áp lực cho ngân sách”, Tiến sĩ Nguyễn Đình Bồng nhấn mạnh.

Tại hội thảo, các chuyên gia trao đổi về một số nội dung như: Khai thác nguồn lực tài chính từ đất đai; xây dựng hệ thống thông tin đất đai công khai, minh bạch, tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận... Từ đó, các chuyên gia đề xuất cần có cơ chế phù hợp để chuyển hóa giá trị đất đai thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đất. Các ý kiến tại hội thảo sẽ được tổng hợp, làm cơ sở kiến nghị hoàn thiện hai dự án luật, bảo đảm tính khoa học, đồng bộ và khả thi, đáp ứng yêu cầu quản lý đất đai, phát triển nhà ở trong giai đoạn mới.