Gắn tiêu thụ sản phẩm với bảo tồn văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Khai thác giá trị bản địa, nâng tầm thương hiệu sản phẩm

Tại xã Mường Chanh, tỉnh Sơn La, Hợp tác xã Nông nghiệp Ara-Tay Coffee là một trong những mô hình tiêu biểu cho hướng phát triển sản phẩm đặc trưng gắn với bản sắc văn hóa địa phương. Xuất phát điểm từ mô hình do những người phụ nữ dân tộc Thái làm chủ, thương hiệu Ara-Tay được ghép từ tên giống cà phê Arabica nổi tiếng của vùng Tây Bắc và “Tay” – nghĩa là người Thái.

Không chỉ chú trọng chất lượng, Ara-Tay còn đưa câu chuyện về con người và bản sắc địa phương vào quá trình xây dựng thương hiệu. Việc kiểm soát chặt chẽ quy trình canh tác hữu cơ, kết hợp câu chuyện khởi nghiệp của phụ nữ vùng cao đã góp phần tạo dấu ấn riêng cho sản phẩm. Đến nay, cà phê Arabica của hợp tác xã đạt chuẩn OCOP 4 sao, khẳng định thương hiệu trên toàn quốc.

Thực tế từ Hợp tác xã Nông nghiệp Ara-Tay Coffee cho thấy, giá trị của sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ nằm ở chất lượng nông sản mà còn được tạo nên từ những câu chuyện văn hóa, con người và vùng đất. Để khai thác hiệu quả tiềm năng này, Sơn La xác định truy xuất nguồn gốc là một trong những nền tảng quan trọng nhằm tổ chức lại vùng nguyên liệu, xác định ranh giới các thửa đất trồng cà phê và đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Nhiều sản phẩm của đồng bào dân tộc đạt tiêu chuẩn, được người dân yêu thích.

Ông Nguyễn Thành Công, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La cho biết, tỉnh tập trung triển khai các yêu cầu của Liên minh châu Âu về chống mất rừng (EUDR), đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận những thị trường tiềm năng khác. Đến nay, tỉnh đã xác định được 158.451 thửa đất trồng cà phê. Dữ liệu bước đầu cho thấy diện tích cà phê Arabica khoảng 65.000 ha. Trên cơ sở đó, địa phương sẽ xác định rõ những vùng trồng đáp ứng tiêu chuẩn, tiêu chí EUDR và yêu cầu nhập khẩu của các thị trường.

Qua làm việc với các đối tác, Sơn La đã thống nhất định hướng đưa cà phê Arabica của tỉnh lên sàn đấu giá tại Hawai (Mỹ) vào tháng 11/2026. Tỉnh cũng phấn đấu đến quý II/2027 đưa cà phê Arabica Sơn La nói riêng và cà phê Arabica quốc gia Việt Nam tham gia sàn giao dịch của Mỹ, góp phần nâng cao vị thế cà phê Arabica Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Thành Công, cây cà phê đang đóng góp đáng kể vào tăng trưởng nông nghiệp của tỉnh. Năm 2025, cà phê đóng góp 26,6% điểm tăng trưởng. Năm 2026, sản lượng dự kiến đạt khoảng 75.000 tấn. Sơn La phấn đấu tăng trưởng nông nghiệp cả năm 2026 đạt 8,4%, trong khi 9 tháng đầu năm đạt 5,26%.

Mở rộng kênh phân phối: Kết hợp chuỗi cung ứng hiện đại và thương mại điện tử

Việc triển khai Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã góp phần chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ sang sản xuất theo hướng liên kết chuỗi giá trị, theo tiêu chuẩn, quy chuẩn, có truy xuất nguồn gốc và theo nhu cầu thị trường; khơi dậy tiềm năng đất đai, sản vật, lợi thế so sánh, đặc biệt là các giá trị văn hóa vùng, miền để hình thành các sản phẩm OCOP gắn kết giữa phát triển nông nghiệp với dịch vụ, du lịch.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến tháng 9/2026, cả nước có 21.028 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Trong cơ cấu sản phẩm, nhóm 3 sao chiếm 77,1%, 4 sao chiếm 20,3% và cả nước đã có 166 sản phẩm đạt 5 sao. Chương trình hiện có 10.657 chủ thể OCOP, trong đó 9.432 chủ thể có sản phẩm còn thời hạn. Hợp tác xã chiếm 32,3% số chủ thể; DN nhỏ 25,4%; cơ sở sản xuất và hộ kinh doanh 39,5%, còn lại là tổ hợp tác.

Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển thương mại tại khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo. Trong đó, Quyết định số 1162/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển thương mại miền núi, vùng sâu, vùng xa và hải đảo giai đoạn 2021 - 2025; Quyết định số 1163/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển thương mại trong nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 là những định hướng quan trọng nhằm mở rộng thị trường, phát triển hệ thống phân phối và nâng cao khả năng tiêu thụ hàng hóa tại các địa bàn này.

Bám sát các định hướng trên, Bộ Công Thương đã tổ chức nhiều hội nghị kết nối cung cầu cấp vùng, tuần lễ hàng Việt và hội chợ chuyên đề nhằm đưa sản phẩm đặc trưng của các địa phương tiếp cận trực tiếp với doanh nghiệp, nhà phân phối và người tiêu dùng. Thông qua các hoạt động này, hàng hóa miền núi có thêm cơ hội tham gia hệ thống siêu thị, chuỗi bán lẻ lớn như WinMart, Co.opmart, Central Retail...

Không chỉ là một phiên bán hàng trên nền tảng số, livestream “Sức sống hàng Việt” do Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) tổ chức là không gian lan tỏa niềm tin vào hàng Việt.

Đặc biệt, việc thúc đẩy liên kết giữa người sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến và hệ thống phân phối góp phần hình thành chuỗi cung ứng ổn định, khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, giảm sự phụ thuộc vào thương lái và hạn chế tình trạng tiêu thụ bị động theo mùa vụ.

Bên cạnh hệ thống phân phối truyền thống và hiện đại, ngành Công Thương cũng chú trọng khai thác tiềm năng của thương mại điện tử trong tiêu thụ sản phẩm vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Thông qua các chương trình đào tạo kỹ năng bán hàng số, livestream và hỗ trợ đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử như Shopee, TikTok Shop, các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ sản xuất có thêm phương thức tiếp cận người tiêu dùng trên phạm vi rộng, giảm bớt những hạn chế do khoảng cách địa lý, giúp đặc sản từ các bản làng xa xôi đến thẳng bàn ăn của người tiêu dùng đô thị trên mọi miền Tổ quốc.

Đặc biệt, Bộ Công Thương phối hợp với các địa phương thúc đẩy hạ tầng thương mại nông thôn, các điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP, đồng thời tăng cường bảo hộ nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và chống hàng giả, hàng vi phạm quyền để bảo vệ uy tín nông sản vùng cao.

Việc đưa sản phẩm đặc trưng vùng đồng bào dân tộc thiểu số ra thị trường vì thế không chỉ hướng tới mục tiêu gia tăng doanh thu, nâng cao thu nhập mà còn tạo điều kiện để những giá trị văn hóa được lan tỏa rộng rãi hơn. Đây cũng là hướng phát triển gắn kết giữa thương mại với bảo tồn văn hóa, góp phần tạo sinh kế bền vững cho đồng bào vùng sâu, vùng xa và miền núi.