Gắn ưu đãi FDI với chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp Việt

Phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực công nghệ là điều kiện để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Ảnh minh họa

Dù tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế và xuất khẩu, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vẫn chưa tạo được mức độ lan tỏa tương xứng đối với khu vực doanh nghiệp trong nước.

Theo thống kê, khu vực FDI chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, song phần lớn giá trị xuất khẩu phụ thuộc vào nguyên vật liệu và linh kiện nhập khẩu. Tỷ lệ nội địa hóa trong chuỗi sản xuất của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam hiện mới đạt khoảng 20–25%. Hoạt động chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung ứng và kết nối giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.

Thực trạng này đặt ra yêu cầu đổi mới cách thức thu hút và sử dụng vốn đầu tư nước ngoài, chuyển trọng tâm từ quy mô vốn đăng ký sang hiệu quả thực chất đối với nền kinh tế.

Một trong những định hướng đáng chú ý là gắn chính sách ưu đãi đầu tư với những cam kết cụ thể của nhà đầu tư về chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, hỗ trợ kỹ thuật và phát triển doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng.

Theo bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), định hướng chính sách đang chuyển từ hỗ trợ dựa trên đầu vào sang hỗ trợ gắn với kết quả thực hiện cam kết của nhà đầu tư.

Cách tiếp cận này được kỳ vọng tạo động lực để doanh nghiệp FDI tăng cường hợp tác với các nhà cung ứng trong nước, đồng thời khuyến khích đầu tư vào những hoạt động tạo giá trị gia tăng cao.

Trong thời gian qua, Việt Nam đã thu hút nhiều tập đoàn đa quốc gia trong các lĩnh vực điện tử, công nghệ, công nghiệp chế biến và chế tạo. Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu tham gia những công đoạn có giá trị gia tăng thấp hoặc chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn của doanh nghiệp đầu chuỗi.

Những hạn chế về công nghệ, năng lực quản trị, tài chính, chất lượng sản phẩm và khả năng duy trì nguồn cung ổn định là các rào cản khiến doanh nghiệp trong nước khó trở thành nhà cung ứng trực tiếp.

Vì vậy, chuyển giao công nghệ không chỉ là hoạt động bàn giao thiết bị hoặc quy trình sản xuất. Hiệu quả cần được thể hiện ở khả năng doanh nghiệp Việt Nam tiếp nhận, làm chủ công nghệ, cải thiện năng suất, nâng cao chất lượng và tham gia sâu hơn vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao.

Tương tự, cam kết phát triển nhà cung ứng trong nước cần được đánh giá bằng những kết quả có thể kiểm chứng, thay vì chỉ dừng ở số lượng chương trình đào tạo hoặc hoạt động kết nối doanh nghiệp.

Các tiêu chí có thể được nghiên cứu gồm số doanh nghiệp Việt Nam đủ điều kiện tham gia chuỗi cung ứng, giá trị mua hàng từ nhà cung ứng trong nước, mức độ chuyển giao kỹ thuật và kết quả nâng cao năng lực sản xuất.Đối với doanh nghiệp FDI, cơ chế ưu đãi gắn với kết quả thực hiện cam kết cũng đặt ra yêu cầu tăng trách nhiệm giải trình và minh bạch thông tin.

Về phía doanh nghiệp Việt Nam, cơ hội tham gia chuỗi cung ứng chỉ có thể chuyển thành lợi ích thực tế khi doanh nghiệp chủ động đầu tư đổi mới công nghệ, chuẩn hóa quản trị, nâng cao năng lực nhân sự và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Đặc biệt, trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng lớn, chính sách FDI cần bảo đảm tính ổn định, khả năng dự báo và hài hòa lợi ích giữa nhà đầu tư nước ngoài với nền kinh tế trong nước.

Việc gắn ưu đãi với cam kết lan tỏa đang là định hướng chính sách được nghiên cứu, chưa phải quy định ưu đãi mới đã có hiệu lực.

Nếu được thể chế hóa với những tiêu chí rõ ràng, cơ chế giám sát phù hợp và trách nhiệm thực hiện cụ thể, định hướng này có thể góp phần nâng cao chất lượng dòng vốn FDI, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và tạo thêm cơ hội phát triển cho doanh nghiệp Việt Nam.