Gánh lãi trái phiếu kỷ lục 10,5% và nghịch lý chào bán cổ phiếu đắt đỏ tại PVcomBank

Sau 13 năm giữ nguyên vốn điều lệ, Ngân hàng Đại Chúng Việt Nam (PVcomBank) chốt phương án chào bán riêng lẻ 300 triệu cổ phiếu với giá 13.628 đồng/cp, cao hơn 60% thị giá (8.400 đồng/cp).

Thương vụ nhằm hiện thực hóa kế hoạch tăng vốn điều lệ thêm 3.000 tỷ đồng đã phê duyệt hồi tháng 7/2026, dự kiến mang về hơn 4.000 tỷ đồng nguồn vốn mới.

PVcomBank muốn bán cổ phiếu riêng lẻ giá gấp 1,6 lần thị giá.

Động thái tăng vốn trở nên cực kỳ cấp bách khi nhìn vào bảng cân đối kế toán. Tính đến cuối tháng 6/2026, quy mô tài sản của PVcomBank đã phình to gần 278.431 tỷ đồng nhưng vốn chủ sở hữu chỉ vỏn vẹn 13.250 tỷ đồng, trong đó vốn điều lệ là 9.000 tỷ đồng - giữ nguyên từ năm 2013 tới nay. Tấm đệm vốn quá mỏng manh khiến ngân hàng dễ tổn thương trước các biến cố tín dụng.

Quyết định phát hành cổ phiếu giá cao diễn ra ngay trong giai đoạn PVcomBank chịu sức ép thanh khoản nặng nề. Theo báo cáo tài chính quý II/2026, tính đến hết quý II, dư nợ cho vay khách hàng của PVcomBanktăng hơn 7%, lên 162.400 tỷ. Cho vay bất động sản chiếm 48% dư nợ của nhà băng. Trong khi đó, tiền gửi khách hàng tại PVcomBank giảm 0,7% so với đầu năm, xuống khoảng 200.100 tỷ đồng.

Con số trên cho thấy ngân hàng đang chịu áp lực thanh khoản ngắn hạn khá lớn. Báo cáo tài chính thể hiện ngân hàng đang đối mặt với mức chênh lệch thanh khoản ròng âm ở mức hơn 21.600 tỷ đồng ở kỳ hạn dưới 1 tháng và âm hơn 8.400 tỷ đồng ở kỳ hạn 1-3 tháng. Điều này có nghĩa là các nghĩa vụ nợ ngắn hạn (như tiền gửi khách hàng đến hạn, giấy tờ có giá) lớn hơn nhiều so với tài sản có thể thu hồi ngay. Điều này cũng lý giải vì sao PVcomBank buộc phải liên tục huy động vốn với lãi suất cao thời gian gần đây qua các kênh khác ngoài tiền gửi.

Theo Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, trong tháng 9/2026 tính đến ngày 11/10, các ngân hàng thương mại phát hành 31.400 tỷ đồng trái phiếu riêng lẻ, chiếm 54,4% thị trường. PVcomBank xác lập vị trí dẫn đầu toàn ngành về lãi suất huy động khi đẩy mức sinh lời lên tới 10,5%/năm, bỏ xa mức 8 đến 8,2%/năm của nhóm Big 4 và trên 9%/năm của các ngân hàng tư nhân.

Minh chứng rõ nhất là lô trái phiếu mã PCBL12604 vừa hoàn tất có giá trị 200 tỷ đồng, kỳ hạn 10 năm đáo hạn ngày 17/9/2036 với lãi suất 10,5%/năm, cao vượt trội so với lãi suất tiền gửi thông thường tại quầy. Tính riêng quý III, nhà băng này đã phát hành 7 lô trái phiếu trung và dài hạn với tổng quy mô 4.000 tỷ đồng, tất cả đều neo lãi suất từ 9,6%/năm trở lên.

Bên cạnh đó, việc tập trung vốn quá lớn vào bất động sản là một trong những lý do dẫn tới tình trạng trên. Nửa đầu năm nay, cho vay kinh doanh bất động sản của PVcomBank chiếm tới 48,4% tổng dư nợ. Tính thêm cả mảng xây dựng thì dư nợ cho vay kinh doanh bất động sản và liên quan đến bất động sản đã chiếm tới gần 54% danh mục tín dụng, chưa kể dư nợ cá nhân mua nhà.

Việc tập trung nguồn vốn lớn vào lĩnh vực rủi ro trong khi khâu thẩm định lỏng lẻo đã để lại nhiều hệ lụy. Thanh tra Ngân hàng Nhà nước từng chỉ ra hàng loạt sai sót trong lập hồ sơ cho vay, buông lỏng giám sát dòng tiền và định giá tài sản bảo đảm sai định kỳ tại PVcomBank. Ngân hàng cũng liên tục bị cảnh báo do để tỷ lệ dùng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn vượt ngưỡng, tăng trưởng tín dụng vượt mức quy định và tập trung vốn rủi ro tăng nhanh.

Các chỉ tiêu an toàn tín dụng tại đây đều áp sát ranh giới đỏ. Cụ thể, mức cấp tín dụng cho một khách hàng đạt 2.494 tỷ đồng, tương đương 13,71% vốn tự có, tiệm cận trần tối đa 14%. Tín dụng cấp cho một khách hàng và người có liên quan lên tới 3.957 tỷ đồng, chiếm 21,75% vốn tự có, sát giới hạn cho phép 23%.

Hệ quả nhãn tiền là chất lượng tài sản của PVcomBank lao dốc nhanh chóng. Tính đến cuối tháng 6/2026, tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay đạt mức 2,83%, sát ngưỡng trần cảnh báo 3%. Đặc biệt nghiêm trọng, nợ nhóm 5 tức nợ có khả năng mất vốn chiếm tới 83,7% tổng nợ xấu. Nguy cơ thất thoát vốn thực tế khổng lồ này đồng nghĩa với việc ngân hàng sẽ phải đối mặt với áp lực trích lập dự phòng rủi ro cực kỳ nặng nề.

Trong bối cảnh tình hình tài chính của PVcomBank như vậy, cổ đông nào chấp nhận chi hàng nghìn tỷ đồng mua lượng lớn cổ phiếu hạn chế chuyển nhượng với giá gấp 1,6 lần thị trường là điều rất khó hiểu. 

Thông thường, trường hợp này hay xảy ra khi bên mua là đối tác chiến lược, chấp nhận trả giá cao để mua “chi phí cơ hội” nắm quyền chi phối hoặc là một thương vụ “thu xếp tài chính nội bộ” của các cổ đông lớn, giúp doanh nghiệp tăng năng lực tài chính.

Ẩn số càng thêm phức tạp khi nhìn vào bức tranh cổ đông của PVcomBank, nơi thuộc nhóm cô đặc nhất hệ thống. Báo cáo của Ngân hàng Nhà nước chỉ rõ tính đến ngày 30/6/2026, chỉ 11 cổ đông đã nắm giữ tới 92,95% vốn điều lệ. Cụ thể, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) sở hữu 52% và Morgan Stanley International Holdings Inc nắm 6,67%.

Sau đợt phát hành, PVcomBank dự kiến tỷ lệ sở hữu của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (PVN) tại nhà băng giảm từ 52% xuống 39%. Tỷ lệ của Morgan Stanley International Holdings Inc cũng giảm từ khoảng 6,67% xuống 5%, đồng nghĩa hai tên tuổi lớn này đứng ngoài cuộc chơi, không tham gia đợt phát hành riêng lẻ. 

Khoảng trống còn lại hướng sự chú ý về nhóm 9 cổ đông đang thâu tóm hơn 34% vốn. Dù Luật Các tổ chức tín dụng 2024 có hiệu lực từ ngày 1/7/2024 yêu cầu minh bạch toàn bộ cổ đông sở hữu từ 1% vốn trở lên, PVcomBank đến nay vẫn chưa công khai danh sách 9 cá nhân và tổ chức này. Giới quan sát nhận định nhiều khả năng dòng tiền mua cổ phiếu đắt đỏ sẽ xuất phát từ nhóm 9 cổ đông hoặc các đơn vị có liên quan mật thiết với họ.