Gặp rắc rối khi cho mượn giấy tờ tùy thân đi làm

Bị “treo” quyền lợi vì mượn tên người thân

Năm 2005, gia đình bà Trần Thị Mỹ Linh (phường Bến Cát, TPHCM) gặp khó khăn. Người em út là Trần Thị Mỹ Hạnh lúc bấy giờ chưa đủ tuổi lao động nên không thể xin việc. Thương em, tháng 5-2005, bà Linh cho em mượn hồ sơ cá nhân gồm CMND, giấy khám sức khỏe và sơ yếu lý lịch.

Dưới tên gọi của chị mình, chị Hạnh thuận lợi vào làm việc tại một công ty và đóng BHXH đến tháng 7-2006 rồi nghỉ. Trong thời gian đó, bà Linh vẫn làm việc và đóng bảo hiểm tại một công ty khác.

20 năm sau, khi làm thủ tục rút BHXH một lần thì bà Linh nhận thông báo: Hồ sơ không thực hiện được do trùng thời gian đóng bảo hiểm. Bà Linh phải khởi kiện và tháng 8-2026, TAND khu vực 18, TPHCM xét xử, tuyên bố hợp đồng lao động của chị Hạnh (đứng tên bà Linh) là vô hiệu.

Từ bản án này, hai chị em bà Linh đã liên hệ cơ quan BHXH để điều chỉnh thay đổi thông tin trên sổ bảo hiểm.

Nhân viên Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM hướng dẫn thực hiện thủ tục bảo hiểm thất nghiệp  trực tuyến tại số 249 Tôn Đản, phường Khánh Hội, TPHCM. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Tương tự, năm 1999, bà Trịnh Thị Hương (Đồng Nai) do lớn tuổi, không được tuyển dụng nên đã mượn CMND của em gái để xin việc. Xuyên suốt quá trình làm việc tại 4 đơn vị khác nhau, bà Hương đều đóng BHXH dưới thông tin cá nhân của em gái. Đến tháng 2-2025, bà làm thủ tục giải quyết chế độ BHXH nhưng chưa được thanh toán do trùng dữ liệu bảo hiểm với em gái.

Bà Hương phải khởi kiện và tháng 7-2026, TAND khu vực 1, tỉnh Đồng Nai (nay là TP Đồng Nai) tuyên các hợp đồng lao động của bà Hương với 4 đơn vị (do em gái bà đứng tên) là vô hiệu, từ đó bà Hương mới có thể điều chỉnh thông tin trên sổ bảo hiểm.

Cách giải quyết đúng luật, nhân văn

Việc dùng hồ sơ người khác để ký hợp đồng lao động vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin trung thực theo Điều 16 Bộ luật Lao động năm 2019. Đặc biệt, theo khoản 4, Điều 9 Luật BHXH 2024, hành vi gian lận, giả mạo hồ sơ trong việc thực hiện BHXH, bảo hiểm thất nghiệp là một trong những hành vi bị cấm.

Tuy nhiên, nếu đồng nhất “hợp đồng vô hiệu” với “thời gian lao động chưa từng tồn tại” thì người lao động sẽ không được tính quãng thời gian nhiều năm đóng BHXH.

Theo Thạc sĩ Nguyễn Tấn Hoàng Hải, giảng viên Khoa Luật dân sự (Trường Đại học Luật TPHCM), khi xử lý hậu quả của hợp đồng lao động vô hiệu, tòa án đã áp dụng tinh thần của Bộ luật Lao động năm 2019 và điểm c, khoản 2, Điều 10 Nghị định 145/2020/NĐ-CP (hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Lao động về điều kiện lao động và quan hệ lao động).

Theo đó, thời gian người lao động làm việc theo hợp đồng lao động bị tuyên bố vô hiệu vẫn được tính là thời gian làm việc thực tế để làm căn cứ thực hiện chế độ theo quy định.

“Sai phạm về danh tính không thể xóa bỏ một thực tế khách quan là người lao động đã trực tiếp làm việc, tạo ra giá trị cho doanh nghiệp và tiền trích nộp BHXH là có thật. Việc tòa án công nhận thời gian làm việc thực tế và yêu cầu hiệu chỉnh dữ liệu về đúng nhân thân là một hướng giải quyết nhân văn, đảm bảo bản chất của pháp luật BHXH là ghi nhận quá trình tham gia và bảo vệ quyền lợi an sinh xã hội cho người lao động”, ông Hoàng Hải nêu ý kiến.

Ông Trần Dũng Hà, Phó Giám đốc BHXH TPHCM, thông tin, trong các hội nghị đối thoại với doanh nghiệp và hội nghị tuyên truyền, BHXH TPHCM có nhiều khuyến cáo về rủi ro đối với người lao động khi mượn hồ sơ tư pháp, hồ sơ lý lịch của người khác để làm việc.

Đơn vị đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người lao động, người sử dụng lao động làm đúng luật; phối hợp chủ doanh nghiệp rà soát và đối chiếu hồ sơ của người lao động để đảm bảo thông tin kê khai đúng quy định.