Gấp rút lấp đầy khoảng trống pháp lý

Công văn nhấn mạnh, việc chậm ban hành văn bản quy định chi tiết sẽ làm giảm hiệu lực, hiệu quả của luật, pháp lệnh, nghị quyết. Các quy định của luật không được triển khai đầy đủ, kịp thời ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Vì vậy, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ phải tập trung xử lý dứt điểm tình trạng chậm nợ ban hành văn bản quy định chi tiết; không để xảy ra “khoảng trống” pháp lý trong tổ chức thực hiện.

Trước đó, cộng đồng doanh nghiệp cũng phản ánh việc chậm ban hành các văn bản hướng dẫn các luật có hiệu lực từ đầu năm 2026, khiến nhiều nội dung mới của một số luật chưa thể được thực hiện, nhất là các thủ tục hành chính, gây tác động tiêu cực đến hoạt động của doanh nghiệp.

Sự chậm trễ này có thể được lý giải phần nào từ bối cảnh tư duy xây dựng pháp luật đang chuyển mạnh theo hướng luật khung, luật nguyên tắc, trao quyền nhiều hơn cho Chính phủ trong việc ban hành các quy định chi tiết. Cách tiếp cận này giúp tăng tính linh hoạt trong điều hành, phù hợp với yêu cầu thực tiễn biến động nhanh. Tuy nhiên, đi kèm với đó là trách nhiệm rất lớn của Chính phủ và các bộ, ngành trong việc tổ chức thi hành, đặc biệt là trách nhiệm ban hành kịp thời, đầy đủ các văn bản hướng dẫn.

Áp lực này càng lớn khi khối lượng lập pháp ngày một tăng. Riêng Kỳ họp thứ Mười của Quốc hội Khóa XV đã thông qua 51 luật và 39 nghị quyết - con số chưa từng có trong một kỳ họp, chiếm gần 30% tổng số văn bản quy phạm pháp luật của cả nhiệm kỳ. Phần lớn là luật khung, đồng nghĩa với việc số lượng nghị định, thông tư cần được ban hành để triển khai là rất lớn trong khi yêu cầu về chất lượng và tiến độ đều rất cao.

Tuy vậy, ở góc độ quản trị quốc gia, văn bản quy định chi tiết là mắt xích thiết yếu bảo đảm tính đầy đủ, đồng bộ, thống nhất và khả thi của hệ thống pháp luật. Một đạo luật được chuẩn bị công phu đến đâu, chứa đựng những chính sách tốt đến đâu, nếu thiếu các quy định cụ thể để tổ chức thực hiện, cũng khó có thể phát huy hiệu lực trong đời sống xã hội.

Hệ quả không chỉ dừng lại ở việc làm giảm hiệu lực, hiệu quả của luật, mà còn tạo ra sự lúng túng trong áp dụng, phát sinh cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan, địa phương, thậm chí gây thiệt hại cho người dân và doanh nghiệp. Khoảng cách giữa chủ trương và thực tiễn, vì thế, lại thêm một lần bị nới rộng, trong khi mục tiêu của cải cách thể chế chính là thu hẹp khoảng cách ấy.

Lấp đầy những khoảng trống pháp lý, vì thế, không chỉ là nhiệm vụ trước mắt, mà là yêu cầu xuyên suốt để xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch và thực sự phục vụ phát triển. Điều đó đòi hỏi các bộ, ngành phải thực sự ưu tiên thời gian và nguồn lực để xử lý dứt điểm tình trạng chậm, nợ ban hành văn bản, nhất là những văn bản gắn trực tiếp với các luật, nghị quyết đã và sắp có hiệu lực.

Trong vấn đề này, vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu bộ, ngành hết sức quan trọng. Khi người đứng đầu trực tiếp chỉ đạo, coi việc ban hành văn bản quy định chi tiết là nhiệm vụ trọng tâm của công tác tổ chức thi hành pháp luật, tiến độ và chất lượng văn bản sẽ được bảo đảm tốt hơn.

Trong bối cảnh đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị và yêu cầu hành động quyết liệt, nói đi đôi với làm mà Đại hội XIV của Đảng đặt ra, việc ban hành kịp thời, đồng bộ các văn bản hướng dẫn chính là thước đo của năng lực tổ chức thực thi, của kỷ luật, kỷ cương lập pháp.

Luật chỉ “sống” khi có đầy đủ văn bản hướng dẫn chi tiết, bộ máy thực hiện hiệu quả và sự tuân thủ từ người dân. Và chính ở khâu này, tinh thần cải cách thể chế được kiểm chứng rõ ràng nhất.

Hà Lan