Gaza ngập trong rác thải và đổ nát: Khủng hoảng môi trường nặng nề

Người Palestine phải di dời sinh sống trong những chiếc lều tạm dựng giữa đống đổ nát và rác thải tại Gaza. Ảnh: AFP

Theo báo Jerusalem Report, người dân và các tiểu thương sống xung quanh cho biết tình trạng này đang gây ra hiểm họa môi trường nghiêm trọng, trực tiếp đe dọa sức khỏe cộng đồng.

Một người dân địa phương tỏ ra bức xúc: “Chợ giờ đã trở thành một bãi rác khổng lồ, ruồi muỗi, côn trùng và gián xuất hiện khắp nơi. Mùi hôi thối không thể chịu nổi. Xe chở rác ngày nào cũng đổ thêm, khiến các đống rác ngày càng cao hơn. Điều này có thể làm bùng phát dịch bệnh”.

Chính quyền đô thị do phong trào Hamas điều hành ước tính hiện có hơn 100.000 tấn rác tích tụ tại khu vực này. Cuộc khủng hoảng càng trầm trọng hơn khi người dân bắt đầu quay trở lại thành phố.

Theo các quan chức, việc vận chuyển rác ra khỏi khu dân cư đến các khu xử lý xa hơn hiện vẫn bất khả thi do thiếu trang thiết bị cần thiết và do các hạn chế của Israel đối với việc tiếp cận bãi chôn lấp chính Juhor al-Dik, nằm ngoài “Đường Vàng” trong khu vực hiện do Israel kiểm soát.

Tình trạng rác thải không chỉ xảy ra tại thành phố Gaza. Trên khắp Dải Gaza, rác bị vứt ngổn ngang trên đường phố, ven các trục giao thông, thậm chí ngay sát những nơi người dân đang trú ẩn, tạo ra các nguy cơ nghiêm trọng về vệ sinh và y tế.

Theo Chương trình Môi trường LHQ (UNEP), Gaza hiện có khoảng 60 triệu tấn đống đổ nát còn sót lại sau các đợt oanh kích dữ dội trong 2 năm chiến tranh. Khoảng 80% các tòa nhà đã bị phá hủy hoàn toàn hoặc hư hại nặng. Trong số đó, ước tính có khoảng 4 triệu tấn phế thải chứa chất độc hại như vật liệu độc, kim loại nặng, nhựa cháy và chất thải hóa học.

Ông Amjad al-Shawa, người đứng đầu mạng lưới các tổ chức phi chính phủ Palestine tại Gaza, nhận định: “Người dân Gaza không chỉ đang đối mặt với một thảm họa, mà thực tế đã sống trong giai đoạn hậu thảm họa”. Ông cho biết Gaza đang trải qua “sự sụp đổ toàn diện trên mọi phương diện nhân đạo”, trong đó có cuộc khủng hoảng môi trường ngày càng nghiêm trọng.

Ông nhấn mạnh: “Không còn hệ thống vệ sinh đúng nghĩa. 80% hạ tầng xử lý nước thải đã bị phá hủy, cùng với các đường ống nước và giếng nước. Người dân sống trong lều bạt, ngay cạnh rác thải, chuột, động vật gặm nhấm và chó hoang. Điều này rất dễ làm lây lan dịch bệnh".

Ông cảnh báo nước thải đang rò rỉ khắp nơi, tràn ra đường phố và các khu trại nơi người dân Gaza phải di dời sinh sống và các cơ sở xử lý nước thải cũng đã bị phá hủy, khiến người dân đối mặt với những rủi ro sức khỏe nghiêm trọng.

Các chuyên gia môi trường cho biết do nước thải không được xử lý, mỗi ngày có khoảng 130.000 mét khối nước thải chảy thẳng ra biển, khiến hàm lượng vi khuẩn và coliform trong nước biển vượt xa ngưỡng an toàn do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) quy định. Phế thải chứa kim loại cũng được cho là đã làm ô nhiễm nhiều khu vực ven biển, một phần trôi ra biển.

Nguồn nước ngầm tự nhiên của Gaza cũng đang bị ô nhiễm nặng do nước thải ngấm vào đất. Liên hợp quốc cho biết phần lớn thảm thực vật và hoạt động nông nghiệp tại Gaza đã bị tàn phá.

Ông al-Shawa cho biết nước không còn an toàn để uống, đặc biệt đối với phụ nữ mang thai, trẻ em và người cao tuổi mắc bệnh mãn tính, ngay cả những người trước đây khỏe mạnh cũng bắt đầu mắc các bệnh về da, nhiễm trùng và rối loạn tiêu hóa.

Tình hình trở nên tồi tệ hơn vào mùa đông khi nguy cơ mắc cúm và các bệnh do virus gia tăng.

“Người dân không còn lựa chọn nào khác. Họ không có nơi để đi. Tình trạng này là không thể chịu đựng được. Thậm chí có người phải sống trong nghĩa trang vì Gaza quá đông đúc, không còn không gian trống”, ông nói thêm.

Người Palestine phải di dời sinh sống trong những chiếc lều tạm dựng giữa đống đổ nát và rác thải tại Gaza. Ảnh: AFP

Người dân cũng phản ánh tình trạng khó thở do ô nhiễm không khí, một phần xuất phát từ sự sụp đổ của 90% hệ thống thu gom rác tại Gaza. Không có nơi xử lý rác, nhiều người buộc phải đốt rác, tạo ra khói bụi dày đặc. Việc sử dụng máy phát điện cũng làm gia tăng lượng khí CO₂, trong khi đốt nhiên liệu rắn để nấu ăn càng khiến không khí thêm ô nhiễm.

Các tòa nhà bị hư hại nặng cũng đang đe dọa trực tiếp đến an toàn của người dân, đặc biệt trong điều kiện gió mạnh và mưa bão. Tháng trước, Lực lượng Phòng vệ Dân sự do Hamas điều hành cho biết đã có 3 người thiệt mạng do một số công trình bị sập một phần. Các tòa nhà không còn là nơi trú ẩn an toàn cho người dân trước mưa gió.

Gần đây, các đội công nhân đô thị phối hợp với nhân viên LHQ đã bắt đầu dọn dẹp một phần đống đổ nát để mở lại đường sá, song tác động vẫn rất hạn chế so với khối lượng khổng lồ còn tồn đọng.
Một đoạn video gần đây từ Gaza cho thấy lực lượng cứu hộ đang dập lửa tại một bãi rác, nơi phát hiện những gì được cho là tàn dư của một quả rocket.

Do không có sự phân loại rác, phế thải ở Gaza bị trộn lẫn với bom mìn chưa nổ còn sót lại sau chiến tranh. Ông al-Shawa cho biết: “Nguồn lực của chúng tôi rất hạn chế. Với những thiết bị thô sơ, các đội ngũ tại Gaza chỉ có thể làm hết sức mình, nhưng chừng đó là chưa đủ”.

Các máy móc hạng nặng và thiết bị chuyên dụng – bị Israel xếp vào nhóm vật tư ‘lưỡng dụng’ có thể phục vụ mục đích quân sự – hiện vẫn chưa được phép đưa vào Dải Gaza.

Ông al-Shawa kêu gọi khởi động ngay quá trình tái thiết thay vì chờ đợi các kế hoạch trong tương lai không rõ thời điểm. Ông nói: “Chúng tôi không thể chờ một quá trình phục hồi có thể diễn ra vào một thời điểm không xác định. Khủng hoảng đang ngày càng trầm trọng và người dân Gaza cần các giải pháp khẩn cấp”.

Theo Chương trình Phát triển LHQ (UNDP), trong “điều kiện phù hợp”, phải mất ít nhất 7 năm mới có thể dọn dẹp phần lớn đống đổ nát. Việc này chỉ là bước đầu tiên trong tiến trình tái thiết Gaza, mà theo các chuyên gia có thể kéo dài hàng chục năm. LHQ và các tổ chức quốc tế ước tính chi phí tái thiết Gaza lên tới 70 tỷ USD.

Tuy nhiên, vấn đề tài trợ vẫn gây nhiều tranh cãi, khi một số quốc gia không sẵn sàng rót tiền nếu chưa chắc chắn rằng giao tranh đã chấm dứt và xung đột đang đi đến hồi kết.

Bất chấp cuộc khủng hoảng môi trường và nhân đạo đang diễn ra, nhiều người dân Gaza cho biết họ không muốn rời bỏ quê hương và chỉ chờ xem điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Trong khi đó, một số khác đang cân nhắc rời đi nếu cửa khẩu Rafah được mở và cho phép họ xuất cảnh.

Thanh Bình (PV TTXVN tại Trung Đông)