Gen Z cần biết

Trước những biến động khó lường của thế giới, Gen Z cần các “nhóm kỹ năng lõi” mang tính dài hạn để thích ứng và phát triển, thay vì chạy theo xu hướng ngắn hạn. Nhân Ngày Quốc tế Giáo dục (24/1), Báo Thế giới và Việt Nam giới thiệu góc nhìn của hai chuyên gia giáo dục về thế hệ này.

Kỹ năng cần thiết cho Gen Z

TS. Bùi Phương Việt Anh, Viện trưởng Viện quản trị chiến lược và nhân lực quốc tế (Viện SHRM) kiêm Tổng Giám đốc EAS Việt Nam

Theo tôi, để thích ứng và hội nhập phát triển, Gen Z cần một số nhóm kỹ năng cốt lõi. Trước hết là tư duy hệ thống và học tập suốt đời, bởi việc liên tục cập nhật kiến thức, kỹ năng đã trở thành yêu cầu tất yếu trong quá trình tự nâng cấp bản thân. Cùng với đó là năng lực thích ứng và quản trị rủi ro, giúp Gen Z chủ động trước những biến động không ngừng của môi trường sống và làm việc.

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghệ diễn ra mạnh mẽ, Gen Z còn cần tư duy đạo đức và tinh thần trách nhiệm trong xã hội số, trên các nền tảng xuyên biên giới. Bên cạnh đó, kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ, hiểu biết văn hóa, năng lực hội nhập và hợp tác có ý nghĩa đặc biệt trong một thế giới phẳng. Thêm nữa, bản lĩnh cá nhân là yêu cầu quan trọng để Gen Z vững vàng trước áp lực, thách thức và rủi ro khó lường.

“Thái độ hơn trình độ” là quan niệm phổ biến của Gen Z. Trong bối cảnh thông tin dày đặc, nhiễu loạn và thế giới đa cực đòi hỏi hợp tác, thái độ tích cực giúp Gen Z nâng cao khả năng nhận định và đưa ra quyết định hiệu quả.

Để hình thành thái độ và năng lực đó, giáo dục cần đổi mới toàn diện, từ triết lý đến phương thức triển khai, nhằm đào tạo những công dân Gen Z thích ứng tốt hơn và sáng tạo hơn. Giáo dục cần chuyển từ học để thi, chạy theo bằng cấp sang kiến tạo tri thức; từ truyền thụ một chiều sang khuyến khích tự học, tự tích lũy trong môi trường được dẫn dắt và kiểm soát khoa học. Trường học phải là nơi người học được trải nghiệm, khám phá bản thân, dám khác biệt, dám thử và chấp nhận sai.

Trong quá trình này, vai trò của nhà giáo dục cũng cần thay đổi, từ người truyền đạt sang người dẫn dắt và đồng hành cùng người học giải quyết vấn đề. Trước yêu cầu của thế giới hiện nay, giáo dục cần tiến xa hơn trong sứ mệnh kiến tạo giá trị, gắn học thuật với thực tiễn, tăng tính ứng dụng và “thực chiến”. Đồng thời, cần cập nhật nội dung, đổi mới phương pháp tiếp cận và đánh giá, hướng tới mục tiêu hình thành thái độ, năng lực hành vi và khả năng thích ứng cho cuộc sống cũng như vị trí việc làm trong tương lai.

Trang bị bản lĩnh và giá trị đạo đức

TS. Phạm Hoàng Mạnh Hà, giảng viên Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa

Hiện nay, thế hệ Gen Z không chỉ đối diện với thách thức về nghề nghiệp hay công nghệ, mà sâu xa hơn là thách thức về bản lĩnh làm người. Vì vậy, bàn về kỹ năng và phẩm chất nền tảng cho Gen Z thực chất là câu hỏi về việc hình thành một con người có năng lực tự định hướng trong dòng chảy biến động của thời đại. Năng lực tư duy phản biện và tư duy hệ thống là nền móng cốt lõi. Trong "biển" thông tin đa chiều, đúng - sai, thật - giả đan xen, Gen Z cần khả năng đặt câu hỏi, phân tích bối cảnh, nhận diện bản chất vấn đề thay vì thụ động tiếp nhận tri thức.

Tư duy hệ thống giúp các em nhìn thấy mối liên hệ giữa cá nhân - cộng đồng, từ đó đưa ra những lựa chọn không chỉ đúng cho bản thân mà còn có trách nhiệm xã hội. Một yếu tố khác là năng lực tự học suốt đời gắn với khả năng thích ứng. Trong kỷ nguyên mà bằng cấp không còn là "giấy bảo hành" cho tương lai, thì thái độ học hỏi liên tục và tinh thần sẵn sàng thay đổi mới là "nguồn vốn" bền vững nhất. Tự học không chỉ là kỹ năng, mà là thái độ sống: Dám thừa nhận "cái dốt", dám học lại từ đầu và dám vượt qua vùng an toàn để trưởng thành.

Bên cạnh đó, trí tuệ cảm xúc và năng lực giao tiếp liên văn hóa cần được coi trọng ngang với năng lực chuyên môn. Hội nhập quốc tế không chỉ là sử dụng ngoại ngữ hay công nghệ, mà là khả năng thấu cảm, tôn trọng khác biệt và hợp tác trong đa dạng. Một Gen Z thành công trong tương lai là khi biết cân bằng giữa lý trí và cảm xúc, giữa cạnh tranh và nhân văn, giữa khẳng định bản thân và phụng sự cộng đồng.

Cuối cùng, cốt lõi vẫn là hệ giá trị và bản lĩnh đạo đức. Trong một thế giới biến động, chỉ những con người có nền tảng giá trị vững chắc như trung thực, trách nhiệm, khát vọng cống hiến mới không bị lạc hướng. Vì thế, trang bị cho Gen Z không chỉ là chuẩn bị công việc, mà quan trọng hơn là giúp các em hiểu rõ "mình là ai" và "học để làm gì" trong một thế giới đầy biến đổi.

Khi tri thức có thể tiếp cận mọi lúc, mọi nơi, giá trị cốt lõi của giáo dục hiện đại nằm ở việc nuôi dưỡng tư duy mở, tinh thần trách nhiệm và bản lĩnh công dân toàn cầu cho Gen Z - lực lượng trực tiếp kiến tạo tương lai. Nhà trường giữ vai trò khai mở tư duy, giúp người học vượt qua lối nghĩ đơn tuyến, hình thành năng lực suy nghĩ độc lập thông qua các phương pháp lấy người học làm trung tâm, khuyến khích tranh biện, nghiên cứu và trải nghiệm.

Thông qua các hoạt động gắn với cộng đồng, giáo dục công dân và phát triển bền vững, Gen Z nhận thức rõ mối quan hệ giữa quyền lợi và nghĩa vụ, giữa thành công cá nhân và lợi ích chung, từ đó hình thành ý thức trách nhiệm với lựa chọn của mình và tác động xã hội của những lựa chọn ấy. Trong quá trình này, nhà trường đóng vai trò “bệ phóng” hình thành bản lĩnh công dân toàn cầu.

Công dân toàn cầu là những cá nhân có nền tảng văn hóa vững chắc, năng lực hội nhập và tinh thần nhân loại. Bằng giáo dục liên văn hóa, ngoại ngữ, công nghệ và các giá trị phổ quát như hòa bình, tôn trọng, hợp tác, nhà trường giúp Gen Z mở rộng tầm nhìn thế giới, đồng thời ý thức sâu sắc về trách nhiệm với quốc gia và nhân loại. Vì vậy, vai trò của giáo dục hôm nay không chỉ dừng ở “dạy chữ” hay “dạy nghề”, mà là kiến tạo một hệ sinh thái giáo dục nhân văn.

Kim Thoa