Gen Z đánh thức ký ức bằng công nghệ số

Khơi dậy miền ký ức

Làn khói bếp bay lên trong buổi chiều nhạt nắng, bàn tay chậm rãi nhặt rau, giã cua; tiếng dầu sôi lách tách trên chảo gang, cùng âm thanh quen thuộc của loa, đài… Tất cả những hình ảnh, thanh âm rất đỗi bình dị của một căn bếp nông thôn Việt Nam tạo nên “chất” riêng của kênh "Hồi ức 1997 - Cuộc sống ở quê". Đánh thức ký ức tuổi thơ bằng những điều giản dị nhất chính là cách mà chị Nguyễn Thị Nhung (sinh năm 1995, ở xã Nhã Nam) giữ chân người xem giữa những dòng lướt nhanh trên TikTok.

Chị Nguyễn Thị Nhung, chủ kênh "Hồi ức 1997 - Cuộc sống ở quê" thu hút người xem bằng những video tái hiện không gian sống giản dị nơi làng quê.

Lớn lên bằng những bữa cơm đạm bạc, tiếng mẹ gọi về ăn cơm và mùi khói bếp quen thuộc, chị Nhung trưởng thành cùng những kỷ niệm tươi đẹp của tuổi ấu thơ. Một lần, trong lúc stress vì công việc, chị quay một video ngắn ghi lại bữa cơm giản dị được nấu bằng bếp củi và đăng lên mạng xã hội.

Cảnh quay đơn sơ, không dàn dựng, cầu kỳ nhưng nhận được sự quan tâm của nhiều khán giả. Nhiều bình luận “Ôi tuổi thơ”, “Xem mà nhớ nhà quá”, “Giống món mẹ mình hay nấu ngày xưa”… xuất hiện dày đặc. Những cảm xúc tưởng như riêng tư lại trở thành điểm chung của nhiều người.

Trên các nền tảng như TikTok, YouTube ngày càng xuất hiện nhiều video mang màu sắc hoài niệm gắn với hình ảnh quê hương Kinh Bắc. Những nội dung với tiêu đề giản dị như: “Đi bộ quanh đền Đô”, “Một ngày ở chùa Bút Tháp”, “Trải nghiệm làm tranh Đông Hồ”, “Về Phù Lãng làm gốm”… thu hút hàng nghìn lượt xem, chủ yếu là giới trẻ. Không cần dàn dựng cầu kỳ, các clip thường được thể hiện ngắn gọn, trực quan, đan xen cảm xúc cá nhân, song chính sự mộc mạc, chân thực ấy lại tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ.

“Tôi không cố làm điều gì đặc biệt, chỉ muốn kể lại những điều đã cũ theo cách thật nhất”, chị Nhung chia sẻ. Đó cũng là cách kênh Hồi ức 1997 ra đời. Đây là nơi chị ghi lại những món ăn gắn với tuổi thơ, tái hiện cuộc sống những năm 90. Sau 3 năm hoạt động, kênh đã thu hút gần 1 triệu lượt theo dõi trên TikTok, hơn 50 nghìn người theo dõi fanpage trên Facebook, có những video đạt hàng triệu lượt xem.

Nội dung của chị Nhung cũng không khép kín trong ký ức cá nhân, nhiều video được thực hiện từ chính gợi ý của người xem - những người muốn tìm lại món bánh sắn, bát chè quê hay một món ăn đã lâu chẳng còn xuất hiện trong đời sống thường ngày.

Các video lan tỏa bởi cảm giác thân thuộc, gợi lại một thời đã xa, cho nhiều thế hệ khán giả cảm giác như được trở về mái nhà xưa. Mỗi thước phim vì thế trở thành phương thức lưu giữ ký ức tập thể, gắn kết nhiều thế hệ, giúp con người tìm thấy “chốn bình yên” cho tâm hồn giữa nhịp sống hiện đại hối hả.

Xu hướng số hóa ký ức đang lan rộng trong giới trẻ, chỉ cần tìm kiếm các cụm từ như “Bắc Ninh xưa - Bắc Ninh nay”, “Hãy nhớ mình từ đâu đến”, “Phủ Lạng Thương”… trên Internet là có thể dễ dàng bắt gặp hàng loạt video. Nhiều clip được trích từ phim tài liệu, những thước phim đen trắng, sau đó được chỉnh sửa, lồng âm thanh.

Người trẻ không chỉ nghe về quá khứ qua lời kể mà được xem lại trường học, đường làng, chợ quê, ruộng đồng… của thế hệ trước. Nhờ đó, các ký ức trở nên gần gũi, trực quan hơn, phản ánh xu hướng đưa lịch sử sống lại trên nền tảng số trong giới trẻ hiện nay.

“Cầu nối” giữa quá khứ và hiện tại

Bắc Ninh là vùng đất giàu truyền thống văn hóa nổi tiếng với làn điệu quan họ, tranh Đông Hồ, các làng nghề cùng hệ thống di tích, lễ hội. Trong dòng chảy số hóa hiện đại, bên cạnh việc lưu giữ theo cách truyền thống, người trẻ còn tiếp cận, tái hiện và lan tỏa những giá trị ấy theo cách mới. Trên các nền tảng như TikTok, YouTube, ngày càng xuất hiện nhiều video mang màu sắc hoài niệm gắn với hình ảnh quê hương Kinh Bắc.

Công trình thanh niên Số hóa Di tích quốc gia đặc biệt Động Thiên Thai (xã Đồng Kỳ).

Những nội dung với tiêu đề giản dị như “Đi bộ quanh đền Đô”, “Một ngày ở chùa Bút Tháp”, “Trải nghiệm làm tranh Đông Hồ”, “Về Phù Lãng làm gốm”… thu hút hàng nghìn lượt xem, chủ yếu là giới trẻ.

Là người trẻ đam mê khám phá, theo chị Nguyễn Thị Yến, chủ kênh “Yến vi vu”, dù đã đi qua nhiều tỉnh, thành của Việt Nam nhưng mỗi khi trở về Bắc Ninh, việc ghi lại những trải nghiệm tại quê hương luôn mang lại cảm xúc đặc biệt. Những thước phim về làng quê, di tích hay con người Kinh Bắc, dù giản dị, vẫn giữ được nét tinh tế và chiều sâu văn hóa, dễ dàng chạm tới sự đồng cảm của người xem.

Công nghệ số không chỉ là công cụ lưu giữ hình ảnh mà đang trở thành "cầu nối" góp phần bảo tồn và lan tỏa di sản, phù hợp với xu hướng hiện đại. Thực tế, tại Bắc Ninh, ngành văn hóa và các đơn vị liên quan đang đẩy mạnh số hóa di sản, xây dựng cơ sở dữ liệu số, đồng thời ứng dụng công nghệ trong quảng bá, giới thiệu giá trị văn hóa.

Trên nền tảng đó, thế hệ Gen Z tiếp cận và lan tỏa văn hóa thông qua cảm nhận và góc nhìn cá nhân. Một câu hát quan họ, mái đình làng, phiên chợ quê, khi được kể lại theo cách giản dị của người trẻ, trở nên gần gũi và dễ chạm tới người xem hơn. Nhờ vậy, những giá trị tưởng như đã thuộc về quá khứ vẫn tiếp tục hiện diện và lan tỏa trong đời sống hôm nay.

Việc tìm về quá khứ cũng là cách để người trẻ cân bằng giữa guồng quay của cuộc sống. Bên cạnh việc thưởng thức, thư giãn, quá trình sáng tạo, tiếp nhận những nội dung này còn giúp Gen Z hiểu sâu hơn về nguồn cội. Khi tìm hiểu về một làng nghề, di tích hay phong tục, người trẻ có cơ hội lắng nghe, kết nối với thế hệ đi trước. Vì thế, ký ức trở nên gần gũi, giúp người trẻ nâng cao ý thức gìn giữ và trách nhiệm với quê hương.

Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh, nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một. Bằng sự nhạy bén với công nghệ và cảm nhận tinh tế, thế hệ trẻ đang góp phần giữ gìn, lan tỏa di sản, biến ký ức thành điểm tựa tinh thần, giúp các giá trị văn hóa Kinh Bắc tiếp tục được nuôi dưỡng và lan tỏa trong đời sống đương đại.