Gen Z Thủ đô và làn sóng 'Gig Economy'

Văn phòng không còn là đích đến duy nhất

Nếu thế hệ trước coi một vị trí ổn định tại một cơ quan, hay một tập đoàn lớn là mục tiêu dài hạn, thì với thế hệ Z, sự ổn định không còn đồng nghĩa với cố định. Họ sẵn sàng làm song song nhiều công việc: Sáng thiết kế tự do, chiều chạy quảng cáo, tối livestream bán hàng.

Quang Huy nghỉ việc văn phòng để xây dựng startup chuyên kinh doanh phụ kiện và đồ công nghệ theo mô hình linh hoạt, dựa hoàn toàn trên nền tảng số. Ảnh: TT

Đặng Quang Huy (27 tuổi, phường Hồng Hà) là một ví dụ cho làn sóng “Gig Economy” trong lĩnh vực công nghệ. Sau hai năm làm nhân viên marketing cho một doanh nghiệp phân phối thiết bị điện tử, Quang Huy quyết định nghỉ việc để xây dựng startup chuyên kinh doanh phụ kiện và đồ công nghệ theo mô hình linh hoạt, dựa hoàn toàn trên nền tảng số.

Thay vì tuyển nhân sự toàn thời gian, Huy hợp tác với mạng lưới cộng tác viên tự do: Người phụ trách chạy quảng cáo, người dựng video đánh giá sản phẩm, người quản lý gian hàng trên Shopee, người phát triển nội dung trên TikTok và Facebook. Mỗi người tham gia theo từng dự án hoặc chiến dịch bán hàng, được trả thù lao dựa trên hiệu suất.

Khởi đầu chỉ với ba thành viên làm việc tại quán cà phê, đến nay, startup của Minh Anh đã hình thành một “hệ sinh thái” gần 20 freelancer công nghệ - marketing làm việc từ xa. Không có văn phòng cố định, không giờ hành chính, toàn bộ quy trình vận hành, bán hàng, chăm sóc khách đều được thực hiện trực tuyến.

“Chúng tôi không tuyển nhân sự theo cách truyền thống. Ai có kỹ năng đều có thể tham gia theo dự án. Thu nhập của mỗi người phụ thuộc vào hiệu quả công việc, nhưng đổi lại là sự chủ động và cơ hội tăng thu nhập không giới hạn”, Huy chia sẻ.

Ở một hướng khác, Nguyễn Thùy Trang (28 tuổi, phường Tây Hồ, Hà Nội) xây dựng startup dropshipping chuyên bán đồ gia dụng qua Shopee, quảng bá trên Facebook.

Không kho hàng, không cửa hàng vật lý, toàn bộ quy trình vận hành dựa trên dữ liệu và hệ thống tự động. Nhóm của Trang hiện có hơn 10 cộng tác viên làm việc từ xa, phân chia lợi nhuận theo từng đơn hàng.

Hai startup trẻ, hai mô hình khác nhau, nhưng cùng chung một điểm: họ là sản phẩm của “cuộc di cư số” - rời bỏ bàn làm việc cố định để bước vào không gian lao động linh hoạt.

Gig Economy mang lại quyền tự quyết: Chọn dự án, định giá công sức, quản lý thời gian. Nhiều sinh viên Hà Nội đã có thể tự trang trải chi phí học tập nhờ viết nội dung, thiết kế, dựng video hay quản lý fanpage.

Dù vậy, phía sau bức tranh năng động là không ít áp lực. Thu nhập thiếu ổn định, cạnh tranh gay gắt, rủi ro “bùng job”, thiếu hợp đồng ràng buộc pháp lý... là những vấn đề thường trực. Không có bảo hiểm, không có lương hưu, mọi rủi ro sức khỏe hay biến động thị trường đều do cá nhân tự gánh.

Quang Huy thừa nhận, có giai đoạn startup gần như không có doanh thu do thuật toán nền tảng thay đổi. “Lúc đó mới thấy làm tự do đồng nghĩa với việc phải tự chịu trách nhiệm hoàn toàn”, anh nói.

Thùy Trang cũng cho biết, dropshipping không “màu hồng” như nhiều người nghĩ. Chỉ cần một đợt khóa tài khoản hoặc thay đổi chính sách sàn là doanh thu có thể sụt giảm mạnh. Gig Economy vì thế không chỉ đòi hỏi chuyên môn, mà còn cần khả năng quản trị rủi ro, kỷ luật cá nhân và tư duy dài hạn.

Hà Nội - mảnh đất màu mỡ của kinh tế tự do

Là trung tâm giáo dục, công nghệ và sáng tạo của cả nước, Hà Nội có hệ sinh thái thuận lợi cho kinh tế tự do phát triển: Cộng đồng freelancer đông đảo, không gian làm việc chung đa dạng, nhiều chương trình hỗ trợ khởi nghiệp và chuyển đổi số.

Nhiều người trẻ Thủ đô thay đổi tư duy nghề nghiệp từ công việc toàn thời gian truyền thống sang “Gig Economy”. Ảnh: TT

Nhiều doanh nghiệp cũng thay đổi cách tuyển dụng, ưu tiên thuê cộng tác viên theo dự án hoặc nhân sự làm việc từ xa. Điều đó mở ra cơ hội cho Gen Z vừa học, vừa làm, vừa xây dựng thương hiệu cá nhân.

Gig Economy vì vậy không còn là xu hướng nhất thời, mà là một phần của quá trình chuyển đổi số toàn cầu. Với Gen Z Hà Nội, đây vừa là cơ hội khởi nghiệp nhanh, vừa là phép thử về bản lĩnh nghề nghiệp.

Nhận thức rõ vai trò của lao động linh hoạt và tinh thần khởi nghiệp trong kỷ nguyên số, thành phố Hà Nội đã triển khai nhiều chương trình, chính sách thiết thực để tạo môi trường thuận lợi cho người trẻ phát triển ý tưởng và doanh nghiệp số.

Những năm qua, Chương trình số 07-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội (khóa XVII) về “Đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2021-2025” đã mang tới các mạng lưới không gian sáng tạo, kết nối cộng đồng khởi nghiệp đầy bổ ích cho giới trẻ Thủ đô.

Mới đây nhất, thành phố vừa ra mắt Hanoi Innovation Center JSC - một trung tâm đổi mới sáng tạo theo mô hình liên doanh công - tư với mục tiêu ươm tạo hơn 200 startup trong giai đoạn 2026 - 2030, huy động vốn và kết nối thị trường cho các nền tảng số, đồng thời thúc đẩy thương mại hóa các giải pháp sáng tạo gắn với mục tiêu phát triển kinh tế số.

Những chính sách và chương trình này không chỉ tạo điều kiện để Gen Z như Minh Anh hay Quốc Huy khởi nghiệp hiệu quả trên nền tảng số, mà còn dần đóng khung cho “Gig Economy” trở thành một phần chính thức của thị trường lao động hiện đại.

Thay vì chỉ là lựa chọn cá nhân đầy rủi ro, làm việc linh hoạt trên nền tảng số ngày càng được nhìn nhận là lực lượng lao động quan trọng, phù hợp với mục tiêu xây dựng Hà Nội thành thủ đô sáng tạo - hiện đại - năng động trong kỷ nguyên số.

Thành Trung