Giá điện theo giờ: Ai có thể hưởng lợi?

Điều chỉnh khung giờ sử dụng điện nhằm giúp hệ thống điện quốc gia giảm áp lực phụ tải tăng (Ảnh: EVN)

Với chị Nguyễn Thị Hạnh phường Cầu Giấy - Hà Nội, cuối giờ chiều cũng là lúc nhu cầu sử dụng điện của gia đình tăng lên. Người lớn tan làm, đón con về nhà, sau đó là nấu cơm, ăn tối, tắm rửa, giặt quần áo, bật đèn; trẻ em học bài, người lớn làm việc hoặc nghỉ ngơi.

Chia sẻ với Thời báo Ngân hàng, chị Hạnh lo ngại nếu giá điện cao điểm được áp vào đúng khoảng thời gian các gia đình sử dụng điện nhiều nhất, chi phí có thể tăng trong khi khả năng cắt giảm nhu cầu không phải lúc nào cũng dễ dàng.

Anh Trần Đức Hùng- phường Thanh Xuân Hà Nội, cũng nhìn vấn đề từ đặc điểm sinh hoạt của hộ gia đình. Theo anh, doanh nghiệp có thể bố trí lại một phần lịch sản xuất, nhưng với gia đình, bữa cơm tối, nhu cầu chiếu sáng hay giờ học của trẻ khó có thể chuyển sang nửa đêm chỉ để tránh giờ cao điểm.

Những băn khoăn này xuất hiện khi cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng đang được đưa sâu hơn vào quá trình hoàn thiện chính sách.

Tại họp báo thường kỳ quý II/2026 của Bộ Công Thương, ông Bùi Quốc Hùng, Phó Cục trưởng Cục Điện lực cho biết Bộ đã ban hành Quyết định 963/QĐ-BCT ngày 22/4/2026 về khung giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường mới của hệ thống điện quốc gia. Theo đó, khung giờ cao điểm mới được xác định từ 17h30 đến 22h30.

Tuy nhiên, ông Hùng lưu ý, khung giờ này vẫn chưa được áp dụng trên thực tế; khung cao điểm hiện hành khi đó là 9h30-11h30 và 17h-20h. Đối với hộ gia đình, giá điện theo thời gian sử dụng cũng chưa được áp dụng, tiền điện sinh hoạt vẫn được tính theo biểu giá bậc thang.

Đến ngày 18/7, trong dự thảo giải trình, tiếp thu ý kiến thẩm định dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Bộ Công Thương tiếp tục giữ đề xuất áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường đối với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép. Giá bán lẻ điện sinh hoạt bậc thang tăng dần tiếp tục được đề xuất áp dụng với khách hàng chưa đủ điều kiện.

Ngày 21/9, khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, dự thảo tiếp tục có nội dung áp dụng giá bán lẻ điện giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường đối với khách hàng sinh hoạt khi đủ điều kiện kỹ thuật. Cơ quan thẩm tra đồng thời đề nghị đánh giá đầy đủ tác động của các chính sách mới về phát triển điện lực và giá điện.

Như vậy, đây vẫn là một đề xuất đang trong quá trình hoàn thiện chính sách, chưa phải phương thức tính tiền điện đã được áp dụng đối với hộ gia đình.

Hạ tầng đo đếm là một trong những điều kiện cần thiết nếu áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng đối với khách hàng sinh hoạt. Ảnh: MH

Khi giờ cao điểm trùng giờ sinh hoạt

Theo ông Bùi Quốc Hùng, cơ cấu nguồn điện những năm gần đây đã có nhiều thay đổi, đặc biệt khi tỷ trọng điện mặt trời tăng lên. Vào buổi trưa, sản lượng điện mặt trời góp phần đáp ứng nhu cầu phụ tải; trong khi đến chiều tối, nguồn này giảm mạnh nhưng nhu cầu sử dụng điện lại tăng.

Sự thay đổi đó là một trong những cơ sở để cơ quan quản lý nghiên cứu lại khung giờ cao điểm của hệ thống điện.

Ở góc độ quản lý nhu cầu, TS. Nguyễn Huy Hoạch, Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam cho rằng, giá điện theo thời gian sử dụng là bước khởi đầu để người sử dụng điện làm quen với tín hiệu giá và thay đổi thói quen sử dụng điện. Khi hạ tầng đo đếm thông minh, thị trường điện cạnh tranh và cơ chế vận hành tiếp tục hoàn thiện, điều chỉnh phụ tải có thể trở thành một nguồn lực hỗ trợ hệ thống điện.

Theo ông Hoạch, giá điện theo thời gian sử dụng mới chỉ là bước đầu của quản lý nhu cầu điện. Khi hạ tầng đo đếm và hệ thống quản lý dữ liệu phát triển hơn, việc điều chỉnh phụ tải mới có điều kiện mở rộng.

Tuy nhiên, khi áp dụng với khách hàng sinh hoạt, khả năng điều chỉnh của mỗi hộ gia đình không giống nhau.

Trong khi đó, ông Ngô Đức Lâm, chuyên gia năng lượng, nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) cho rằng việc áp dụng biểu giá điện theo giờ nhằm điều tiết phụ tải, nhưng khi mở rộng tới hộ gia đình cần được cân nhắc kỹ.

“Người dân cần dùng điện vào thời điểm họ có nhu cầu.” ông Lâm nhấn mạnh

Theo ông Lâm, nhiều nhu cầu của hộ gia đình mang tính thiết yếu và không phải lúc nào người dân cũng có thể chủ động chọn một thời điểm khác để sử dụng điện. Vì vậy, việc áp dụng cần có lộ trình phù hợp và tính toán tác động đối với từng nhóm khách hàng.

Bộ Công Thương cũng cho biết nếu áp dụng, trước hết sẽ xem xét những trường hợp đáp ứng các điều kiện về mức sử dụng điện, công suất thiết bị, khả năng điều chỉnh phụ tải và hạ tầng kỹ thuật. Công tơ phải có khả năng ghi nhận sản lượng điện theo từng khung giờ.

Điều này cho thấy việc triển khai giá điện theo thời gian sử dụng không thể tách rời đặc điểm tiêu thụ của từng nhóm khách hàng. Những phụ tải có thể thay đổi thời điểm sử dụng sẽ có nhiều khả năng điều chỉnh hơn, trong khi các nhu cầu như nấu ăn, chiếu sáng, học tập hay nghỉ ngơi vào buổi tối khó dịch chuyển theo cùng một cách.

Quyền lựa chọn và điều kiện hưởng lợi

Theo chuyên gia Hoàng Trọng Thủy, giá điện theo giờ chỉ có thể phát huy tác dụng khi đi cùng quyền lựa chọn của người sử dụng. Ông cho rằng không thể yêu cầu một gia đình thay đổi giờ nấu cơm, giờ học của trẻ hay thời gian nghỉ ngơi chỉ vì những hoạt động đó trùng với cao điểm của hệ thống.

Ông Thủy nhấn mạnh: “Chuyển phụ tải phải là một sự lựa chọn có lợi.”

Vì vậy, theo ông Thủy, chính sách cần phân biệt giữa những nhu cầu thiết yếu và những nhu cầu có thể dịch chuyển. Cùng với đó phải có các điều kiện như công tơ thông minh, thiết bị điều khiển và thông tin minh bạch về giá để người sử dụng biết khi nào điện đắt, khi nào điện rẻ và có cơ sở lựa chọn.

Hạ tầng đo đếm vì vậy là một điều kiện quan trọng trong thiết kế cơ chế giá mới.

Ông Bùi Quốc Hùng cho biết việc áp dụng giá điện theo thời gian sử dụng đòi hỏi công tơ có khả năng ghi nhận sản lượng theo các khung giờ cùng các điều kiện kỹ thuật liên quan. Bộ Công Thương cũng cho biết nội dung này vẫn đang trong quá trình nghiên cứu và phải xem xét mức độ đáp ứng của hạ tầng trước khi triển khai.

Đối với hộ gia đình, hiện chưa có cơ sở để khẳng định tiền điện sẽ tăng hay giảm nếu cơ chế mới được áp dụng, bởi biểu giá cụ thể, mức chênh lệch giữa giờ cao điểm, bình thường, thấp điểm cũng như phạm vi khách hàng áp dụng chưa được ban hành.

Cũng cần phân biệt khung giờ cao điểm mới của hệ thống với việc tính tiền điện theo giờ đối với hộ dân. Quyết định 963/QĐ-BCT xác định khung 17h30-22h30, nhưng Bộ Công Thương cho biết tại thời điểm họp báo tháng 7, khung này chưa áp dụng trên thực tế và hộ sinh hoạt vẫn sử dụng biểu giá bậc thang.

Theo ông Bùi Quốc Hùng, trước khi triển khai, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục đánh giá tác động đối với xã hội và khách hàng sử dụng điện, xem xét điều kiện hạ tầng kỹ thuật, nhóm khách hàng áp dụng và lộ trình thực hiện.Sau khi có căn cứ pháp lý, Bộ sẽ tiếp tục tính toán các điều kiện về hạ tầng, kỹ thuật để cụ thể hóa lộ trình thực hiện.