Giá điện theo giờ: Nỗi lo tăng chi phí của các gia đình

Ảnh minh hoạ

Khi giờ cao điểm trùng với giờ sum họp, sinh hoạt chính của các gia đình

Mỗi tháng, gia đình chị Nguyễn Thị Thùy Linh ở Hoàng Liệt, Hà Nội, chi khoảng 1,3-1,4 triệu đồng tiền điện. Với hai vợ chồng đi làm cả ngày, khoảng thời gian sau 17h30 là lúc gia đình bắt đầu các công việc quen thuộc: nấu bữa tối, tắm giặt, dọn dẹp nhà cửa và dành thời gian cho con.

Đó cũng là khoảng thời gian khiến chị Linh lo lắng khi tìm hiểu đề xuất áp dụng giá điện sinh hoạt theo khung giờ, trong đó giờ cao điểm được nêu trong phương án là từ 17h30 đến 22h30.

Theo chị Linh, đây là thời điểm các thành viên trong gia đình cùng trở về nhà sau một ngày làm việc, học tập. Những thiết bị điện như bếp, bình nóng lạnh, máy giặt, điều hòa, tivi hay máy tính đều được sử dụng nhiều hơn. Nếu điện vào giờ cao điểm có giá cao hơn, gia đình khó tránh khỏi nguy cơ phải trả thêm tiền điện hằng tháng.

"Thời gian làm việc của hai vợ chồng gần như cố định. Chúng tôi kết thúc công việc sau 17h và trở về nhà khoảng 17h30 nên việc nấu nướng, tắm rửa khó có thể chuyển sang khung giờ khác", chị Linh chia sẻ.

Theo chị, việc điều chỉnh thói quen sử dụng điện không phải hoàn toàn không thể, nhưng chỉ thực hiện được với một số thiết bị. Gia đình có thể cài đặt máy giặt hoạt động vào giờ thấp điểm, hẹn giờ tắt điều hòa sớm hơn hoặc chủ động hạn chế sử dụng những thiết bị công suất lớn khi không cần thiết. Tuy nhiên, các hoạt động thiết yếu như nấu ăn, chiếu sáng và tắm rửa vẫn phải diễn ra vào buổi tối.

Với những gia đình có người cao tuổi hoặc người thân ở nhà ban ngày, việc chuẩn bị bữa ăn hay bật bình nóng lạnh sớm có thể thuận tiện hơn. Ngược lại, những hộ gia đình mà cả hai vợ chồng đều đi làm khó có nhiều lựa chọn.

Chị Nguyễn Thị Thùy Linh

Chị Linh cho rằng, nếu triển khai giá điện theo giờ, cơ quan quản lý cần tính toán để chính sách tiết kiệm điện không trở thành áp lực tài chính đối với các gia đình. Bên cạnh việc lắp đặt công tơ điện tử thông minh để người dân theo dõi lượng điện tiêu thụ theo từng khung giờ, cần có chính sách hỗ trợ thiết bị tiết kiệm điện và mức giá hợp lý cho giờ cao điểm, thấp điểm.

Tại Bắc Ninh, gia đình chị Trần Thị Nhung có 4 thành viên, mỗi tháng chi khoảng 1,2 triệu đồng tiền điện. Với một gia đình có nhiều nhu cầu sử dụng điện phục vụ sinh hoạt, học tập và nghỉ ngơi, khoản chi này đã là một phần đáng kể trong ngân sách gia đình.

Vợ chồng chị Nhung đều đi làm từ sáng, các con đi học cả ngày. Vì vậy, buổi chiều tối là khoảng thời gian cả nhà trở về, bắt đầu những công việc quen thuộc như nấu ăn, tắm giặt, dọn dẹp và học bài.

"Ban ngày vợ chồng tôi đi làm, các con đi học, nên hầu hết việc sinh hoạt của cả nhà đều dồn vào buổi chiều tối. Đây là lúc các con cần điện để học bài, cả nhà nấu cơm, tắm giặt, nghỉ ngơi. Những việc này rất khó chuyển sang khung giờ khác chỉ để tiết kiệm tiền điện", chị Nhung chia sẻ.

Nếu giá điện được phân chia theo khung giờ, điều chị Nhung cần cân nhắc không chỉ là mức giá mới mà còn là khả năng sắp xếp lại sinh hoạt của cả nhà. Trong thực tế, không phải gia đình nào cũng có thể chủ động thay đổi thời gian sử dụng điện. 

Với những hộ gia đình có con đang tuổi đi học, việc sử dụng điện vào buổi tối còn gắn với nhu cầu học bài, làm bài tập và sử dụng máy tính. Nếu phải hạn chế sử dụng điện trong khung giờ cao điểm để giảm chi phí, các gia đình có thể gặp khó khăn trong việc cân đối giữa tiết kiệm và bảo đảm điều kiện sinh hoạt, học tập cho con.

Cần tính toán để chính sách không tạo thêm gánh nặng

Trao đổi về đề xuất áp dụng giá điện sinh hoạt theo khung giờ, Tiến sĩ Ngô Tuấn Kiệt, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Năng lượng, cho rằng, cần đánh giá kỹ tác động của chính sách đối với cả hệ thống điện và người tiêu dùng, đặc biệt là các hộ nghèo, hộ có thu nhập trung bình và thấp.

Theo phương án được đề cập trong cuộc trao đổi, khung giờ cao điểm từ 15h30 đến 22h30 sẽ trùng với phần lớn thời gian sinh hoạt chính của các gia đình. Đây là lúc nhu cầu sử dụng điện cho nấu ăn, chiếu sáng, xem tivi và các thiết bị gia dụng tăng lên.

Tiến sĩ Ngô Tuấn Kiệt

Đối với người lao động đi làm cả ngày, thời gian trở về nhà thường vào khoảng 17h30-18h. Nếu khung giờ cao điểm kéo dài đến 22h30, phần lớn hoạt động sinh hoạt buổi tối sẽ nằm trong khoảng thời gian có giá điện cao hơn.

Tiến sĩ Ngô Tuấn Kiệt nhận định, về nguyên tắc, giá điện theo thời gian sử dụng có thể tạo động lực để người tiêu dùng hạn chế vận hành các thiết bị công suất lớn vào giờ cao điểm. Qua đó, nhu cầu phụ tải đỉnh của hệ thống điện có thể được giảm bớt. Tuy nhiên, mức độ hiệu quả thực tế cần được nghiên cứu, tính toán và định lượng cụ thể. Không thể chỉ dựa trên mục tiêu khuyến khích tiết kiệm điện mà chưa đánh giá đầy đủ khả năng điều chỉnh hành vi của các nhóm khách hàng.

Theo chuyên gia, khó khăn nằm ở chỗ không phải mọi nhu cầu sử dụng điện đều có thể chuyển sang giờ thấp điểm. Những gia đình ít thiết bị công suất lớn, sử dụng điện chủ yếu cho các nhu cầu cơ bản như nấu ăn, chiếu sáng, quạt, tivi vẫn phải duy trì sinh hoạt vào buổi tối.

Nếu áp dụng cơ chế giá cao điểm và thấp điểm mà chưa có phương án phù hợp, các hộ này có thể phải chịu thêm chi phí dù khả năng tiết giảm hoặc dịch chuyển thời gian sử dụng điện rất hạn chế. Đây là vấn đề cần đặc biệt lưu ý khi xây dựng chính sách, bởi tác động của việc tăng chi phí điện đối với hộ thu nhập thấp có thể lớn hơn so với những gia đình có điều kiện kinh tế tốt.

"Điều tôi băn khoăn là những gia đình có thu nhập thấp thường không có nhiều lựa chọn để thay đổi giờ sử dụng điện. Những nhu cầu thiết yếu như nấu ăn, chiếu sáng, sinh hoạt của con trẻ vẫn phải diễn ra vào buổi tối, vì vậy chính sách cần tính toán để không khiến nhóm này phải chịu thêm gánh nặng chi phí", chuyên gia phân tích.

Một vấn đề khác được chuyên gia đặt ra là cần làm rõ các điều kiện triển khai. Cụm từ "khi điều kiện cho phép" cần được cụ thể hóa bằng những tiêu chí rõ ràng về hạ tầng kỹ thuật, công tơ đo đếm, công nghệ và lộ trình thực hiện. Người dân cũng cần được cung cấp đầy đủ thông tin để hiểu cách tính tiền điện mới và chủ động điều chỉnh mức sử dụng nếu có thể.

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cần làm rõ cơ cấu giá điện theo giờ dành cho hộ sinh hoạt sẽ được thiết kế như thế nào, có điểm gì khác với cơ chế áp dụng cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh. Việc xây dựng biểu giá cần dựa trên đặc điểm tiêu thụ điện thực tế, tránh áp dụng máy móc khiến nhóm khách hàng ít có khả năng điều chỉnh thời gian sử dụng điện phải chịu bất lợi.

Về nguyên tắc, Tiến sĩ Ngô Tuấn Kiệt nhấn mạnh chính sách mới cần được tính toán thận trọng để không làm gia tăng gánh nặng chi phí cho các hộ gia đình, nhất là nhóm yếu thế. Muốn đạt được mục tiêu tiết kiệm điện, cơ chế giá cần đi cùng những giải pháp hỗ trợ phù hợp, thay vì đặt toàn bộ trách nhiệm điều chỉnh lên người tiêu dùng.

Đối với chính sách an sinh, chuyên gia đề xuất nên tách bạch việc xây dựng biểu giá điện với hỗ trợ dành cho các hộ nghèo và hộ có mức tiêu thụ điện thấp. Theo hướng này, giá điện được thiết kế trên cơ sở các nguyên tắc minh bạch, còn hỗ trợ xã hội được thực hiện thông qua cơ chế riêng, bảo đảm đúng đối tượng.

Chẳng hạn, Nhà nước có thể nghiên cứu phương án hỗ trợ trực tiếp bằng tiền cho các hộ đủ điều kiện, căn cứ vào mức tiêu thụ điện và hoàn cảnh kinh tế. Việc hỗ trợ có thể được thực hiện qua tài khoản an sinh xã hội gắn với định danh điện tử nếu đáp ứng các điều kiện pháp lý, kỹ thuật và bảo vệ dữ liệu cần thiết.

"Theo tôi, cần tách bạch giữa chính sách giá điện và chính sách an sinh xã hội. Giá điện cần được xây dựng minh bạch, hợp lý, còn việc hỗ trợ các hộ nghèo, hộ có thu nhập thấp nên thực hiện bằng cơ chế riêng, bảo đảm đúng đối tượng và giúp người dân thực sự được hưởng lợi", Tiến sĩ Ngô Tuấn Kiệt nhấn mạnh.

Cách tiếp cận này, theo chuyên gia, có thể giúp chính sách hỗ trợ đến đúng người cần được giúp đỡ, đồng thời tránh phải điều chỉnh toàn bộ biểu giá điện để giải quyết các mục tiêu an sinh khác nhau.