Gia hạn, cấp lại giấy phép xây dựng: Thủ tục rút ngắn, siết chặt trách nhiệm quản lý

Rõ thời hạn và trách nhiệm xử lý

Theo khoản 3, Điều 54 Nghị định 217/2026/NĐ-CP, trong thời hạn 2 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ đề nghị gia hạn hoặc cấp lại giấy phép xây dựng, cơ quan có thẩm quyền phải tổ chức thẩm định hồ sơ, kiểm tra thực địa nếu cần thiết và đối chiếu các điều kiện theo quy định.

Công trình xây dựng phải đáp ứng các điều kiện pháp lý trước khi được cấp hoặc gia hạn giấy phép. Ảnh: Cao Kỳ

Trường hợp hồ sơ có nội dung chưa đầy đủ hoặc không thống nhất, cơ quan cấp phép có thể lấy ý kiến cơ quan quản lý nhà nước liên quan. Khi thẩm định, cơ quan có thẩm quyền phải xác định cụ thể tài liệu còn thiếu, không đúng quy định hoặc không phù hợp thực tế để thông báo một lần cho tổ chức, cá nhân đề nghị gia hạn, cấp lại hoặc điều chỉnh giấy phép.

Sau khi nhận được thông báo, tổ chức, cá nhân có 1 ngày làm việc để bổ sung, hoàn thiện hồ sơ. Nếu hồ sơ bổ sung vẫn không đáp ứng yêu cầu, trong thời hạn 1 ngày làm việc, cơ quan có thẩm quyền phải thông báo lý do không gia hạn hoặc cấp lại giấy phép. Khi đó, người đề nghị phải thực hiện lại quy trình.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước được lấy ý kiến, thời hạn trả lời là 2 ngày làm việc kể từ khi nhận được hồ sơ, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Hết thời hạn mà không có ý kiến thì được coi là đã đồng ý và cơ quan được hỏi ý kiến phải chịu trách nhiệm về nội dung thuộc chức năng quản lý của mình.

Quy định này cho thấy, thủ tục gia hạn, cấp lại giấy phép xây dựng được thiết kế theo hướng xác định rõ thời hạn xử lý và trách nhiệm của từng bên, hạn chế tình trạng hồ sơ phải bổ sung nhiều lần hoặc kéo dài do không xác định được cơ quan chịu trách nhiệm.

Theo luật sư Đinh Thị Nguyên, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, điểm người dân và chủ đầu tư cần lưu ý là gia hạn giấy phép không đồng nghĩa với việc mặc nhiên được tiếp tục xây dựng. Cơ quan cấp phép vẫn phải kiểm tra điều kiện thực tế và căn cứ pháp luật tại thời điểm giải quyết hồ sơ.

Vì vậy, trước khi đề nghị gia hạn, chủ đầu tư cần kiểm tra tình trạng pháp lý của công trình, quy hoạch, hồ sơ đã được cấp và các điều kiện liên quan.

Nội dung giấy phép rõ ràng

Điều 49 Nghị định 217/2026/NĐ-CP quy định, giấy phép xây dựng được lập theo các mẫu tương ứng tại Phụ lục II. Những nội dung cơ bản gồm tên công trình; tên, địa chỉ chủ đầu tư; địa điểm xây dựng; loại, cấp công trình; cốt xây dựng; chỉ giới đường đỏ, chỉ giới xây dựng; mật độ xây dựng và hệ số sử dụng đất nếu có.

Đối với công trình dân dụng, công nghiệp, nhà ở riêng lẻ, giấy phép còn thể hiện tổng diện tích sàn xây dựng, diện tích xây dựng tầng 1, số tầng, bao gồm tầng hầm, tầng áp mái, tầng kỹ thuật, tum và chiều cao tối đa của công trình.

Đáng chú ý, thời hạn khởi công công trình không quá 12 tháng kể từ ngày được cấp hoặc gia hạn giấy phép xây dựng.

Một số nhà xưởng, công trình và máy móc, thiết bị phục vụ hoạt động sản xuất ven sông Đuống. Ảnh: Việt Hà

Tại Hà Nội, yêu cầu quản lý chặt chẽ giấy phép và trật tự xây dựng đang được đặt ra từ thực tế nhiều công trình tồn tại kéo dài.

Vừa qua, tình trạng nhiều nhà xưởng, công trình và trạm trộn bê tông tại khu vực Đồng Bãi, thôn Du Ngoại, xã Đông Anh vẫn tồn tại dù chính quyền địa phương đã có các yêu cầu xử lý. Theo thông tin từ UBND xã Đông Anh, các công trình xây dựng, trạm trộn bê tông tại khu vực này chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép; riêng một trạm trộn bê tông xi măng đã hết giấy phép từ năm 2018. Ngày 20-3-2026, UBND xã Đông Anh đã có thông báo yêu cầu tự tháo dỡ công trình vi phạm; đến tháng 5 tiếp tục yêu cầu dừng hoạt động và di dời máy móc, vật tư. Tuy nhiên, ghi nhận đầu tháng 9 cho thấy nhiều công trình vẫn còn tồn tại.

Vụ việc cho thấy, một công trình đã từng được cấp phép không có nghĩa chủ đầu tư có thể tiếp tục hoạt động vô thời hạn. Khi giấy phép hết hiệu lực hoặc công trình không còn đáp ứng các điều kiện pháp lý, chủ đầu tư phải thực hiện thủ tục cần thiết hoặc chấm dứt hoạt động, khắc phục vi phạm theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Trong bối cảnh đó, Nghị định 217/2026/NĐ-CP đặt ra quy trình cụ thể hơn đối với việc gia hạn, cấp lại giấy phép, qua đó giúp người dân và doanh nghiệp biết rõ thời hạn, thành phần xử lý và trách nhiệm của cơ quan nhà nước.

Đáng chú ý, Hà Nội cũng đang xây dựng quy định mới về cấp giấy phép xây dựng. Dự thảo lần 2 do Sở Xây dựng công bố đề xuất bỏ quy định công trình được cấp giấy phép xây dựng có thời hạn chỉ được tồn tại tối đa 5 năm kể từ ngày cấp.

Theo luật sư Đinh Thị Nguyên, khi thực hiện thủ tục gia hạn hoặc cấp lại giấy phép xây dựng, người dân không nên chỉ quan tâm đến việc còn được gia hạn hay không, mà cần kiểm tra toàn bộ điều kiện pháp lý của công trình tại thời điểm đề nghị. Đặc biệt, đối với các công trình nằm trong khu vực có quy hoạch hoặc có biến động về chỉ giới, mục đích sử dụng đất, việc kiểm tra hiện trạng và quy hoạch là yếu tố quan trọng.