Gia Lai: Bãi chôn lấp quá tải, nhà đầu tư vẫn chưa xuất hiện

Bãi rác đầy, mời 3 lần chưa có nhà đầu tư...

Có mặt tại bãi rác Bồng Sơn (khu phố Thiết Đính Nam, phường Bồng Sơn, tỉnh Gia Lai) những ngày giữa tháng 6/2026, PV ghi nhận công tác xử lý chất thải rắn sinh hoạt vận hành tối đa. Tiếng xe máy múc, động cơ rền vang xen lẫn bóng dáng người lao động nhặt chai nhựa, lon, kim loại.

Một nhân viên quản lý tại bãi cho biết, mỗi ngày đơn vị tiếp nhận hàng chục xe rác, tương đương khoảng 80 tấn/ngày; cao điểm như ngày tết 100 tấn rác/ngày. Toàn bộ đưa vào bãi, chôn lấp và phun xịt khử khuẩn, khử mùi hôi.

Bãi rác Bồng Sơn hiện đang được đề xuất nâng cấp bờ bao để tiếp nhận và chôn lấp rác hằng ngày.

Bãi rác lộ thiên, bên dưới bờ bao phủ bằng các lớp nilon ngăn với mặt đất. Bên trên, từng lớp rác nén xuống được phủ chồng lên nhau, nén vào nhau. Đơn vị vận hành là Ban quản lý phường Bồng Sơn vẫn đang tuân thủ đúng quy trình chôn lấp rác trơ. Có một thực tế đang diễn ra, bãi rác đang dần quá tải sau 10 năm hoạt động.

"Bãi rác đang tiếp nhận gần 80–100 tấn mỗi ngày, nhưng thực tế đã bắt đầu quá tải. Chúng tôi đã kêu gọi nhà đầu tư đến 3 lần, nhưng đến nay vẫn chưa có ai phù hợp", ông Dương Văn Bát, Phó Trưởng phòng Kinh tế hạ tầng phường Bồng Sơn, chia sẻ.

Rác được tiếp nhận và chôn lấp thủ công.

Trước mắt, phường đề xuất tỉnh cho phép nâng cấp bờ bao ô chôn lấp hiện trạng (ô A1 và ô B) để tiếp tục tiếp nhận rác giai đoạn 2026–2028. Tuy nhiên, lãnh đạo địa phương cũng nhìn nhận việc đầu tư nâng cấp bờ bao ô chôn lấp chỉ là giải pháp tình thế, không thể kéo dài mãi.

Câu chuyện của bãi rác Bồng Sơn không phải trường hợp hiếm gặp. Hầu hết các điểm xử lý rác trên địa bàn tỉnh Gia Lai hiện nay đều đang trong tình trạng tương tự, đ là: quá tải, lạc hậu và thiếu công nghệ xử lý đúng nghĩa.

Bà Hà Thị Thanh Hương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, nhìn nhận thẳng thắn về thực trạng này. Từ năm 2022, khi Sở tiếp nhận quản lý lĩnh vực môi trường theo Luật Bảo vệ môi trường mới, bức tranh rác hiện ra rất đáng lo ngại: mỗi huyện một bãi rác, thậm chí có huyện mỗi xã, mỗi thôn lại có một bãi chôn lấp riêng.

"Với cách làm đó, rác chỉ được chôn lấp mà thôi. Chôn lấp thì không bền vững và không biết bao nhiêu diện tích cho đủ", bà Hương nói.

Bà Hương phân tích thêm, hệ lụy môi trường từ lối xử lý này đã rõ ràng. Rác hỗn hợp gồm cả hữu cơ lẫn vô cơ khi chôn lấp lộ thiên sẽ sinh ra nước rỉ rác ngấm xuống mạch nước ngầm vào mùa mưa, bốc mùi hôi thối vào mùa nắng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân và chất lượng môi trường xung quanh.

Mỗi ngày, bãi rác Bồng Sơn tiếp nhận khoảng 80 tấn rác, cao điểm 100 tấn rác vào dịp tết. Chôn lấp hỗn hợp.

Thêm vào đó, thực tế ở các địa phương, rác thải chủ yếu là rác trơ, tức rác vô cơ như bao bì nhựa không thể phân hủy tự nhiên. Điều này khiến mô hình chôn lấp càng thêm bất cập, đòi hỏi phải có dây chuyền phân loại và xử lý bài bản ngay tại nhà máy.

Xử lý vấn đề căn cơ đi từ phân vùng, đầu tư và công nghệ

Theo bà Hương, nhận rõnhững bất cập tích tụ nhiều năm, tỉnh Gia Lai đã ban hành Kế hoạch quản lý chất thải rắn sinh hoạt giai đoạn 2026–2030, xác định hướng đi mang tính chiến lược: thay vì xử lý manh mún, phân tán, tỉnh chuyển sang mô hình xử lý tập trung theo vùng với công nghệ hiện đại.

Theo đó, đến năm 2030, toàn tỉnh hình thành 13 vùng thu gom, mỗi vùng bảo đảm cự ly vận chuyển khoảng 30 km và lượng rác tối thiểu 20 tấn/ngày, đủ để vận hành hiệu quả một cơ sở xử lý quy mô.

Tổng cộng 12 dự án được lên kế hoạch với tổng công suất tối thiểu 1.390 tấn/ngày, bao gồm: nhà máy đốt tiêu hủy tại Tây Sơn, 4 nhà máy kêu gọi đầu tư tư nhân tại Long Mỹ, Bồng Sơn, Gào và Chư Sê, cùng với các bãi chôn lấp hợp vệ sinh và trạm trung chuyển cho những vùng chưa có điều kiện xây nhà máy. Trong việc thu hút đầu tư này, tỉnh ưu tiên công nghệ đốt rác phát điện cho các nhà máy lớn như tại xã Gào và khu Long Mỹ. Tổng kinh phí dự kiến cho giai đoạn này lên đến hơn 6.200 tỷ đồng, huy động từ cả ngân sách nhà nước, nguồn thu từ người dân và đặc biệt là vốn xã hội hóa.

Để giải bài toán xử lý rác, tỉnh Gia Lai có kế hoạch phân vùng thu gom rác, kêu gọi nhà đầu tư, áp dụng công nghệ hiện đại vào xử lý

Hiện tại, tỉnh đã thu hút được một nhà đầu tư đầu tiên cho dự án nhà máy xử lý rác tại Long Mỹ (phường Quy Nhơn Tây). Đây là tín hiệu khởi đầu tích cực, các địa phương còn lại vẫn tiếp tục triển khai thực hiện.

Theo bà Hương, lãnh đạo tỉnh Gia Lai rất quan tâm tới vấn đề xử lý rác, vệ sinh môi trường. Bằng chứng, rất nhiều bãi rác của tỉnh hiện nay được xây dựng từ ngân sách nhà nước, các nguồn vốn vay ưu đãi từ rất sớm.

"Rác là vấn đề dễ nhìn thấy nhưng để xử lý tận gốc rễ không dễ dàng. Cùng với đầu tư, công nghệ xử lý, phần quan trọng không kém là ý thức phân loại rác tại nguồn của từng người dân. Khi rác được phân loại tốt, công nghệ xử lý mới phát huy tối đa hiệu quả", bà Hương nói.