Gia tăng quyền lợi cho người dân bị thu hồi đất

Bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân

Trong nhiều năm qua, việc thu hồi đất để triển khai các dự án quốc phòng, an ninh hay phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng là yêu cầu tất yếu của quá trình phát triển. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, không ít trường hợp, người dân sau khi bị thu hồi đất, đặc biệt là đất ở, gặp khó khăn trong việc tìm nơi ở ổn định mới.

Theo quy định trước đây, nếu muốn mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội (NƠXH), người dân vẫn phải đáp ứng các điều kiện chặt chẽ về thu nhập, nhà ở và đối tượng. Đồng thời, ở nhiều dự án, việc phân bổ NƠXH còn phải thông qua hình thức bốc thăm để đảm bảo công bằng. Điều này khiến không ít hộ dân bị thu hồi đất, gặp trở ngại trong việc tiếp cận nhà ở mới, nhất là khi họ chưa kịp ổn định cuộc sống sau khi di dời.

Công tác bồi thương, hỗ trợ GPMB luôn là vấn đề gây nhiều khó khăn đối với chính quyền các địa phương. Ảnh: Doãn Thành

Chính vì vậy, quy định mới tại Nghị quyết số 66.15/2026/NQ-CP được đánh giá là bước điều chỉnh phù hợp với thực tiễn. Theo đó, hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất, nhà ở nhưng chưa được bồi thường bằng nhà ở hoặc đất ở sẽ được mua hoặc thuê mua NƠXH mà không cần bốc thăm và không phải đáp ứng các điều kiện về thu nhập hay nhà ở.

Các chuyên gia cho rằng, khi quyền lợi về chỗ ở được đảm bảo, người dân sẽ yên tâm hơn, đồng thời quá trình thu hồi đất, giải phóng mặt bằng (GPMB) tại các địa phương thuận lợi hơn.

GPMB từ lâu được xem là một trong những khâu phức tạp nhất trong triển khai các dự án phát triển. Không ít dự án lớn bị chậm tiến độ nhiều năm, do vướng mắc liên quan đến bồi thường, tái định cư và ổn định đời sống cho người dân bị thu hồi đất. Một trong những yếu tố quan trọng để người dân đồng thuận với việc thu hồi đất là bảo đảm nơi ở mới ổn định, có điều kiện sống tương đương hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Tuy nhiên, quỹ nhà tái định cư tại nhiều địa phương còn hạn chế, trong khi việc bố trí đất ở mới cũng không phải lúc nào cũng khả thi.

Trong bối cảnh đó, việc cho phép người dân thuộc diện thu hồi đất được mua hoặc thuê mua NƠXH với điều kiện thuận lợi hơn, được xem là một giải pháp linh hoạt. NƠXH hiện nay không chỉ phục vụ đối tượng thu nhập thấp, mà còn là một trong những công cụ quan trọng để nhà nước điều tiết thị trường nhà ở và bảo đảm an sinh xã hội. Khi chính sách được mở rộng cho nhóm người dân bị thu hồi đất, quỹ NƠXH sẽ có thêm vai trò hỗ trợ quá trình tái định cư.

Nếu được triển khai hiệu quả, chính sách này có thể tạo ra một cơ chế “tái định cư linh hoạt”, trong đó người dân có thêm lựa chọn. Bên cạnh đó, việc không phải bốc thăm khi mua hoặc thuê mua NƠXH cũng giúp rút ngắn thời gian tiếp cận nhà ở mới; người dân có thể sớm ổn định cuộc sống, từ đó giảm áp lực cho chính quyền địa phương trong việc bố trí chỗ ở tạm thời và có thể đẩy nhanh công tác bồi thường GPMB.

Cần triển khai đồng bộ để phát huy hiệu quả

Ở góc độ quản lý đô thị, các chuyên gia cho rằng, quy định tại Nghị quyết số 66.15/2026/NQ-CP mang ý nghĩa lớn, trong việc xây dựng sự đồng thuận xã hội. Bởi, phát triển hạ tầng, mở rộng đô thị hay xây dựng các công trình phục vụ lợi ích quốc gia đều cần quỹ đất. Tuy nhiên, quá trình thu hồi đất chỉ có thể diễn ra thuận lợi khi quyền lợi của người dân được bảo đảm đầy đủ.

Khi người dân bị thu hồi đất có cơ hội tiếp cận NƠXH một cách thuận lợi, họ sẽ cảm thấy yên tâm hơn về tương lai của gia đình. Điều này góp phần giảm bớt các tranh chấp, khiếu nại liên quan đến đất đai, vấn đề vốn chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số đơn thư khiếu nại hiện nay.

Việc nhà nước gia tăng thêm quyền lợi cho người dân có đất bị thu hồi sẽ giúp công tác GPMB được thuận lợi hơn. Ảnh: Doãn Thành

Bên cạnh đó, việc bố trí người dân vào các khu NƠXH có quy hoạch đồng bộ cũng giúp nâng cao chất lượng sống và góp phần hình thành các khu đô thị hiện đại, văn minh. Không chỉ vậy, chính sách này còn phù hợp với xu hướng phát triển đô thị bền vững, trong đó yếu tố an sinh xã hội và quyền lợi của người dân được đặt ngang hàng với mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Mặc dù được đánh giá là bước tiến quan trọng trong công tác GPMB và chính sách nhà ở, song để quy định tại Nghị quyết số 66.15/2026/NQ-CP phát huy hiệu quả trong thực tế, PGS. TS Trần Kim Chung – nguyên Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, cần có sự triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương.

Trước hết, các địa phương cần rà soát, bổ sung quỹ NƠXH trong quy hoạch phát triển đô thị, đồng thời đẩy nhanh tiến độ các dự án đang triển khai. Việc bảo đảm nguồn cung nhà ở là điều kiện tiên quyết để chính sách hỗ trợ người dân có thể thực hiện hiệu quả. Bên cạnh đó, cần xây dựng quy trình minh bạch trong việc xác định đối tượng được hưởng chính sách, tránh phát sinh tiêu cực hoặc lợi dụng chính sách.

Ngoài ra, các địa phương cũng cần tăng cường tuyên truyền để người dân hiểu rõ quyền lợi của mình khi nhà nước thu hồi đất; công khai, minh bạch các thông tin về dự án cần thu hồi đất, từ đó người dân sẽ có thêm niềm tin vào các chính sách của nhà nước. Khi quyền lợi của người dân được bảo đảm, sự đồng thuận xã hội sẽ được củng cố, đây chính là yếu tố quan trọng giúp các chương trình phát triển hạ tầng, kinh tế - xã hội được triển khai thuận lợi, qua đó đóng góp tích cực vào quá trình phát triển chung của đất nước.

Doãn Thành