Giả thuyết mới hé lộ khả năng người ngoài hành tinh tồn tại khắp vũ trụ

Theo giả thuyết mới, người ngoài Trái đất có thể xuất hiện ở nhiều nơi trong vũ trụ. Ảnh: Economics Times

Con người có đơn độc trong vũ trụ không?

Có lẽ là không. Theo trang Popular Mechanics, một nhóm nhà khoa học tin người ngoài hành tinh có khả năng đang sinh sống trên những hành tinh khác bên ngoài Hệ Mặt trời của chúng ta.

Ý tưởng này gây tranh cãi vì đi ngược lại một giả thuyết được chấp nhận rộng rãi từ năm 1983, vốn cho rằng sự sống thông minh trên Trái đất là kết quả độc nhất vô nhị của một chuỗi tình huống ít có khả năng xảy ra, tình cờ hội tụ theo đúng cách, về cơ bản giống như một dạng may mắn mang tầm vũ trụ.

Thay vào đó, các nhà nghiên cứu nhận định những quá trình tiến hóa dẫn đến sự hình thành các dạng sống thông minh như con người nhiều khả năng là kết quả có thể dự đoán được, không chỉ trên hành tinh của chúng ta mà còn ở những hành tinh khác có sự sống ngoài Trái đất.

Theo mô hình “các bước khó khăn” về quá trình tiến hóa của trí tuệ, vốn bắt nguồn từ những lý thuyết trong lĩnh vực vật lý thiên văn, khả năng con người tiến hóa thành công dựa trên một loạt “bước khó khăn”. Về cốt lõi, giả thuyết này cho rằng mặc dù sự sống trên hành tinh cần có một ngôi sao ở gần để cung cấp năng lượng, nhưng khoảng thời gian con người tiến hóa trên Trái đất so với tổng tuổi thọ của Mặt trời cho thấy sự xuất hiện của nhân loại là điều khó có khả năng xảy ra. Mô hình “các bước khó khăn” cũng dự đoán lý do tại sao sự sống thông minh dường như lại hiếm gặp trong vũ trụ.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu ở Đại học Munich ở Đức, Đại học bang Pennsylvania và Đại học Rochester tại Mỹ đã công bố một nghiên cứu thách thức quan điểm trên. Mô hình liên ngành của họ kết hợp kiến thức từ vật lý thiên văn, khoa học địa chất, cổ sinh vật học và sinh học, nhằm đưa ra cái nhìn toàn diện và tinh tế hơn về cách sự sống xuất hiện và tiến hóa trên một hành tinh như Trái đất. Nhóm nghiên cứu công bố kết quả vào tháng 2/2025 trên tạp chí Science Advances.

Hé lộ về cách sự sống ngoài hành tinh xuất hiện

Thay vì dựa vào tuổi thọ của Mặt trời để lý giải, các nhà nghiên cứu cho rằng sự xuất hiện của con người cũng như những dạng sống thông minh khác trong vũ trụ có thể là kết quả tự nhiên của những thay đổi trong các yếu tố môi trường của hành tinh. Những yếu tố này bao gồm nhiệt độ bề mặt biển, độ mặn của đại dương và lượng oxy trong khí quyển, vốn là các điều kiện có ảnh hưởng đến sự sống.

Theo nghiên cứu, vào những thời điểm khác nhau trong lịch sử Trái đất, sự kết hợp của nhiều yếu tố môi trường đã mở ra những “cửa sổ” cơ hội để sự sống tiến hóa và phát triển mạnh mẽ.

Tiến sĩ Jennifer Macalady, nhà khoa học Trái đất tại Đại học bang Pennsylvania và là đồng tác giả nghiên cứu, lưu ý: "Mô hình thay thế này cho thấy quá trình tiến hóa của sự sống phức tạp có lẽ không phụ thuộc nhiều vào vận may, mà chủ yếu liên quan đến sự tương tác giữa sự sống và môi trường. Điều đó mở ra những hướng nghiên cứu mới đầy triển vọng trong hành trình tìm hiểu nguồn gốc của chúng ta và vị trí của con người trong vũ trụ”. 

Nói cách khác, con người có thể không cần đến “một chuỗi những lần may mắn” để xuất hiện và tồn tại cho đến ngày nay, theo lời Tiến sĩ Dan Mills, nhà nghiên cứu tại Đại học Ludwig Maximilian Munich và là tác giả chính của nghiên cứu. Ông Mills cho rằng con người xuất hiện “vào đúng thời điểm xét theo quá trình phát triển của hành tinh chúng ta và có thể các hành tinh khác đạt được các điều kiện này nhanh hơn Trái đất, trong khi một số hành tinh khác có thể cần nhiều thời gian hơn”.

Các nhà nghiên cứu dự định kiểm chứng mô hình mới bằng nhiều cách. Chẳng hạn, việc tìm kiếm trong khí quyển của các hành tinh bên ngoài Hệ Mặt trời có thể giúp phát hiện những dấu hiệu sinh học, ví dụ như sự hiện diện của oxy. Đây có thể là dấu hiệu cho thấy tồn tại những dạng sống tạo ra hoặc tiêu thụ oxy.

Trên Trái đất, lượng oxy dồi dào tạo điều kiện cho sự sống đa bào chỉ xuất hiện sau khi các quần thể vi khuẩn lam phát triển mạnh cách đây khoảng 2,5 tỷ năm và tạo ra oxy. Một quá trình tương tự có thể cũng đang diễn ra ở những nơi khác trong vũ trụ.

Các nhà khoa học cũng muốn kiểm chứng chính mô hình “các bước khó khăn” bằng cách đặt những dạng sống đơn bào và đa bào vào các điều kiện môi trường khắc nghiệt, chẳng hạn như nồng độ oxy và nhiệt độ thấp hơn để xem chúng có thể thích nghi hay không. Có thể cách những sinh vật này phản ứng sẽ cho thấy ngay cả mô hình “các bước khó khăn” về sự sống cũng không khó khăn đến mức như người ta vẫn nghĩ.

Nếu không, kết quả này có thể trở thành một lập luận nữa ủng hộ giả thuyết rằng sự sống, thậm chí là sự sống thông minh như con người, đã xuất hiện nhiều lần trên khắp vũ trụ.