Giá trị của bản sắc văn hóa cộng đồng trong việc sắp xếp các đơn vị hành chính

Toàn cảnh buổi tọa đàm.

Ngày 24/10, Tọa đàm khoa học với chủ đề “Bản sắc văn hóa cộng đồng trong tiến trình sắp xếp đơn vị hành chính” do Hiệp hội Phát triển Văn hóa Cộng đồng Việt Nam (VCCDA) tổ chức đã thu hút gần 100 đại biểu gồm các chuyên gia, nhà quản lý, hội viên và các văn nghệ sĩ tham dự.

Văn hóa cộng đồng, nền tảng tinh thần cốt lõi

Phát biểu khai mạc tọa đàm, TS Hồ Minh Sơn, Phó Chủ tịch VCCDA, khẳng định, sắp xếp đơn vị hành chính là chủ trương lớn nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước. Tuy nhiên, văn hóa cộng đồng phải được nhìn nhận là nội dung quan trọng xuyên suốt tiến trình, chứ không thể chỉ là hoạt động bổ trợ sau khi sáp nhập hoàn tất. Văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là sợi dây liên kết xã hội kết nối các tầng lớp nhân dân.

TS Hồ Minh Sơn, Phó Chủ tịch VCCDA, phát biểu đề dẫn.

Trình bày tham luận, TS Trần Anh Tuấn, nguyên Phó Trưởng ban Ban Phong trào (Cơ quan Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam), cho biết, mỗi địa phương đều gắn liền với tên làng, tên đất, di tích lịch sử và ký ức cộng đồng bao đời. Tên gọi hành chính không đơn thuần là một danh xưng quản lý mà chính là “chứng minh thư văn hóa” của vùng đất.

Theo TS Tuấn, quá trình sắp xếp địa giới hành chính dễ dẫn đến nguy cơ mai một bản sắc riêng, thay đổi địa danh hoặc gây ra tâm lý so sánh, e ngại giữa “cư dân cũ” và “cư dân mới”. Để giải quyết căn cơ vấn đề này, các địa phương cần quán triệt 4 nguyên tắc trọng tâm: Tôn trọng sự đa dạng, không đồng nhất hóa khiên cưỡng; Lấy người dân làm chủ thể sáng tạo và thụ hưởng; Gắn bảo tồn di sản với phát triển sinh kế; Đánh giá hiệu quả bằng kết quả thực chất và sự đồng thuận xã hội.

Múa lân – sư – rồng là một nét nghệ thuật dân gian truyền thống lâu đời tại Việt Nam mang nhiều ý nghĩa.

“Các thiết chế như đình, chùa, lễ hội truyền thống cần được bảo đảm không gian sinh hoạt bình đẳng, trở thành hạt nhân củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc”, TS Tuấn nhấn mạnh.

TS Trần Anh Tuấn, nguyên Phó Trưởng ban Ban Phong trào (Cơ quan Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam), trình bày tham luận.

Theo TS Bùi Đặng Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, vấn đề phát huy nguồn lực văn hóa trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Ông khẳng định văn hóa không phải lĩnh vực “tiêu ngân sách” thụ động, mà bản thân di sản, công nghiệp văn hóa và du lịch lễ hội là nguồn lực kinh tế trực tiếp tạo ra của cải, việc làm bền vững.

TS Dũng đề xuất các cấp chính quyền cần chuyển mạnh từ tư duy “quản lý hành chính” sang “kiến tạo và phát triển kinh tế văn hóa”. Cụ thể, thành phố cần đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền tài chính cho cấp xã/phường; sớm thí điểm cơ chế hợp tác công - tư (PPP) trong quản lý, vận hành các thiết chế di sản; đồng thời quy hoạch các cụm liên kết du lịch - làng nghề liên phường, liên xã nhằm tạo chuỗi trải nghiệm giá trị cao. Song song đó, việc số hóa toàn diện dữ liệu di sản (bản đồ số 3D, VR/AR) sẽ là đòn bẩy đưa văn hóa bản địa hội nhập kỷ nguyên số.