Giá trị tăng nhờ chế biến

Người dân tìm hiểu sản phẩm dầu sở Xứ Lạng tại siêu thị Bình Cam, phường Kỳ Lừa

Theo số liệu thống kê, toàn tỉnh hiện có trên 3.000 ha sở, trong đó trên 2.000 ha đang cho thu hoạch. Cây sở trồng tập trung tại một số xã, phường như: Đông Kinh, Đồng Đăng, Ba Sơn… Sản lượng thu hoạch đạt khoảng 6.000 tấn quả/năm.

Trước đây, mỗi vụ thu hoạch, phần lớn quả sở được người dân bán cho tư thương hoặc các cơ sở thu mua để xuất bán sang Trung Quốc. Hình thức tiêu thụ này giúp người dân giải quyết đầu ra nhanh chóng nhưng không ổn định, phụ thuộc vào tư thương. Những năm gần đây, một số doanh nghiệp, hợp tác xã (HTX) trên địa bàn tỉnh đã đầu tư máy móc để sơ chế, ép dầu từ hạt sở, từng bước chuyển từ bán nguyên liệu sang chế biến sản phẩm có giá trị cao hơn.

Công ty TNHH MTV OCEANLINE là một trong những đơn vị đầu tư bài bản vào chế biến dầu sở trên địa bàn tỉnh. Ông Hoàng Mạnh Hùng, Phó Giám đốc công ty cho biết: Nhận thấy cây sở trên địa bàn tỉnh có nhiều tiềm năng phát triển, sản lượng thu hoạch lớn, công ty đã nghiên cứu, đầu tư sản xuất dầu sở nhằm nâng cao giá trị. Theo đó, năm 2022, công ty đã đầu tư hơn 8 tỷ đồng hoàn thiện dây chuyền máy móc sơ chế, ép và lọc dầu. Hằng năm, công ty thu mua từ 100 - 300 tấn hạt sở của người dân (tùy nhu cầu sản xuất) để chế biến dầu sở. Mỗi năm, công ty xuất bán ra thị trường khoảng 2 tấn dầu sở thành phẩm, tiêu thụ tại một số siêu thị, cửa hàng trên địa bàn tỉnh và các tỉnh, thành như: Bắc Ninh, Hà Nội... Hiện công ty tiếp tục nghiên cứu phát triển một số sản phẩm mới từ hạt sở; đẩy mạnh kết nối, xúc tiến tiêu thụ, xuất khẩu các sản phẩm từ sở.

Bên cạnh doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn, các HTX cũng từng bước tham gia sâu hơn vào khâu chế biến và tiêu thụ quả sở. Ông Hà Văn Sự, Giám đốc HTX Anh Em (xã Ba Sơn) cho biết: HTX đã đầu tư hơn 400 triệu đồng để trang bị máy móc ép dầu sở. Mỗi năm, HTX bán ra thị trường trên 1.000 lít dầu sở thô. Ngoài ra để nâng cao hơn nữa giá trị sản phẩm, HTX đã nghiên cứu chế biến sâu, đưa ra thị trường dầu sở thành phẩm với trên 100 lít/năm; giá bán 280.000 đồng/lít. Năm 2025, sản phẩm dầu sở của HTX đã được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao.

Được biết, toàn tỉnh hiện có 5 doanh nghiệp, HTX thu mua, sơ chế, chế biến sở. Hiệu quả của việc chế biến được thể hiện rõ qua giá trị sản phẩm sau khi hoàn thiện. 

Bà La Thị Tính, khối Yên Hạ, phường Đông Kinh cho biết: Gia đình hiện có trên 5 ha  sở, cho thu hoạch trên 10 tấn hạt sở tươi/năm. Trước đây, gia đình chủ yếu bán hạt sở cho tư thương nên giá cả không ổn định. Từ năm 2023 đến nay, một số doanh nghiệp, HTX đến thu mua với giá bán ổn định, từ 20.000 - 25.000 đồng/kg nên việc tiêu thụ sản phẩm thuận lợi hơn. Từ trồng sở, gia đình có nguồn thu gần 200 triệu đồng/năm.

Sở là cây đa mục đích. Hạt sở sau khi ép dầu không chỉ được sử dụng làm dầu ăn mà còn có thể làm nguyên liệu trong sản xuất xà phòng, mỹ phẩm... Bã sở sau khi ép có thể sử dụng làm chất tẩy rửa, phân bón, thuốc trừ sâu... Đây là dư địa để các doanh nghiệp, HTX đa dạng hóa sản phẩm, thay vì chỉ tiêu thụ quả, hạt sở dưới dạng nguyên liệu.

Ông Hoàng Văn Chiều, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Việc một số doanh nghiệp, HTX đầu tư vào sơ chế, chế biến thời gian qua đã góp phần nâng cao giá trị quả sở. Để khai thác tốt hơn tiềm năng của cây sở, thời gian tới, sở sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương rà soát, định hướng phát triển vùng trồng phù hợp; khuyến khích doanh nghiệp, HTX tăng cường liên kết với người dân trong sản xuất, tiêu thụ; hỗ trợ, hướng dẫn các cơ sở nâng cao chất lượng, hoàn thiện sản phẩm, xây dựng thương hiệu và phát triển các sản phẩm từ sở theo hướng chế biến sâu. 

Từ chỗ chủ yếu tiêu thụ sản phẩm thô, cây sở đang từng bước được nâng giá trị thông qua sơ chế, chế biến với sản phẩm chủ lực hiện nay là dầu sở. Tuy nhiên, dư địa phát triển các sản phẩm từ hạt và phụ phẩm sở còn rất lớn. Để khai thác tốt tiềm năng này, các đơn vị cần tiếp tục đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị truờng tiêu thụ.