Giải bài toán nguồn lực và an ninh nguồn nước
Bộ Xây dựng vừa tổ chức hai hội thảo lấy ý kiến về hồ sơ dự án Luật Cấp, thoát nước tại Hà Nội và TP.HCM.
Theo các chuyên gia, quá trình hoàn thiện Luật cần tháo gỡ vướng mắc về đầu tư, cơ chế giá và nguồn cấp nước dự phòng, bảo đảm an ninh nguồn nước, đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người dân.
Di dời đường ống cấp nước: Ai chịu chi phí?
Đường ống cấp nước đang vận hành ổn định, nhưng phải di dời khi mở rộng đường giao thông, doanh nghiệp phải tự bỏ kinh phí thực hiện. Đây là bất cập được đại diện Công ty CP Cấp nước Thanh Hóa phản ánh khi góp ý dự án Luật Cấp, thoát nước.

Hoàn thiện Luật Cấp, thoát nước góp phần tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư, phát triển hạ tầng, bảo đảm an ninh nguồn nước.
Theo doanh nghiệp, giấy phép xây dựng công trình cấp nước thường kèm điều kiện đơn vị đầu tư tự chịu chi phí di dời. Vì vậy, khi triển khai các dự án giao thông, hạ tầng kỹ thuật, doanh nghiệp phải bố trí kinh phí di chuyển đường ống, ảnh hưởng đến nguồn lực phát triển mạng lưới.
Doanh nghiệp kiến nghị xem xét bỏ nội dung ngoại lệ tại khoản 5 Điều 12 của dự thảo Luật, làm rõ trách nhiệm bảo vệ, di dời và hoàn trả công trình cấp nước.
Cùng quan điểm, đại diện Công ty Cổ phần Nước sạch số 2 Hà Nội cho biết, khi đầu tư cấp nước nông thôn, doanh nghiệp phải triển khai đường ống theo hiện trạng để đáp ứng nhu cầu người dân, không thể chờ các tuyến đường được xây dựng theo quy hoạch. Tuy nhiên, khi công trình giao thông, thủy lợi được đầu tư sau đó, đơn vị cấp nước lại phải tự chịu chi phí di dời.
Trước thực tế đó, công ty đề nghị phân định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư dự án làm ảnh hưởng đến công trình cấp nước, tránh phát sinh gánh nặng tài chính cho đơn vị đã đầu tư hạ tầng phục vụ dân sinh.
Về chất lượng công trình cấp nước tại các khu đô thị mới, đại diện Công ty CP Nước sạch Bắc Ninh phản ánh, một số chủ đầu tư mới thỏa thuận điểm đấu nối mà chưa thống nhất với đơn vị cấp nước về thiết kế hệ thống. Khi bàn giao, nhiều bất cập bộc lộ như tính toán thủy lực không phù hợp, vật liệu đường ống không bảo đảm, dẫn đến vỡ ống, thiếu nước.
Khi bàn giao đưa vào sử dụng, hệ thống không phù hợp, có khi điểm cuối cùng không có nước vì tính toán sai. Đơn vị cấp nước tiếp nhận rồi lại phải khắc phục, đào bới, bổ sung đường ống. Vì vậy, cần có quy định về thỏa thuận thiết kế, phương án, vật liệu chính và mô hình thủy lực.
Hoàn thiện cơ chế giá nước, huy động nguồn lực
Theo ông Tạ Quang Vinh, Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng), sau quá trình rà soát, tham vấn chính sách, dự thảo Luật Cấp, thoát nước hiện gồm 8 Chương, 57 Điều, tập trung vào ba nhóm chính sách: Phát triển hạ tầng đồng bộ theo quy hoạch; hoàn thiện cơ chế quản lý, vận hành hệ thống; bảo đảm nguồn lực đầu tư, khai thác và duy trì dịch vụ.
Dự thảo chú trọng huy động nguồn lực Nhà nước, tư nhân và hợp tác công tư (PPP); hoàn thiện cơ chế quản lý tài sản, nguyên tắc định giá dịch vụ, kinh phí vận hành, bảo trì và chính sách hỗ trợ phù hợp với khả năng chi trả của người dân.
Góp ý dự án luật, ông Trần Đức Tình, Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Lào Cai đề nghị cụ thể hóa chính sách ưu tiên, khuyến khích đầu tư tại Điều 6 của dự thảo.
"Dự thảo ưu tiên nguồn lực Nhà nước đầu tư, nhưng ai ưu tiên và ưu tiên như thế nào chưa rõ", ông Tình nói và đề nghị rà soát quy định về xử lý nước thải sinh hoạt, tránh áp dụng yêu cầu đầu tư hệ thống xử lý tập trung thiếu phù hợp với điều kiện thực tế.
"Ở khu vực miền núi, có những thôn, xóm chỉ 30 - 50 hộ dân, cách nhau hàng chục kilômét. Nếu xây dựng một nhà máy xử lý nước thải tập trung thì chi phí rất lớn, thậm chí còn đắt hơn nhiều lần xây dựng nhà máy xử lý nước sạch", ông Tình phân tích.
Đại diện Sở Xây dựng TP.HCM đề nghị nghiên cứu cơ chế Nhà nước đầu tư hoặc huy động nguồn vốn phù hợp để phát triển các công trình này. Nếu toàn bộ chi phí do doanh nghiệp đảm nhận và được tính vào giá bán nước, người dân có thể phải chịu thêm áp lực chi phí sinh hoạt.
Đại diện Tổng công ty Cấp nước Sài Gòn (SAWACO) cũng cho biết, ngân sách TP.HCM đã hỗ trợ đầu tư một số tuyến ống cấp một, tuyến ống trọng điểm, góp phần bảo đảm an ninh cấp nước và giữ ổn định giá bán nước.
Liên quan đến cơ chế giá, ông Nguyễn Văn Thiền, Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Biwase kiến nghị quy định nguyên tắc điều chỉnh giá nước định kỳ, có thể theo chu kỳ một hoặc hai năm.
Theo ông Thiền, chi phí điện, vật tư, hóa chất và nhân công tăng trong khi giá nước chậm điều chỉnh khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong duy tu, bảo dưỡng và tái đầu tư hệ thống.
Lường trước nguy cơ ô nhiễm
Bên cạnh bài toán nguồn lực, bảo đảm an ninh nguồn nước trước nguy cơ ô nhiễm, hạn hán, xâm nhập mặn là vấn đề được các chuyên gia, sở, ngành và các hiệp hội quan tâm khi góp ý dự thảo Luật.
Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Cấp thoát nước Việt Nam đề nghị quy định rõ nguyên tắc ưu tiên cấp nước sinh hoạt khi nguồn nước gặp sự cố, ô nhiễm hoặc cạn kiệt.
Theo ông Tuấn, cần tính đến nguồn cấp thứ hai để duy trì dịch vụ khi nguồn chính gián đoạn; đồng thời lượng hóa các chỉ tiêu về tỷ lệ dân số được cấp nước, tỷ lệ nước thải được thu gom trong kế hoạch phát triển cấp tỉnh.
Với hệ thống cấp nước liên tỉnh, ông Tuấn đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định giá nước thô, làm rõ cơ chế phối hợp giữa các địa phương trong tính toán chi phí truyền dẫn và giá dịch vụ.
Trong khi đó, TS Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng đề nghị bổ sung nội dung vùng liên tỉnh, liên đô thị vào phạm vi điều chỉnh của dự thảo, tạo cơ sở quản lý, điều phối hệ thống cấp nước vượt địa giới hành chính.
Tại các hội thảo vừa diễn ra, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh, việc xây dựng Luật có ý nghĩa quan trọng trong hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ vướng mắc về đầu tư, quản lý, vận hành hệ thống cấp, thoát nước.
Thứ trưởng yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế giá dịch vụ, huy động nguồn lực, bảo đảm an ninh nguồn nước, nâng cao hiệu quả thoát nước, xử lý nước thải và chống ngập; bảo đảm tính thống nhất, khả thi của Luật, đáp ứng yêu cầu phát triển hạ tầng và phục vụ đời sống người dân.
Theo ông Trần Hoài Anh, Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, dự án Luật Cấp, thoát nước dự kiến trình Chính phủ trong tháng 1/2027, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội tháng 2/2027 và trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 5/2027.



