Giải bài toán thực tiễn, tạo động lực phát triển(kỳ 4): Chuyển đổi số, thu hẹp khoảng cách vùng miền

Công nghệ còn là giải pháp thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền, tạo điều kiện để người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận thuận lợi hơn với các dịch vụ thiết yếu, mở rộng cơ hội phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Cán bộ xã và tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn người dân xã Ba Bể sử dụng các nền tảng số, từng bước đưa tiện ích công nghệ vào đời sống.

Công nghệ mở lối vùng cao

Sau hợp nhất, tỉnh Thái Nguyên có địa bàn rộng, sở hữu nhiều tiềm năng phát triển du lịch với hệ thống tài nguyên đặc sắc như ATK Định Hóa, ATK Chợ Đồn, hồ Núi Cốc, hồ Ba Bể, văn hóa trà và bản sắc các dân tộc vùng Việt Bắc. Đây là những lợi thế để tỉnh hình thành chuỗi sản phẩm du lịch liên vùng, tạo thêm việc làm và sinh kế cho người dân.

Trong khi đó, tại nhiều địa phương phía Bắc của tỉnh, điều kiện phát triển kinh tế - xã hội vẫn còn khó khăn.

Việc đưa tiến bộ KHCN, nhất là các tiện ích số, đến gần hơn với người dân đang mở thêm hướng khai thác tiềm năng và cải thiện đời sống.Tại xã Ba Bể, địa phương vùng cao có trên 98% dân số là người dân tộc thiểu số, chuyển đổi số đang dần hiện diện trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và giải quyết công việc hằng ngày.

Trong lĩnh vực du lịch, việc sử dụng internet và các nền tảng số giúp những cơ sở kinh doanh dịch vụ tại khu vực hồ Ba Bể chủ động tiếp cận khách hàng. Thay vì chủ yếu chờ khách tìm đến hoặc phụ thuộc vào các kênh giới thiệu truyền thống, nhiều chủ homestay đã biết sử dụng mạng xã hội để quảng bá cảnh quan, dịch vụ lưu trú và sản phẩm du lịch địa phương.

Chị Đàm Quỳnh Mai, chủ cơ sở homestay Quỳnh Mai ở thôn Nam Mẫu, xã Ba Bể, cho biết: Từ khi có internet và các thiết bị công nghệ, gia đình tôi đã chủ động xây dựng kênh quảng bá trên nền tảng số, tiếp cận cả khách trong nước và quốc tế. Nhờ đó, lượng khách tìm đến cơ sở ngày càng tăng.

Người dân ứng dụng nền tảng số để quảng bá, giới thiệu các sản phẩm du lịch địa phương.

Không chỉ hỗ trợ hoạt động du lịch, chuyển đổi số còn mở rộng cơ hội tiêu thụ nông sản, giúp người sản xuất tiếp cận trực tiếp với thị trường. Tại xã Võ Nhai, mô hình trồng na của ông Kiều Thượng Chất cho thấy hiệu quả bước đầu của việc kết hợp ứng dụng KHCN trong sản xuất với quảng bá, tiêu thụ sản phẩm trên môi trường số.

Từ vườn na quy mô nhỏ, sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và điều kiện thời tiết, ông Chất từng bước thay đổi phương thức chăm sóc, nâng cao năng suất nhờ ứng dụng tiến bộ kỹ thuật.

Cùng với sự hỗ trợ của tỉnh thông qua mô hình “Vườn na Võ Nhai trên môi trường số”, gia đình ông hiện có 100 cây na cho sản phẩm được giới thiệu, tiêu thụ trên các nền tảng số.

Ông Chất chia sẻ: Việc đưa sản phẩm lên môi trường số giúp na của gia đình tiếp cận khách hàng trong và ngoài tỉnh, giá bán tốt hơn. Tôi cũng đang tiếp tục tự học kỹ năng số, tìm hiểu ứng dụng công nghệ trong trồng, chăm sóc và quảng bá sản phẩm, hướng tới đưa na Võ Nhai đến với nhiều người tiêu dùng hơn.

Những cách làm tại Ba Bể và Võ Nhai cho thấy công nghệ đang tạo thêm cơ hội để người dân vùng cao chủ động hơn trong sản xuất, kinh doanh. Khi biết khai thác các nền tảng số, lợi thế về tài nguyên, sản vật và văn hóa địa phương có điều kiện tiếp cận thị trường rộng hơn, qua đó tạo thêm nguồn thu và cải thiện sinh kế.

Thu hẹp chênh lệch về điều kiện phát triển

Dù đã có những chuyển biến, khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục và tiện ích công nghệ giữa các địa phương trong tỉnh vẫn còn chênh lệch. Tại các xã phía Bắc, địa hình chia cắt, giao thông đi lại khó khăn, trình độ dân trí không đồng đều ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận và thụ hưởng các chính sách, dịch vụ thiết yếu của người dân.

Bên cạnh đó, điều kiện hạ tầng và sinh kế còn hạn chế cũng khiến việc khai thác các nguồn lực đầu tư chưa đạt hiệu quả như mong muốn. Thực tế này cho thấy, cùng với ưu tiên đầu tư hạ tầng, việc lựa chọn phương thức hỗ trợ phù hợp với đặc điểm từng địa bàn có ý nghĩa quan trọng, giúp người dân từng bước cải thiện điều kiện sống và mở rộng cơ hội phát triển.

Trung tâm Dữ liệu tỉnh được đầu tư đồng bộ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu lưu trữ, kết nối và khai thác dữ liệu phục vụ công tác quản lý, điều hành và chuyển đổi số.

Một thách thức khác đối với các địa phương phía Bắc là nguy cơ thường xuyên xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất, ngập úng và ô nhiễm môi trường. Theo thống kê của các cơ quan chức năng, mỗi năm tại khu vực này xảy ra hàng chục vụ sạt lở, lũ quét, gây thiệt hại cho các tuyến tỉnh lộ, quốc lộ, nhà ở và tài sản của người dân.

Những khu vực trũng thấp, ven sông suối cũng thường xuyên đối mặt với nguy cơ ngập úng, ảnh hưởng đến sản xuất và sinh hoạt. Tại xã Phủ Thông, địa hình đồi núi dốc, nhiều sông suối khiến công tác phòng, chống thiên tai thường xuyên đối mặt với trở ngại.

Ông Nông Trung Kiên, Phó Chủ tịch UBND xã Phủ Thông, cho biết: Địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng của sạt lở, lũ quét, trong khi hoạt động cứu hộ, cứu nạn gặp khó khăn do địa hình phức tạp. Địa phương mong muốn tỉnh và các ngành chuyên môn khảo sát, số hóa những vị trí có nguy cơ sạt lở, đầu tư thiết bị cảnh báo sớm để địa phương chủ động phòng ngừa, bảo vệ người và tài sản.

Đây cũng là vấn đề đặt ra đối với công tác quản lý rủi ro thiên tai tại các địa bàn miền núi. Theo GS.TS Trần Thị Thu Hà, Viện trưởng Lâm nghiệp và Phát triển bền vững, Trường Đại học Nông lâm (Đại học Thái Nguyên), công nghệ cảnh báo sớm cần được kết hợp với bảo vệ đất rừng và tăng cường mạng lưới quan trắc tại chỗ. Thông tin cảnh báo cũng cần được truyền tải nhanh, dễ hiểu, phù hợp với ngôn ngữ và trình độ của người dân từng địa bàn.

Những khó khăn trên cho thấy khoảng cách vùng miền còn thể hiện ở khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu, điều kiện bảo đảm an toàn và năng lực ứng phó với thiên tai.

Vì vậy, bên cạnh các nguồn lực đầu tư trực tiếp, việc ứng dụng KHCN và chuyển đổi số trong quản lý địa bàn, theo dõi rủi ro, cung cấp thông tin cảnh báo có ý nghĩa thiết thực. Đây cũng là hướng đi để các địa phương miền núi nâng cao năng lực chủ động ứng phó, bảo vệ đời sống và tài sản của người dân.

Chuyển đổi số gắn kết vùng miền

Sau 1 năm thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Đề án số 22-ĐA/TU, tập trung triển khai 5 bài toán lớn về KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trong đó, phát triển hạ tầng số được ưu tiên, với việc tập trung nguồn lực xóa các vùng lõm sóng di động và internet cáp quang tại những xóm, bản vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn. Hạ tầng được mở rộng tạo điều kiện thuận lợi cho chuyển đổi số, song hiệu quả còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ của người dân. 

Cùng với đầu tư thiết bị, đường truyền, việc phổ cập kỹ năng số, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, đang trở thành nhiệm vụ quan trọng để thu hẹp khoảng cách tiếp cận công nghệ.

Các khu dân cư của xã Đại Phúc được đầu tư máy tính xách tay và máy in từ nguồn xã hội hóa.

Đội ngũ cán bộ cơ sở, lực lượng thanh niên và tổ công nghệ số cộng đồng giữ vai trò trực tiếp trong quá trình này. Thông qua việc đến từng thôn, bản, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tiếp cận thông tin và các nền tảng phục vụ sản xuất, kinh doanh, kỹ năng số từng bước được đưa vào đời sống.

Nội dung và phương thức hướng dẫn được gắn với nhu cầu thực tế, sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh gần gũi để người dân dễ hiểu, dễ thực hành.

Tại xã Ba Bể, phát triển du lịch, dịch vụ gắn với hồ Ba Bể được xác định là hướng đi trọng tâm nhằm khai thác tiềm năng, tạo sinh kế và cải thiện thu nhập. Cùng với đó, địa phương ưu tiên nguồn lực cho giáo dục, y tế và hạ tầng.

Ông Nguyễn Đức Dũng, Chủ tịch UBND xã Ba Bể, nhấn mạnh: Địa phương đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số để khai thác lợi thế, nâng cao hiệu quả các nguồn lực hỗ trợ; đồng thời khuyến khích cán bộ, công chức, viên chức đổi mới tư duy, cách làm, chủ động hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ.

Từ góc độ quản lý ngành, ông Hoàng Văn Thiên, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, cho biết: Sở tiếp tục tổ chức tập huấn cho các tổ công nghệ số tại những xã phía Bắc; phối hợp với các ngành liên quan hướng dẫn nông dân sử dụng kỹ năng kinh tế số, chủ động quảng bá và tiêu thụ nông sản trên các nền tảng trực tuyến.

Ngành cũng đang nghiên cứu, lựa chọn và chuyển giao công nghệ sản xuất, chế biến phù hợp với một số cây trồng, vật nuôi tại địa phương, tạo thêm sinh kế gắn với ứng dụng công nghệ.

Những kết quả bước đầu cho thấy chuyển đổi số đang từng bước gắn kết đầu tư hạ tầng với nâng cao kỹ năng số, ứng dụng công nghệ với nhu cầu thực tế của từng địa bàn.

Với sự phối hợp của các cấp, ngành, địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng, việc lấy người dân làm trung tâm, đưa công nghệ vào sản xuất và đời sống sẽ giúp phát huy hiệu quả các nguồn lực đầu tư, mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ thiết yếu, khai thác tiềm năng và cải thiện sinh kế. Qua đó từng bước thu hẹp chênh lệch về điều kiện phát triển, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân ở các vùng miền trong tỉnh.