Giải đáp 'nóng' về cơ chế chấp nhận rủi ro và làm chủ công nghệ chiến lược

Cuộc họp diễn ra dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương, với sự tham dự của đại diện lãnh đạo các đơn vị trực thuộc Bộ cùng hơn 40 cơ quan thông tấn, báo chí. Tại đây, Bộ KH&CN đã khẳng định quyết tâm đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (KH, CN, ĐMST&CĐS) thực sự trở thành động lực then chốt cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Việc giải ngân sẽ được kiểm soát chặt chẽ theo sản phẩm đầu ra

Tại buổi họp báo, lãnh đạo Bộ và các đơn vị chuyên trách đã trực tiếp giải đáp 6 nhóm vấn đề lớn, tập trung vào những "điểm nghẽn" về thể chế, cơ chế tài chính đặc thù và tiến độ làm chủ các công nghệ chiến lược như AI, 5G/6G và kinh tế không gian tầm thấp.

Trước câu hỏi của phóng viên về dự thảo thông tư mới cho phép sử dụng kinh phí dự phòng để xử lý rủi ro trong nghiên cứu công nghệ chiến lược (AI, bán dẫn, sinh học), đại diện Quỹ Phát triển KH&CN Quốc gia (NAFOSTED) khẳng định, đây là bước chuyển mình quan trọng theo thông lệ quốc tế.

Cụ thể, kinh phí dự phòng được lập ngay từ khâu dự toán ban đầu để phục vụ việc chế tạo thử nghiệm sản phẩm. Việc giải ngân sẽ được kiểm soát chặt chẽ theo từng mốc thời gian và sản phẩm đầu ra thay vì cơ chế "giải trình hậu kiểm" cứng nhắc. Những phương án nghiên cứu độc lập không chứng minh được tính khả thi sau các mốc đánh giá sẽ bị dừng tài trợ để đảm bảo kỷ luật tài chính và tránh lãng phí ngân sách.

Đồng thời, Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) cũng đang hoàn thiện hành lang hỗ trợ lãi suất vay và các gói "voucher công nghệ" để giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường nhanh hơn trong giai đoạn đầu phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược. Về hiệu quả của Cơ sở dữ liệu quốc gia về Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (NQI), Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho biết hệ thống tại địa chỉ nqi.gov.vn đã trở thành nền tảng dùng chung cho cả 34 địa phương.

Điểm đột phá lớn nhất là việc chuyển đổi từ thủ tục hành chính tiền kiểm sang cơ chế doanh nghiệp tự công bố hợp quy trực tuyến. Nếu trước đây doanh nghiệp mất từ 7-10 ngày để hoàn thành thủ tục, thì nay chỉ mất từ 2 đến 10 phút trên hệ thống. Hiện hệ thống ghi nhận từ 400-500 người truy cập thường xuyên với khoảng 500-700 lượt công bố hợp quy mỗi ngày, cung cấp dữ liệu tức thời phục vụ công tác thanh tra, hậu kiểm của các bộ, ngành.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương cùng các đại biểu tham dự buổi hội thảo.

Giải đáp về việc phát triển kinh tế không gian tầm thấp, Bộ KH&CN thông tin Điện Biên là địa phương đầu tiên áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho thiết bị bay không người lái (UAV). Với mục tiêu thực hiện 6.000 chuyến bay thử nghiệm, dự án tập trung vào 3 nhóm ứng dụng: nông nghiệp thông minh, logistics y tế và quản lý tài nguyên.

Đáng chú ý, cơ chế này cho phép miễn trừ hoặc áp dụng linh hoạt khoảng 60 yêu cầu về thử nghiệm, tần số và tương thích điện từ nhằm tạo dư địa cho doanh nghiệp Việt làm chủ công nghệ. Bộ KH&CN nhấn mạnh đây là sự thay đổi tư duy quản lý từ "dựa trên giả định" sang "dựa trên dữ liệu thực tế".

Việt Nam đang đứng trong tốp đầu thế giới về tốc độ triển khai 5G

Về lĩnh vực viễn thông, đại diện Cục Viễn thông chia sẻ, Việt Nam đang đứng trong tốp đầu thế giới về tốc độ triển khai 5G với hơn 40.000 trạm, phủ sóng 92% dân số. Trong đó, thiết bị do Việt Nam tự sản xuất đã chiếm khoảng 6% tổng số trạm và đang tiếp tục tăng trưởng.

Đối với công nghệ 6G, Bộ KH&CN đã thành lập Ban chỉ đạo quốc gia để các doanh nghiệp và trường đại học tham gia nghiên cứu, xây dựng tiêu chuẩn quốc tế ngay từ giai đoạn khởi đầu. Việt Nam đặt mục tiêu rút ngắn thời gian làm chủ thiết bị 6G xuống còn dưới 2 năm kể từ khi chuẩn hóa, thay vì mất 8 năm như đối với công nghệ 4G trước đây.

Liên quan đến công tác an sinh xã hội, Bộ KH&CN đã thông tin về kết quả kiểm tra chất lượng xăng sinh học E10 tại các tỉnh Nghệ An, Thái Nguyên và Tuyên Quang. Qua kiểm tra 36 cơ sở kinh doanh và sản xuất, các đoàn công tác tập trung vào lấy mẫu thử nghiệm theo quy chuẩn quốc gia và kiểm định thiết bị đo lường. Kết quả sơ bộ cho thấy các đơn vị đều tuân thủ quy định, chưa phát hiện trường hợp vi phạm về chất lượng hay gian lận thương mại.

Kết luận buổi họp báo, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương khẳng định, ngành KH&CN đã chuyển sang giai đoạn "triển khai như thế nào" thay vì bàn luận về việc "làm hay không làm". Trong thời gian tới, ưu tiên số một của Bộ là thực hiện quyết liệt Kế hoạch hành động 100 ngày để tháo gỡ dứt điểm các vướng mắc, đưa các cơ chế đặc thù và thành tựu công nghệ vào thực tiễn đời sống xã hội.