Giải mã bí ẩn hàng trăm cá heo mắc cạn

Cá heo mắc cạn tại bờ biển ở thành phố Florianopolis, bang Santa Catarina, Brazil, ngày 1/10/2023. Ảnh tư liệu - minh họa: AFP/TTXVN

Mới đây, một nghiên cứu công bố trên tạp chí Royal Society Open Science đã giải mã được bí ẩn này: chúng đang cố gắng trốn chạy khỏi cá voi sát thủ.

Hiện tượng cá heo thường (common dolphin) mắc cạn hàng loạt là sự kiện hiếm gặp và chưa được hiểu rõ ở khu vực Tây Nam Đại Tây Dương. Tại các vùng biển khác trên thế giới, nguyên nhân của những vụ việc tương tự thường được quy cho dịch bệnh, sự mất phương hướng, tác động từ hoạt động của con người hoặc do bị mắc kẹt khi thủy triều rút.

Để tìm hiểu chính xác điều gì đã xảy ra tại Vịnh San Antonio, các nhà khoa học Argentina đã tiến hành khám nghiệm xác của 38 con cá heo tử vong trong sự kiện năm 2021. Bên cạnh đó, họ thu thập hàng loạt bằng chứng từ cộng đồng địa phương, bao gồm cảnh quay từ máy bay không người lái, video từ các tàu du lịch được tải lên nền tảng khoa học eWHALE, cùng các cuộc phỏng vấn trực tiếp với ngư dân và cư dân trong vùng.

Kết quả khám nghiệm chỉ ra rằng những con cá heo này đều có thể trạng rất tốt. Chúng không có bất kỳ dấu hiệu bệnh tật, chết đói hay bị thương do va chạm với tàu thuyền và lưới đánh cá.

Cá voi sát thủ. Ảnh: iSTOCK

Nút thắt của câu chuyện được mở ra khi các hình ảnh và lời kể của nhân chứng đều xác nhận cá voi sát thủ (orca) đã xuất hiện trong khu vực ngay trước khi cả hai vụ mắc cạn xảy ra. Các đoạn phim ghi lại cảnh bầy cá heo hoảng loạn tụ tập sát vào nhau, sau đó bơi thục mạng về phía những vùng nước nông nhất của vịnh - nơi đặc trưng bởi các lạch nước hẹp và đầy bãi cát. Tập tính này cho thấy chúng đang nỗ lực chạy trốn khỏi kẻ săn mồi.

Thậm chí, bằng cách đối chiếu hình dáng và các vết khía đặc trưng trên vây lưng với Hướng dẫn Nhận dạng của Tổ chức Nghiên cứu Cá voi sát thủ Punta Norte (PNOR), các nhà nghiên cứu đã chỉ đích danh được những con cá voi sát thủ quen thuộc thường xuyên đi săn trong khu vực này.

Trong bài báo khoa học, nhóm nghiên cứu khẳng định: "Nghiên cứu của chúng tôi cung cấp bằng chứng mới cho thấy sự hiện diện của động vật ăn thịt cũng có thể là một yếu tố đóng góp quan trọng. Cụ thể, sự hiện diện của cá voi sát thủ có thể hoạt động như một yếu tố gây căng thẳng đáng kể thúc đẩy cá heo thường tiến về phía vùng nước nông, làm tăng nguy cơ mắc cạn của chúng".

Các tác giả nhấn mạnh rằng việc xác định động vật ăn thịt là nguyên nhân tự nhiên gây mắc cạn mang ý nghĩa rất lớn đối với công tác cứu hộ. Khi biết chắc chắn đàn cá heo không bị lao lên bờ do bệnh tật hay thương tích nghiêm trọng, các đội phản ứng nhanh có thể ngay lập tức dồn toàn lực vào việc đưa chúng trở lại vùng nước sâu một cách an toàn.

Thanh Tùng (TTXVN)