Giải mã 'bí mật' tạo nên sức mạnh của xe điện Trung Quốc

Thị trường ô tô toàn cầu trong những năm gần đây chứng kiến một cuộc chuyển dịch cấu trúc chưa từng có tiền lệ, trong đó sự bứt phá mạnh mẽ của các thương hiệu xe điện đến từ Trung Quốc đang trở thành tâm điểm của mọi cuộc tranh luận kinh tế.

Các dòng xe điện Trung Quốc không chỉ chinh phục người tiêu dùng quốc tế bằng mức giá cạnh tranh và hàm lượng công nghệ phong phú, mà còn đặt các nhà sản xuất lâu đời tại châu Âu vào một cuộc khủng hoảng hiện hữu chưa từng thấy.

Trong khi nhiều luồng quan điểm cho rằng sự áp đảo của xe Trung Quốc xuất phát từ các gói trợ cấp tài chính quy mô lớn của chính phủ nhằm hạ giá thành sản phẩm và làm suy yếu cấu trúc cạnh tranh toàn cầu, một góc nhìn phân tích sâu sắc hơn từ hãng tư vấn tài chính và thị trường uy tín AlixPartners lại đưa ra những kết luận hoàn toàn khác biệt, vượt ra ngoài khuôn khổ của những đồn đoán chính trị ngắn hạn.

Theo số liệu phân tích từ nghiên cứu mới nhất của AlixPartners, vấn đề cốt lõi tạo nên sức mạnh vượt trội của xe điện Trung Quốc còn nằm ở những lợi thế cấu trúc mang tính nền tảng trong cách thức tổ chức doanh nghiệp, chuỗi cung ứng và tốc độ phát triển sản phẩm.

Nghiên cứu đã chỉ ra một khoảng cách biệt vô cùng lớn về mặt chi phí sản xuất, với mức chênh lệch lên tới khoảng 35% giữa các mẫu xe điện được sản xuất tại Trung Quốc so với các sản phẩm tương đương tại châu Âu. Cụ thể, một chiếc xe điện mang thương hiệu Trung Quốc được sản xuất ngay tại thị trường nội địa có giá thành chế tạo rơi vào khoảng 20.000 USD, trong khi một chiếc xe tương đương xuất xưởng tại lục địa già đòi hỏi khoản chi phí lên tới 31.000 USD. Khoảng cách chi phí khổng lồ này chính là thứ vũ khí sắc bén giúp các hãng xe Trung Quốc tự tin tung ra các chiến lược giá bán hấp dẫn, đồng thời duy trì biên lợi nhuận ổn định trong bối cảnh cuộc chiến giá cả toàn cầu đang diễn ra khốc liệt.

Để lý giải cho con số chênh lệch chi phí này, AlixPartners chỉ ra rằng nguồn gốc vấn đề không chỉ nằm ở các ưu đãi tài chính bề nổi mà bắt nguồn từ những điểm nghẽn cấu trúc sâu sắc trong hệ sinh thái sản xuất của châu Âu.

Trước hết, quá trình sản xuất pin và tìm nguồn cung ứng nguyên liệu thô tại châu Âu đang chịu sự phụ thuộc quá mức vào các đầu vào bên ngoài, tạo ra một rào cản chi phí khổng lồ từ khâu thượng nguồn đến hạ nguồn. Nguồn nguyên liệu thô lớn nhất hiện nay phục vụ cho ngành công nghiệp pin đến từ hoạt động tái chế, thế nhưng năng lực và công suất tái chế tại châu Âu vẫn còn thấp hơn rất nhiều so với mức độ cần thiết để duy trì một chuỗi cung ứng pin khép kín và bền vững.

Bên cạnh đó, bài toán chi phí năng lượng tại châu Âu đang cao hơn rất nhiều so với khu vực Bắc Mỹ hay Trung Quốc, tạo thêm áp lực nặng nề lên giá thành sản xuất thực tế của từng cỗ máy. Giải pháp mang tính cấu trúc mà các chuyên gia từ AlixPartners đề xuất đòi hỏi các chính phủ châu Âu phải bơm nguồn vốn trợ cấp khổng lồ để thiết lập và vận hành các nhà máy pin nội địa, thậm chí phải hỗ trợ trực tiếp chi phí năng lượng để giúp các nhà máy này duy trì hoạt động cạnh tranh.

Song song với các yếu tố về chuỗi cung ứng nguyên liệu và chi phí năng lượng, một trong những lợi thế cạnh tranh cốt lõi giúp các doanh nghiệp ô tô Trung Quốc bứt phá trước phần còn lại của thế giới chính là khái niệm thường được giới chuyên môn gọi là “tốc độ Trung Quốc”.

Về mặt bản chất, các tập đoàn sản xuất ô tô tại Trung Quốc đã tiến hành tối ưu hóa, rút ngắn và đẩy nhanh tiến độ ra quyết định xuống mức thấp nhất so với các tiêu chuẩn cứng nhắc của ngành công nghiệp ô tô truyền thống phương Tây.

Bộ máy quản lý tại các doanh nghiệp từ quốc gia tỷ dân hiện được tối ưu thường có ít tầng lớp trung gian hơn, giúp các quyết định chiến lược được thông qua một cách nhanh chóng, đồng thời các quy trình thử nghiệm được chuyển đổi mạnh mẽ sang môi trường ảo hóa, trong khi các bước xác nhận thực tế cuối cùng mới được thực hiện ở giai đoạn hoàn thiện sản phẩm.

Tốc độ và sự quyết đoán trong tư duy vận hành này giúp các thương hiệu Trung Quốc có khả năng thích ứng linh hoạt, sẵn sàng đưa các công nghệ mới, từ hệ thống điều khiển bằng phần mềm, nền tảng vật lý cho đến thiết kế công thái học vào thực tiễn với một tốc độ mà các hãng xe truyền thống khó lòng theo kịp.

Dĩ nhiên, chiến lược chạy đua với thời gian để sớm đưa sản phẩm ra thị trường đôi khi cũng vấp phải những rủi ro nhất định, chẳng hạn như một số lỗi phần mềm phát sinh do quá trình kiểm nghiệm chưa đủ độ chín. Ví dụ, lỗi phần mềm của Lynk & Co có thể vô tình tắt đèn bằng lệnh thoại khi đang lái xe. Tai nạn xảy ra với chiếc Lynk & Co Z20 đã lan truyền rộng rãi trên mạng xã hội Trung Quốc, và các tài xế xe điện khác ở Trung Quốc đã biết rằng xe của họ, một số do các thương hiệu khác sản xuất, cũng dễ bị gặp phải vấn đề tương tự.

Tuy nhiên, sự linh hoạt và khả năng sửa đổi nhanh chóng đã giúp các hãng xe này không ngừng hoàn thiện sản phẩm, tạo ra một áp lực cạnh tranh cực kỳ lớn đối với các đối thủ phương Tây vốn quen thuộc với chu kỳ phát triển sản phẩm kéo dài nhiều năm.

Trước sức ép cạnh tranh ngày càng gia tăng, nhiều quốc gia phương Tây đã áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại như dựng lên các hàng rào thuế quan nhằm bảo vệ ngành công nghiệp nội địa. Tuy nhiên, nghiên cứu của AlixPartners đã đưa ra một lời cảnh báo mang tính thực tiễn cao rằng thuế quan chỉ đóng vai trò là giải pháp “câu giờ” tạm thời chứ không thể ngăn chặn hoàn toàn lợi thế cấu trúc lâu dài của Trung Quốc.

Ngay cả khi các hãng xe Trung Quốc tiến hành chiến lược nội địa hóa sản xuất trực tiếp tại thị trường châu Âu nhằm né tránh các khoản thuế nhập khẩu và giảm bớt một phần lợi thế chi phí nhờ chuỗi cung ứng trong nước, những ưu thế vượt trội về mặt cấu trúc vận hành, tư duy quản lý và tốc độ triển khai của họ vẫn sẽ được duy trì.

Sự trỗi dậy mạnh mẽ của ngành công nghiệp xe điện Trung Quốc không thể được giải thích một cách đơn giản bằng các lý do chính trị hay trợ cấp bề nổi, mà là kết quả của một hệ thống kinh tế khổng lồ được vận hành bằng tư duy chiến lược tinh gọn và hiệu quả.

Bài toán đặt ra cho các nhà sản xuất ô tô phương Tây không phải là tìm cách dựng lên những bức tường bảo hộ khép kín, mà là phải tự đổi mới căn bản mô hình hoạt động, tinh gọn cấu trúc doanh nghiệp và tái cấu trúc chuỗi cung ứng nếu muốn duy trì sự tồn tại và lợi nhuận trong kỷ nguyên điện hóa toàn cầu.