Giải mã chiêu trò 'nửa thật, nửa giả' trên mạng xã hội

Sự bùng nổ của công nghệ số đang mở ra không gian kết nối rộng lớn, nhưng cũng là mảnh đất màu mỡ cho các luồng thông tin sai sự thật và xuyên tạc chủ trương, chính sách. Nhận diện và hóa giải những chiếc “bẫy” thông tin tinh vi này là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ niềm tin xã hội và giữ vững sự đồng thuận trong nhân dân.

Khi cú nhấp chuột phải trả giá đắt

Bước chân vào không gian mạng hôm nay, ngẫm lại thấy giống hệt như đang lạc bước giữa một dòng chảy thông tin cuồn cuộn không bờ bến, nơi ranh giới mong manh giữa sự thật và điều bịa đặt đôi khi chỉ cách nhau vỏn vẹn một cái lướt tay. Mạng xã hội cứ thế phát triển như vũ bão, mở ra cánh cửa kết nối tốc độ chóng mặt, nhưng đồng thời cũng vô tình dung dưỡng, làm gia tăng nguy cơ xuất hiện dày đặc các luồng thông tin sai lệch, xuyên tạc đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và Thủ đô Hà Nội.

Công an xã Thuận An làm việc với ông B.V.L. Ảnh: Công an thành phố Hà Nội

Công an xã Thuận An làm việc với ông B.V.L. Ảnh: Công an thành phố Hà Nội

Nhưng nếu chỉ lướt qua bề nổi, mấy ai thấu hiểu hết sự cam go đằng sau? Cứ nhúng sâu chân vào thực tế xử lý vi phạm tại các cơ sở mới thấy cuộc chiến với thông tin xấu độc khốc liệt và quyết liệt đến nhường nào. Chỉ tính riêng từ đầu năm 2026 đến nay, với tinh thần chủ động bám sát từng tấc đất, bám nắm địa bàn, lực lượng Công an xã Thuận An (thành phố Hà Nội) đã phát hiện, xác minh và xử lý tới 22 trường hợp tham gia các hội, nhóm để đăng tải, bình luận và chia sẻ những thông tin sai lệch.

Đằng sau những con số thống kê khô khan ấy hóa ra lại là những câu chuyện rất đời, rất thật về sự nhẹ dạ cả tin, hay đôi khi là sự bất chấp pháp luật vì những toan tính tầm thường của chính người dùng mạng. Cứ thử nhìn vào trường hợp của tài khoản TikTok mang tên “HỌ BÙI- VIỆT NAM” xem sao. Sở hữu khoảng 1.500 người theo dõi cùng 15.000 lượt thích, kênh này từng là cái ổ phát tán hàng loạt video bịa đặt, xuyên tạc, nhắm thẳng vào việc làm tổn hại uy tín của lãnh đạo Đảng và Nhà nước. Bằng các biện pháp nghiệp vụ sắc bén, Công an xã Thuận An đã nhanh chóng lôi ra ánh sáng chủ nhân thực sự là ông B.V.L (trú tại địa bàn xã). Đặt chân đến trụ sở công an, đối diện với những chứng cứ rành rành cùng những lời phân tích thấu tình đạt lý từ các cán bộ chiến sĩ, ông L mới tá hỏa bừng tỉnh. Trong sự ân hận muộn màng, ông tự tay xóa sạch tài khoản TikTok, viết cam kết không tái phạm và ngậm ngùi nộp phạt hành chính 7,5 triệu đồng - cái giá quá đắt cho những phút giây bốc đồng trên cõi ảo.

Câu chuyện dở khóc dở cười ấy chẳng phải là cá biệt, bởi dọc dài các địa bàn của Thủ đô lúc bấy giờ, hàng loạt toan tính thực dụng cũng dần bị phơi bày. Nhớ lại hồi tháng 8/2026, Công an xã Ô Diên đã kịp thời chặn đứng cú vấp của anh N.Đ.M khi anh này thản nhiên đăng tải danh sách các xã, phường của Hà Nội chuẩn bị sáp nhập - một thứ tin tức hoàn toàn vô căn cứ và sai sự thật. Qua quá trình xác minh, hóa ra cái mục đích sâu xa chẳng có gì cao siêu, đơn thuần chỉ là chiêu trò câu view, kích tương tác rẻ tiền để phục vụ cho hoạt động mua bán đất cá nhân. Cái kết cho cái sự khôn lỏi ấy là quyết định xử phạt 7,5 triệu đồng.

Cùng ngày hôm đó, ở xã Mê Linh, Công an xã cũng buộc ông N.V.T phải nộp phạt 12,5 triệu đồng chỉ vì trót dại đăng tải đoạn video dài vỏn vẹn 2 phút 43 giây nhưng bóp méo hoàn toàn địa điểm và bản chất sự việc. Những vết xe đổ cứ thế nối tiếp nhau, gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh rằng tin giả chưa bao giờ là chuyện ở đâu xa, mà đang nanh nọc hiện hữu ngay quanh ta, sẵn sàng nuốt chửng bất cứ cái đầu nóng thiếu tỉnh táo nào.

“Lá chắn 5K” cho mỗi công dân

Nếu như thuở ban đầu, tin giả còn lộ rõ cái đuôi ngô nghê, phi lý hoặc xuất phát từ những nguồn trôi nổi dễ bề nhận diện, thì nay, các đối tượng đã tinh vi khoác lên mình diện mạo hoàn toàn khác, nâng tầm thủ đoạn lên mức lọc lõi đến đáng sợ. Hàng loạt thông tin sai lệch được ngụy trang khéo léo dưới lớp vỏ bọc những bài viết phân tích, bình luận mang mác khách quan, kèm theo hình ảnh, video cắt ghép công phu hay những câu chuyện đẫm tình người đánh trúng tâm lý tò mò, bức xúc của đám đông.

Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu, chuyên gia Tội phạm học, thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia. Ảnh: Mai Quý

Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu, chuyên gia Tội phạm học, thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia. Ảnh: Mai Quý

Mục tiêu chúng nhắm tới chưa bao giờ ngẫu nhiên, mà luôn xoáy sâu vào những đại sự nóng hổi được xã hội đặc biệt quan tâm: từ chuyện sắp xếp đơn vị hành chính, mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cho đến công cuộc chuyển đổi số, cải cách hành chính, tinh gọn bộ máy hay các chính sách an sinh xã hội. Công thức quen thuộc của chúng là cắt xén có chủ đích thông tin chính thống, rồi tha hồ suy diễn, thổi phồng những khó khăn trước mắt để nhào nặn ra lăng kính méo mó, phủ nhận sạch trơn ý nghĩa lâu dài của chủ trương. Bí quyết của chúng nằm ở công thức “lấy một phần sự thật để dựng nên toàn bộ câu chuyện sai lệch” - bởi khi thông tin cài cắm vài hạt nhân đúng đắn, tâm lý con người rất dễ buông lỏng phòng bị để rồi sập bẫy.

Chia sẻ về vấn đề này, Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu, chuyên gia Tội phạm học, thành viên Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia, đã chỉ rõ bản chất sâu xa. Theo ông, chiêu trò này không mới nhưng ngấm ngầm diễn biến ngày càng thâm độc, có chủ đích. Các thế lực chống phá hiếm khi công kích trực diện, thay vào đó, chúng khai thác triệt để sự lo âu tiềm ẩn của người dân trước những đổi thay về cơ cấu tổ chức hay phương thức quản lý xã hội. Chẳng hạn, trước chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, hàng loạt tài khoản nặc danh thi nhau rêu rao luận điệu rằng việc tinh gọn sẽ làm mai một bản sắc vùng miền, ảnh hưởng quyền lợi người dân. Dưới lớp vỏ phân tích chí công vô tư ấy thực chất là màn đánh tráo khái niệm trơ trẽn.

Thượng tá Đào Trung Hiếu nhấn mạnh thực trạng nhức nhối hơn cả: cái nguy hiểm tột độ hiện nay không nằm ở những thông tin bịa đặt 100%, mà chính là thứ độc dược pha trộn giữa thật và giả. Ông đúc kết: “Các đối tượng thường lấy một chính sách có thật, một sự kiện có thật rồi thêm vào đó những suy diễn, cảm xúc hoặc chi tiết bịa đặt. Chính điều này khiến người tiếp nhận dễ bị dẫn dắt và hình thành nhận thức sai lệch”. Tàn nhẫn hơn, chúng còn lợi dụng chính những chính sách nhân văn của Đảng và Nhà nước, xoáy sâu vào hoàn cảnh khốn khó của người nghèo, người yếu thế để giật dây cảm xúc cộng đồng. “Bản chất của thủ đoạn này là "vũ khí hóa lòng trắc ẩn". Họ lợi dụng chính sự tử tế của cộng đồng để kích hoạt sự phẫn nộ xã hội. Khi cảm xúc lấn át lý trí, nhiều người có xu hướng chia sẻ trước, kiểm chứng sau”, ông Hiếu thẳng thắn vạch trần.

Trong kỷ nguyên số hóa, khi mỗi cá nhân đều có thể trở thành một chủ thể sản xuất và lan truyền thông tin, cuộc chiến chống tin giả không còn là nhiệm vụ của riêng cơ quan chức năng. Để không vô tình trở thành mắt xích tiếp tay cho thông tin xấu độc, Thượng tá Đào Trung Hiếu khuyến nghị người dân cần thực hành nghiêm túc nguyên tắc “5K” gồm: Kiểm nguồn (xác định rõ thông tin xuất phát từ kênh chính thống hay trang mạng ẩn danh), Kiểm chứng (đối chiếu chéo qua hệ thống cơ quan báo chí uy tín), Kiểm căn cứ (xem xét kỹ văn bản, dữ liệu và cơ sở pháp lý gốc), Kiểm cảm xúc (kìm hãm sự bốc đồng, tỉnh táo nhận diện nội dung kích động giận dữ hoặc lợi dụng lòng trắc ẩn) và Kiểm trách nhiệm (cân nhắc kỹ hậu quả pháp lý và tác động xã hội trước khi chia sẻ). Nguyên tắc “5K” ấy không chỉ là kỹ năng số thiết yếu, mà còn là thước đo ý thức, trách nhiệm của mỗi công dân trên không gian mạng.

Song hành cùng sự tỉnh táo của mỗi cá nhân, cơ quan chức năng và báo chí chính thống cần chủ động thông tin kịp thời, minh bạch để lấp đầy “khoảng trống thông tin”, triệt tiêu đất sống của tin giả. Bảo vệ môi trường mạng lành mạnh là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Khi mỗi người biết dừng lại kiểm chứng và đặt lý trí lên trên cảm xúc, mọi chiếc “bẫy” thông tin sẽ bị vô hiệu hóa, củng cố niềm tin và sự đồng thuận cho Thủ đô, đất nước

Tuấn Dũng - Nguyễn Công

Nguồn Hà Nội Mới: https://hanoimoi.vn/giai-ma-chieu-tro-nua-that-nua-gia-tren-mang-xa-hoi-1766723.html