Giải mã lý do 90% dân số loài người thuận tay phải

Khoa học vừa tìm ra lời giải cho một trong những bí ẩn tiến hóa lớn nhất của loài người: lý do vì sao có đến khoảng 90% dân số toàn cầu thuận tay phải. Đây là một đặc điểm độc bản, hoàn toàn không được tìm thấy ở bất kỳ loài linh trưởng nào khác trên thế giới.

Nghiên cứu mới đến từ Đại học Oxford (Anh) chỉ ra rằng, bí mật đằng sau hiện tượng này nằm ở 2 bước ngoặt tiến hóa vĩ đại của nhân loại. Đó là việc đi bằng 2 chân và sự phát triển mạnh mẽ của bộ não.

Theo các nhà khoa học, xu hướng ưu tiên sử dụng tay phải của con người hoàn toàn không phải là sự ngẫu nhiên hay chỉ do yếu tố di truyền đơn thuần, mà là kết quả tất yếu của một hành trình tiến hóa kéo dài suốt hàng triệu năm.

Thuận tay phải là một đặc điểm độc bản của loài người, hoàn toàn không được tìm thấy ở bất kỳ loài linh trưởng nào khác trên thế giới. Ảnh: Evellyn Carvalho/Pexels

Để đưa ra kết luận mang tính đột phá này, nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Thomas A. Püschel thuộc Trường Nhân học và Bảo tàng Dân tộc học (Đại học Oxford) dẫn dắt, cùng với cộng sự Rachel M. Hurwitz và Giáo sư Chris Venditti đến từ Đại học Reading, đã tiến hành phân tích bộ dữ liệu đồ sộ của hơn 2.000 cá thể thuộc 41 loài khỉ và vượn khác nhau.

Thông qua việc áp dụng mô hình Bayes tiến hóa, họ đã kiểm tra một loạt giả thuyết phổ biến trước đây như thói quen sử dụng công cụ, chế độ ăn uống, môi trường sống, kích thước cơ thể hay cấu trúc tổ chức xã hội.

Kết quả phân tích ban đầu cho thấy con người là một "ngoại lệ" vô cùng rõ rệt so với thế giới linh trưởng. Trong khi hầu hết các loài động vật khác chỉ có xu hướng thiên vị tay rất nhẹ hoặc không nhất quán, thì con người lại sở hữu chỉ số thuận tay phải lên tới 0,76 - một mức độ cực kỳ vượt trội.

Tuy nhiên, điểm mấu chốt nằm ở chỗ khi các nhà khoa học đưa 2 yếu tố then chốt vào mô hình phân tích gồm kích thước não bộ (được đo bằng thể tích nội sọ) và chỉ số intermembral (tỷ lệ chiều dài giữa tay và chân, dấu hiệu đặc trưng của tập tính đi 2 chân), con người lập tức không còn là ngoại lệ nữa.

Nhóm nghiên cứu kết luận rằng. chính dáng đứng thẳng và một bộ não lớn hơn đã định hình sự thống trị tuyệt đối của tay phải ở loài Người tinh khôn (Homo sapiens). Hành trình tiến hóa này diễn ra theo 2 giai đoạn rõ rệt, bắt đầu từ việc tổ tiên chúng ta chuyển sang đi bằng 2 chân và giải phóng đôi tay khỏi nhiệm vụ di chuyển.

Sự thay đổi này tạo ra một áp lực chọn lọc mới, thúc đẩy đôi tay bắt đầu chuyên biệt hóa sâu sắc cho các hoạt động như cầm nắm, chế tạo công cụ hay giao tiếp bằng cử chỉ. Sau đó, khi thể tích não bộ mở rộng mạnh mẽ ở chi Homo, xu hướng thiên vị tay phải càng trở nên rõ nét và lan rộng ra toàn bộ quần thể.

Dựa trên mô hình tính toán này, các nhà khoa học còn có thể tái tạo lại xu hướng thuận tay của các chi người đã tuyệt chủng trong lịch sử. Theo đó, các chi cổ xưa như Ardipithecus và Australopithecus chỉ có mức độ thiên vị tay phải rất nhẹ, tương tự các loài vượn lớn hiện đại ngày nay.

Phải đến thời kỳ của các chi Homo ergaster, Homo erectus và người Neanderthal, chỉ số này mới tăng tiến dần theo thời gian và đạt đỉnh cao nhất ở loài Người tinh khôn.

Dáng đứng thẳng và một bộ não lớn hơn đã định hình sự thống trị tuyệt đối của tay phải ở loài Người tinh khôn. Hình minh họa: Eastmojo

Dẫu vậy, vẫn có một ngoại lệ thú vị là chi Homo floresiensis - hay còn gọi là Người "hobbit" nhỏ bé từng sống tại Indonesia. Do sở hữu bộ não nhỏ và vẫn duy trì khả năng leo trèo, loài này được dự đoán là chỉ có mức độ thiên vị tay phải rất yếu.

Tiến sĩ Püschel nhấn mạnh, đây là công trình nghiên cứu đầu tiên kiểm tra đồng thời nhiều giả thuyết lớn về nguồn gốc của xu hướng thuận tay trong cùng một khung phân tích tổng thể. Ông chia sẻ thêm rằng, kết quả này chứng minh đặc điểm thuận tay phải gắn liền mật thiết với những yếu tố cốt lõi tạo nên bản sắc loài người chúng ta, đặc biệt là dáng đi 2 chân và sự tiến hóa của một bộ não lớn.

Được công bố trên tạp chí khoa học uy tín PLOS Biology, nghiên cứu này đồng thời cũng mở ra nhiều câu hỏi thú vị mới cho giới khoa học. Điển hình như câu hỏi vì sao một tỷ lệ nhỏ người thuận tay trái vẫn có thể tiếp tục tồn tại qua hàng triệu năm tiến hóa? Bên cạnh đó, văn hóa loài người đã góp phần củng cố xu hướng sử dụng tay phải đến mức độ nào?

Việc giải đáp được những bí ẩn trên có thể giúp chúng ta hiểu sâu hơn về hiện tượng thiên vị chi ở các loài động vật khác, chẳng hạn như loài vẹt hay kangaroo.

Nhìn chung, với phát hiện mới này, một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh tiến hóa của nhân loại đã được đặt vào đúng vị trí, giúp chúng ta hiểu rõ hơn hành trình kỳ diệu của loài người từ những sinh vật leo cây trở thành loài thống trị hành tinh nhờ đôi tay khéo léo và bộ não vô cùng phức tạp.