Giải mã thông điệp 'đáp trả không giới hạn địa lý' của Iran

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tập trận bắn tên lửa và tấn công bằng thiết bị bay không người lái. Ảnh: IRNA/TTXVN

Theo truyền thông Iran ngày 2/11, chỉ thị được đưa ra trong bối cảnh có thông tin cho rằng, trong cuộc chiến kéo dài 40 ngày giữa Mỹ, Israel và Iran, các căn cứ quân sự của Mỹ tại một số quốc gia đã hỗ trợ các chiến dịch tấn công Iran. Iran hiện phát tín hiệu rằng nếu kịch bản này tái diễn, phạm vi địa lý của đòn đáp trả từ Iran sẽ không chỉ giới hạn trong khu vực. Điều đó có nghĩa các căn cứ quân sự Mỹ ở châu Âu và những nơi khác trên thế giới cũng có thể được tính đến trong các phương án quân sự của Iran.

Nhưng thay đổi này thực sự có ý nghĩa gì và làm thay đổi chiến lược quân sự của Iran ra sao?

Từ căn cứ quân sự khu vực tới mạng lưới quân sự Mỹ trên toàn cầu

Cho đến nay, phần lớn đánh giá về năng lực đáp trả quân sự của Iran tập trung vào các căn cứ Mỹ ở Tây Á. Tuy nhiên, cuộc chiến kéo dài 40 ngày cho thấy các chiến dịch quân sự nhằm vào Iran có thể được hỗ trợ bởi một mạng lưới cơ sở quân sự của Mỹ rộng hơn nhiều, nằm ngoài khu vực.

Trong bối cảnh đó, truyền thông Iran công bố video về các căn cứ quân sự Mỹ tại chín quốc gia châu Âu, trong đó có Anh, Đức, Italy và Hy Lạp. Những cơ sở này là một phần trong mạng lưới triển khai quân sự toàn cầu và hỗ trợ hậu cần của Mỹ. Nếu được sử dụng để hỗ trợ các chiến dịch nhằm vào Iran, các cơ sở đó có thể trở thành yếu tố liên quan đến các tính toán phòng thủ của Tehran.

Vấn đề này cũng tác động đến các quốc gia châu Âu. Việc cho lực lượng Mỹ đồn trú và cung cấp cơ sở phục vụ hoạt động của Mỹ có thể khiến những nước này phải đối mặt với hệ lụy an ninh do các quyết định của Mỹ. Vì vậy, lập trường mới của Iran không chỉ nhắm đến Mỹ. Đây còn là thông điệp gửi tới những quốc gia tham gia các chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hoặc cho phép lực lượng thực hiện những chiến dịch đó sử dụng cơ sở của mình.

Danh sách mục tiêu của Iran

Một nội dung trọng tâm trong chỉ thị của Lãnh tụ Tối cao Iran là cập nhật cơ sở dữ liệu mục tiêu quân sự. Ông Ali Abdollahi, Tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang Iran, cho biết công tác chuẩn bị cơ sở dữ liệu mới về các mục tiêu và tài sản của đối phương đang diễn ra. Ông Hossein Mohebi, người phát ngôn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), cũng cho biết đã bắt đầu xác định các mục tiêu mới và lập kế hoạch tác chiến tại những khu vực mới.

Những tuyên bố này cho thấy các lực lượng vũ trang Iran đang rà soát cả danh sách mục tiêu tiềm năng lẫn phạm vi địa lý của các chiến dịch có thể được triển khai.

Trong quá trình rà soát, cơ sở hạ tầng thông tin liên lạc, trung tâm chỉ huy, mạng lưới truyền dữ liệu và các cơ sở hỗ trợ quân sự cũng ngày càng được chú trọng. Những tài sản này góp phần tạo nên năng lực tác chiến của Mỹ và các đồng minh. Xác định các tài sản này có thể trở thành một phần trong công tác lập kế hoạch quân sự.

Ông Danny Citrinowicz, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel (INSS), cũng đề cập khả năng Iran mở rộng danh sách mục tiêu, đưa vào đó cơ sở hạ tầng thông tin liên lạc và các tài sản chiến lược ở những nước vùng Vịnh.

Năng lực tên lửa của Iran

Hình ảnh Iran phóng tên lửa Sejjil trong những ngày cuối của cuộc chiến 12 ngày đã thu hút chú ý của truyền thông quốc tế tới ngành tên lửa nước này. Sejjil, được phát triển từ nhiều năm trước, là sản phẩm của ngành công nghiệp quốc phòng bắt đầu hình thành từ thập niên 1980. Ngành này được xây dựng nhờ nỗ lực của một nhóm nhân sự pháo binh thuộc IRGC do ông Hassan Tehrani Moghaddam dẫn dắt. Ông thường được gọi là cha đẻ chương trình tên lửa Iran. Ngành tên lửa này đã tiếp tục phát triển qua nhiều thập niên.

Hiện nay, tên lửa đạn đạo và thiết bị bay không người lái chiến đấu là những công cụ chủ lực giúp Iran tiến hành các chiến dịch ở khoảng cách xa. Với tên lửa Khorramshahr, khả năng tăng tầm bắn bằng cách giảm trọng lượng đầu đạn cũng đã được đề cập. Nếu được phát triển, điều này có thể ảnh hưởng đến hoạch định các phương án tác chiến nhằm vào những mục tiêu ở xa hơn.

Khi phạm vi địa lý của các chiến dịch tiềm tàng mở rộng, việc xác định chính xác mục tiêu, đánh giá vị trí và theo dõi hoạt động quân sự của lực lượng đối phương càng trở nên quan trọng. Vì vậy, cùng với chỉ thị cập nhật cơ sở dữ liệu mục tiêu, Lãnh tụ Tối cao Iran cũng nhấn mạnh củng cố hệ thống tình báo quân sự.

Thay đổi trong tính toán

Một nội dung khác trong chỉ thị liên quan đến thời điểm và điều kiện kết thúc chiến tranh. Theo chỉ thị này, nếu các cuộc tấn công tái diễn, chính các lực lượng vũ trang và người dân Iran sẽ quyết định xung đột kết thúc khi nào và với những điều kiện nào.

Lập trường này thách thức mô hình trong đó Mỹ có thể tiến hành cuộc tấn công hạn chế, gia tăng sức ép quân sự rồi tìm cách áp đặt điều kiện riêng để chấm dứt chiến tranh, buộc phía bên kia chấp nhận.

Ông Manouchehr Mottaki, nghị sĩ Iran và cựu ngoại trưởng, đã nhắc đến kinh nghiệm trong cuộc chiến kéo dài 40 ngày. Ông mô tả cách tiếp cận mới là sự rời bỏ khái niệm phòng thủ phân tán trước đây, đồng thời là bước tiến trong học thuyết và chiến thuật quân sự. Phòng thủ phân tán nhấn mạnh khả năng các đơn vị khác nhau tự bảo vệ khu vực của mình một cách độc lập. Theo ông Mottaki, việc tiếp tục phát triển năng lực quốc phòng trong nước thể hiện một cấp độ mới trong tổ chức và triển khai phòng thủ.

Phát biểu tối qua, ông Mottaki đề cập cụ thể đến giới hạn địa lý và tuyên bố: “Không bị giới hạn về địa lý nghĩa là tên lửa của chúng tôi sẽ vươn tới châu Âu”.

Bộ trưởng Quốc phòng Mehrdad Akhlaghi cũng nhấn mạnh tăng cường năng lực chiến đấu của các lực lượng vũ trang, đồng thời tuyên bố: “Iran sẽ không bị bất ngờ trước các mối đe dọa, cũng không bị sức ép làm cho chùn bước”.

Thông điệp của Iran

Xét tổng thể, những lập trường này cho thấy Iran đang xác định phạm vi rộng hơn cho mọi đòn đáp trả quân sự tiềm tàng, bao gồm các căn cứ ngoài khu vực, mạng lưới hỗ trợ và những tài sản chiến lược.

Đối với Mỹ, cách tiếp cận này đồng nghĩa với việc phải đánh giá hệ quả của các chiến dịch quân sự nhằm vào Iran vượt ra ngoài phạm vi địa lý của Trung Đông. Với các quốc gia có căn cứ quân sự Mỹ, vấn đề đặt ra là mức độ tham gia hoặc việc cung cấp cơ sở cho những chiến dịch như vậy có thể ảnh hưởng đến an ninh của chính họ ra sao.

Chỉ thị về “đáp trả không giới hạn về địa lý” cho thấy ba thay đổi trong chiến lược quân sự mà Iran tuyên bố: mở rộng phạm vi địa lý của các mục tiêu tiềm tàng, rà soát các loại tài sản có thể trở thành mục tiêu, tăng cường năng lực tình báo cùng tác chiến cần thiết để thực hiện đòn đáp trả.

Tehran muốn truyền đi thông điệp rằng không bên nào có thể tham gia các chiến dịch quân sự nhằm vào Iran rồi dựa vào khoảng cách địa lý để tránh hệ lụy, hoặc mặc định ngay từ đầu rằng mình nằm ngoài tầm với của một đòn đáp trả tiềm tàng.