Giải ngân hơn 2.500 tỷ đồng, dự án vành đai phía Tây Cần Thơ giờ ra sao?

Quy mô lớn, giải ngân cao nhưng tiến độ chững lại

Chiều 27/1, Thường trực Thành ủy Cần Thơ đã có cuộc họp nghe Đảng ủy UBND thành phố báo cáo tiến độ các dự án trọng điểm. Trong số các dự án, dự án đường vành đai phía Tây TP Cần Thơ kéo dài nhiều năm cần gỡ vướng.

Dự án đường vành đai phía Tây kéo dài nhiều năm.

Theo báo cáo của Đảng ủy UBND TP Cần Thơ, dự án đường vành đai phía Tây TP Cần Thơ (nối quốc lộ 91 với quốc lộ 61C) là một trong những công trình giao thông trọng điểm của thành phố giai đoạn 2020 - 2025, do Sở Xây dựng làm chủ đầu tư. Tổng vốn bố trí lũy kế hơn 2.568 tỷ đồng, trong đó đã giải ngân 2.340 tỷ đồng, đạt 91,13%.

Riêng vốn Trung ương hỗ trợ có mục tiêu đạt tỷ lệ giải ngân trên 96%, còn ngân sách địa phương đạt gần 86%. Tuy nhiên, năm 2025 bức tranh đảo chiều: tỷ lệ giải ngân chỉ đạt 38,4%, ngân sách địa phương mới giải ngân khoảng 5%.

Theo ông Huỳnh Ngọc Nhã, Phó Bí thư Đảng ủy UBND TP Cần Thơ, nguyên nhân chính được chỉ ra là thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư và tổng mức kéo dài, giải phóng mặt bằng bị đình trệ, hạ tầng kỹ thuật chưa di dời và đặc biệt là thiếu nguồn cát đắp nền, khiến khối lượng thi công không thể mở rộng.

Ở công trường, 4 gói thầu đã triển khai (16, 17, 19, 20) có tổng giá trị hơn 2.162 tỷ đồng, nhưng khối lượng thực hiện mới đạt 43,56%. Nhiều đoạn tuyến chỉ thi công cầm chừng do mặt bằng không liên tục, nền đường chưa thể tổ chức thi công đồng loạt.

Giải phóng mặt bằng chậm, tái định cư thiếu, cát khan hiếm

UBND TP Cần Thơ xác định, quy mô giải phóng mặt bằng của dự án rất lớn. Hiện hơn 156 ha đất bị ảnh hưởng, khoảng 1.263 trường hợp, nhu cầu tái định cư gần 400 hộ. Dù công tác kiểm đếm đã hoàn tất 100% và hơn 650 hộ đã được chi trả bồi thường, nhưng từ đầu năm 2024 đến nay, việc bồi thường chậm.

Lý do là chi phí giải phóng mặt bằng đã vượt tổng mức đầu tư được duyệt. Dù mới xử lý được hơn một nửa số trường hợp bị ảnh hưởng, khoản kinh phí này đã giải ngân gần chạm trần, buộc dự án phải tạm dừng chi trả, khiến mặt bằng bị chia cắt, nhà thầu không thể mở rộng mũi thi công.

Tái định cư tiếp tục là "nút thắt" lớn. Nhiều khu tái định cư chưa hoàn thiện hạ tầng, chưa xác định giá nền nên chưa đủ điều kiện giao đất cho người dân; riêng huyện Phong Điền hiện chưa có khu tái định cư phục vụ dự án. Việc chậm bố trí nơi ở mới kéo theo chậm di dời, chậm bàn giao mặt bằng.

Cùng lúc, công tác di dời hạ tầng kỹ thuật như điện, cấp thoát nước, viễn thông… cũng bị chậm do chưa hoàn tất hồ sơ, thủ tục làm căn cứ bồi thường, hỗ trợ. Những tuyến cáp, đường ống ở giữa công trường trở thành rào cản trực tiếp với tiến độ.

Nghiêm trọng hơn, dự án đang thiếu trầm trọng nguồn cát đắp nền. Nhu cầu khoảng 1,77 triệu m³ nhưng mới thực hiện được 0,3 triệu m³; gần 1,5 triệu m³ còn lại chưa xác định được nguồn cung. Trong bối cảnh cát ưu tiên cho các tuyến cao tốc, giá vật liệu tăng mạnh so với hợp đồng, nguy cơ kéo dài thời gian thi công ngày càng rõ rệt.

Trước hàng loạt vướng mắc, dự án buộc phải điều chỉnh chủ trương đầu tư và tổng mức. Không chỉ giải phóng mặt bằng vượt trần, trượt giá vật liệu, mà còn tồn tại đoạn tuyến dài 1,667 km theo cơ chế nhà đầu tư thực hiện đến nay chưa triển khai, theo kiến nghị của Kiểm toán Nhà nước cần sớm có giải pháp xử lý để bảo đảm tính thông suốt toàn tuyến.

Dự án thiếu cát dẫn đến chậm tiến độ.

Cần có giải pháp đồng bộ

Các cơ quan chuyên môn đã thống nhất việc điều chỉnh vốn là cần thiết nhằm bổ sung nguồn lực, tháo gỡ pháp lý và khơi thông tiến độ. Theo đó, UBND TP Cần Thơ sớm hoàn tất quy trình điều chỉnh chủ trương và tổng mức, làm cơ sở tái khởi động công tác giải phóng mặt bằng; đồng thời ưu tiên bàn giao mặt bằng cho các gói đang thi công để tạo khối lượng và giải ngân.

Chủ đầu tư cho rằng, cùng với đó là hàng loạt giải pháp đồng bộ: đẩy nhanh hoàn thiện và xác định giá nền tái định cư, bố trí khu tái định cư còn thiếu; khẩn trương di dời hạ tầng kỹ thuật theo từng đoạn ưu tiên; làm việc với các địa phương có nguồn cát để bảo đảm vật liệu đắp nền.

Đáng chú ý, do vướng mắc khách quan, dự kiến cuối năm 2025 còn khoảng 175 tỷ đồng vốn địa phương không thể giải ngân. Thành phố kiến nghị cho phép điều chuyển sang kế hoạch trung hạn 2026 - 2030 nhằm tránh lãng phí và giữ tính liên tục nguồn vốn.

Một trục vành đai chiến lược vẫn gặp khó giữa vòng xoáy mặt bằng, vật liệu, thủ tục. Việc sớm tháo gỡ các nút thắt không chỉ quyết định số phận dự án nghìn tỷ, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực kết nối và phát triển không gian đô thị phía Tây Cần Thơ trong những năm tới.

Đào Văn