Giải ngân vốn đầu tư công đạt 74,1% kế hoạch sau 10 tháng

Giải ngân chuyển biến nhưng vẫn còn nhiều điểm nghẽn

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, lũy kế thanh toán vốn đầu tư công từ đầu năm đến ngày 31/10/2026 đạt 708.567,4 tỷ đồng, bằng 74,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao (955.867,4 tỷ đồng). Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân đạt 182.047,2 tỷ đồng, bằng 59,6% kế hoạch; vốn ngân sách địa phương đạt 526.520,2 tỷ đồng, bằng 81% kế hoạch.

Nếu không tính 30.675,4 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương dành để thực hiện tiết kiệm 5% chi đầu tư công, dự kiến bố trí cho Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đạt 76,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao sau khi loại trừ khoản vốn này.

So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân tăng 19,7% và số vốn giải ngân tăng thêm 217.524,1 tỷ đồng. Đáng chú ý, tiến độ giải ngân trong tháng 10 có chuyển biến tích cực so với những tháng đầu năm. Đây là kết quả cho thấy nỗ lực thúc đẩy thực hiện kế hoạch vốn của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương trong bối cảnh khối lượng công việc cuối năm ngày càng lớn.

Xây dựng tuyến cao tốc Bắc Nam, trong ảnh là tuyến cao tốc Rạch Miễu. Ảnh: Hà Minh

Tuy nhiên, kết quả chung vẫn chưa đồng đều giữa các nguồn vốn. Tỷ lệ giải ngân vốn ngân sách trung ương mới đạt 59,6%, thấp hơn đáng kể so với mức 81% của vốn ngân sách địa phương. Điều này cho thấy việc tổ chức thực hiện và tháo gỡ vướng mắc tại các dự án sử dụng vốn ngân sách trung ương vẫn cần được quan tâm hơn trong thời gian còn lại của kỳ giải ngân.

Bên cạnh kế hoạch vốn năm 2026, số vốn kế hoạch năm trước được phép kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân sang năm 2026 cũng cần được đẩy nhanh. Đến ngày 31/10, số vốn này đã giải ngân 67.519,4 tỷ đồng, đạt 49% kế hoạch vốn được phép kéo dài là 137.710,2 tỷ đồng. Thời hạn giải ngân đối với phần vốn kéo dài là đến hết ngày 31/12/2026, do đó áp lực xử lý khối lượng vốn còn lại cũng không nhỏ.

Bộ Tài chính cho biết, tiến độ giải ngân chưa đạt như kỳ vọng xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có những vướng mắc đã tồn tại qua nhiều năm. Nổi bật là công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng. Việc xác định nguồn gốc đất, tình trạng pháp lý của đất, giá bồi thường và sự đồng thuận của người dân tại một số dự án còn mất nhiều thời gian. Khi mặt bằng chưa được bàn giao, nhà thầu không thể triển khai thi công đồng bộ, ảnh hưởng trực tiếp đến khối lượng thực hiện và khả năng thanh toán vốn.

Nguồn cung vật liệu xây dựng cũng là một trở ngại đáng kể. Tình trạng thiếu hụt, giá tăng đối với đất đắp, cát, đá, vật liệu xây dựng, cùng với chi phí nhiên liệu, vận chuyển và nhân công tăng đã tác động đến tiến độ thi công. Đối với những công trình có nhu cầu vật liệu lớn, việc không bảo đảm nguồn cung hoặc phải điều chỉnh phương án cung ứng có thể làm gián đoạn quá trình triển khai.

Bên cạnh đó, điều kiện thời tiết không thuận lợi, mưa lớn, sạt lở tại một số địa bàn miền núi và khu vực miền Trung cũng ảnh hưởng đến việc thi công. Một số dự án còn gặp khó khăn trong khâu chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện thủ tục, điều chỉnh dự án; các dự án sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài phải đáp ứng những điều kiện, quy trình riêng nên thời gian thực hiện kéo dài.

Bộ Tài chính cũng chỉ ra những hạn chế trong phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị liên quan và năng lực tổ chức thực hiện của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án. Việc xử lý thủ tục, hoàn thiện hồ sơ thanh toán ở một số nơi chưa kịp thời; nguồn thu từ đất tại một số địa phương chưa đạt tiến độ dự kiến cũng ảnh hưởng đến khả năng cân đối và bố trí vốn cho các dự án.

Tập trung tháo gỡ vướng mắc, không để dồn hồ sơ vào cuối kỳ

Từ nay đến hết thời gian giải ngân kế hoạch năm 2026, nhiệm vụ đặt ra là phải đẩy nhanh tiến độ thực hiện và thanh toán vốn, gắn trách nhiệm cụ thể với từng cơ quan, đơn vị và người đứng đầu. Theo quy định về thời gian thực hiện và giải ngân kế hoạch vốn năm 2026, các đơn vị còn thời gian đến hết ngày 31/1/2027 để hoàn thành thanh toán.

Tại Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5/10/2026, Chính phủ đã yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương tập trung đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, coi đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, cần tổ chức thực hiện quyết liệt, đồng bộ. Việc thúc đẩy giải ngân phải đi liền với bảo đảm chất lượng công trình, hiệu quả sử dụng vốn, không chạy theo tiến độ mà làm ảnh hưởng đến chất lượng dự án.

Một trong những yêu cầu trọng tâm là tập trung xử lý dứt điểm các vướng mắc về giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Do đó, theo Bộ Tài chính, các bộ, ngành, địa phương cần rà soát từng dự án, xác định rõ nội dung còn vướng, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn xử lý; chủ động phối hợp với chủ đầu tư để đẩy nhanh bàn giao mặt bằng, tạo điều kiện cho nhà thầu tổ chức thi công.

Đối với khó khăn về vật liệu xây dựng,các bộ, ngành, địa phương cần rà soát nhu cầu của từng công trình, chủ động phương án bảo đảm nguồn cung, phối hợp xử lý những vướng mắc thuộc thẩm quyền để không làm gián đoạn thi công. Những khó khăn vượt thẩm quyền cần được tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, giải quyết kịp thời.

Cùng với tháo gỡ các vướng mắc tại công trường, Bộ Tài chính cũng lưu ý các chủ đầu tư phải chủ động rà soát tiến độ thực hiện, khối lượng hoàn thành và kế hoạch thanh toán của từng dự án. Khi khối lượng công việc đã được nghiệm thu, hồ sơ thanh toán cần được lập và gửi ngay, tránh tình trạng công trình đã hoàn thành khối lượng nhưng chậm hoàn thiện thủ tục, dẫn đến vốn chưa được thanh toán kịp thời. Đây cũng là giải pháp nhằm hạn chế tình trạng dồn hồ sơ vào những ngày cuối kỳ.

Ngoài ra, theo Bộ Tài chính, các bộ, ngành địa phương cần bám sát khả năng thực hiện thực tế để điều hành kế hoạch vốn hiệu quả. Đối với dự án có tiến độ chậm, không có khả năng giải ngân hết vốn được giao, các bộ, ngành, địa phương cần chủ động rà soát, đề xuất điều chuyển vốn sang dự án có khả năng giải ngân tốt hơn, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn vốn ngân sách nhà nước. Việc điều chuyển phải được thực hiện theo đúng thẩm quyền, trình tự và quy định.

Một nội dung khác các bộ, ngành, địa phương cần quan tâm là quản lý vốn tạm ứng. Theo Bộ Tải chính, đến ngày 31/10/2026, số vốn tạm ứng chưa thu hồi còn khoảng 240.000 tỷ đồng, tương đương 34% số vốn đã giải ngân của kế hoạch năm 2026 (mức này đã giảm so với thời điểm ngày 30/9). Tạm ứng vốn là cần thiết để nhà thầu huy động máy móc, thiết bị, vật tư và nhân lực triển khai dự án, nhưng việc sử dụng và thu hồi vốn phải được thực hiện đúng quy định, đúng mục đích, gắn với tiến độ thực hiện hợp đồng. Các chủ đầu tư cần thường xuyên rà soát, đôn đốc thu hồi tạm ứng, không để phát sinh tình trạng tạm ứng quá hạn.

Với số vốn còn phải giải ngân lớn trong thời gian còn lại, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng tốc độ thanh toán mà còn phải xử lý đúng những nguyên nhân làm chậm tiến độ ở từng dự án. Việc tháo gỡ mặt bằng, bảo đảm vật liệu, hoàn thiện thủ tục và nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư cần được triển khai đồng thời. Đây là những điều kiện quan trọng để chuyển khối lượng vốn còn lại thành khối lượng công trình thực tế, bảo đảm tiến độ giải ngân và hiệu quả đầu tư công.