Giải oan cho đôi rồng thời Lý bên Hồ Gươm
Đôi rồng bên Hồ Gươm gây tranh luận ngay khi sân khấu còn đang lắp dựng. Một số chuyên gia lý giải thực tế tiếp nhận những biểu tượng, mẫu vật cổ trong đời sống đương đại bị đứt gãy nên nhiều người dễ có phản ứng trái chiều.
Trong cuộc họp báo công bố các hoạt động Ngày Văn hóa Việt Nam của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội ngày 17/11, đạo diễn Hoàng Công Cường cho biết thiết kế sử dụng mẫu rồng từng xuất hiện trong dịp Đại lễ 1.000 năm Thăng Long.
Hình tượng rồng bay mang trong mình ý chí tự chủ, khát vọng dựng xây và tầm nhìn vươn cao của quốc gia.
Lựa chọn rồng thời Lý nhằm gợi nhắc lịch sử Thăng Long - Hà Nội
Trao đổi với PV Báo Tiền Phong về hình ảnh đôi rồng thời Lý đang được tạo tác ở Hồ Gươm, Tiến sĩ sử học Lê Minh Nam cho rằng bảo nó giống bạch tuộc, cá sấu là oan mặc dù khởi nguyên của rồng nhiều tài liệu vẫn ghi là cá sấu.
Ông nhắc lại rồng là linh vật có tính chất huyền thoại, được sinh ra bằng tư duy liên tưởng chứ không phải là con vật có trong thực tế.



Đôi rồng thời Lý bên Hồ Gươm đang gây tranh luận. Ảnh: Duy Phạm.
Tiến sĩ Lê Minh Nam phân tích rồng thời Lý mang đặc trưng thẩm mỹ tinh tế và uyển chuyển, có thân nhỏ, thon dài, uốn khúc hình sin đều đặn, chân dài và ít móng.
Hiện nay các mẫu rồng thời Lý còn lưu trữ tại Bảo tàng Lịch sử, chùa Phật Tích (Bắc Ninh), Bia Sùng Thiện Diên Linh chùa Long Đọi Sơn, xã Đọi Sơn, tỉnh Ninh Bình, bia Chùa Bảo Ninh Sùng Phúc ở xã tỉnh Tuyên Quang, bất cứ ai cũng có thể so sánh.
Trước một số câu hỏi cho rằng đem tạo vật linh thiêng như biểu tượng rồng ra làm sân khấu thì có “phạm thượng” không, Tiến sĩ Lê Minh Nam khẳng định điều này cũng là bình thường trong lịch sử.
Chuyên gia nhắc đến câu chuyện thời Trần, trong Đại Việt sử ký toàn thư có chép: “Vua Nhân Tông nói “xăm rồng vào đùi để tỏ là không quên gốc". Đoạn sử này còn ghi rõ: "Hồi quốc sơ (tức đầu thời Trần), quân sĩ đều xăm hình rồng ở bụng, ở lưng và hai bắp đùi, gọi là thái long" (hoa văn rồng). Những khách buôn người Tống thấy dân Việt ta xăm hình rồng trên người, cho rằng thuồng luồng sợ hình rồng, nhỡ gặp gió bão, thuyền đắm, thuồng luồng sẽ không dám phạm tới@.

Bên phải là hình rồng trang trí trong nửa lá đề (chi tiết trang trí kiến trúc) bằng đất nung, thời Trần, thế kỷ 13-14. Bên trái là Đầu rồng trang trí kiến trúc bằng đất nung, thời Lý, thế kỷ 11-13. Ảnh: Bảo tàng lịch sử quốc gia.

Lá đề chạm rồng ở Chùa Phật Tích, Bắc Ninh.
Từ cuối thế kỷ XIV, con rồng đã rời khỏi kiến trúc cung đình để có mặt trong các kiến trúc dân dã, không những chỉ có trên điêu khắc đá và gốm mà còn xuất hiện trên điêu khắc gỗ ở chùa làng.
Rồng cũng không chỉ có ở những vị trí trang nghiêm mà còn có mặt ở các bậc thềm như ở chùa Phổ Minh (Nam Định cũ, nay là Ninh Bình), thềm rồng phía trước điện Kính Thiên...
Tiến sĩ Minh Nam bày tỏ đồng tình với diễn giải của đạo diễn Hoàng Công Cường, lựa chọn rồng thời Lý nhằm gợi nhắc dấu mốc lịch sử năm 1010 khi Vua Lý Thái Tổ ban Chiếu dời đô từ Hoa Lư ra Đại La và đặt tên kinh đô là Thăng Long.
Triết lý hai đầu rồng hướng vào trung tâm trước Tượng đài Vua Lý Thái Tổ mang thông điệp biểu tượng về sự quy tụ. Đây là hình ảnh đại diện cho các dòng chảy văn hóa, tri thức, con người, nghệ thuật và sản vật từ khắp các vùng miền cùng tìm về bồi đắp cho bản sắc Thăng Long - Hà Nội, đồng thời thể hiện lòng tri ân sâu sắc đối với các bậc tiền nhân.
Đôi rồng không phải biểu tượng mới được xây dựng ở Hồ Gươm
Từ đôi rồng bên Hồ Gươm, câu chuyện mở rộng sang cách đưa sân khấu và trang trí sự kiện vào không gian di sản. Một thiết kế có thể nổi bật khi đứng riêng, nhưng đặt cạnh tượng đài, đền và mặt hồ lại phải được xem xét trong tổng thể khác.
Kích thước, màu sắc, hướng nhìn đều tác động đến cảnh quan quen thuộc với người dân. Sự hiện diện ấy đòi hỏi lời giải thích thuyết phục về cả thẩm mỹ lẫn công năng.
Đạo diễn Hoàng Công Cường - tổng đạo diễn chương trình Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội - cho biết đôi rồng được thiết kế theo hình tượng Lưỡng long chầu nguyệt, lấy cảm hứng từ hình tượng rồng được sử dụng trong dịp Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội năm 2010, tương tự hình tượng đôi rồng tại khu vực Hồ Tây.

Sân khấu chính của Lễ khai mạc Ngày Văn hóa Việt Nam 2026.
“Để bảo đảm tính nguyên bản về lịch sử, câu chuyện văn hóa và tạo hình, chúng tôi đã sử dụng lại hình tượng rồng từ năm 2010 để thiết kế sân khấu. Các chi tiết như hoa văn, bố cục, miệng, móng và đầu rồng được thực hiện dựa trên những tư liệu lịch sử đáng tin cậy”, ông Cường nói.
Đạo diễn Hoàng Công Cường dẫn lại kinh nghiệm thực hiện lễ khai mạc SEA Games 31 tại sân vận động quốc gia Mỹ Đình, khi ê-kíp từng xây dựng hình tượng rồng thời Lý trên sân khấu.
“Không có chuyện hình tượng rồng được thiết kế giống bạch tuộc hay cá sấu như một số bình luận trên mạng xã hội. Tạo hình đảm bảo đầy đủ các yếu tố về văn hóa, lịch sử rõ ràng”, đạo diễn khẳng định.
Lý giải việc lựa chọn đôi rồng làm điểm nhấn sân khấu Ngày Văn hóa Việt Nam, đạo diễn Hoàng Công Cường cho biết ê-kíp muốn tạo nên một không gian biểu diễn vừa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, vừa hài hòa với cảnh quan, giá trị văn hóa và di sản khu vực Hồ Gươm.
Thiết kế còn hướng tới việc tạo nên sự kết nối về mặt hình ảnh và ý tưởng văn hóa giữa Tháp Rùa và tượng đài Lý Thái Tổ. Vòng tròn trung tâm được diễn giải như một cánh cửa kết nối thời gian, giao hòa giữa ký ức ngàn năm và nhịp sống hiện tại, mà ở đó di sản được tiếp nối bằng những ngôn ngữ nghệ thuật mới.
Đạo diễn Hoàng Công Cường nhấn mạnh đôi rồng không phải công trình biểu tượng mới được xây dựng tại Hồ Gươm như một số người hiểu nhầm.
“Toàn bộ thiết kế chỉ phục vụ hoạt động biểu diễn trong khuôn khổ sự kiện. Sau chương trình này, chúng tôi sẽ tháo dỡ sân khấu, chứ không phải đây là biểu tượng của Hồ Gươm”, đạo diễn nhắc lại.
Nguồn Tiền Phong: https://tienphong.vn/giai-oan-cho-doi-rong-thoi-ly-ben-ho-guom-post1895488.tpo

