Giải pháp nâng cao chất lượng công tác kiểm sát tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự

VKSND tỉnh Bắc Ninh kiểm sát trực tiếp việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự tại Trại tạm giam số 1, Công an tỉnh Bắc Ninh. (Ảnh minh họa: VKS)

Qua công tác kiểm sát, Viện kiểm sát đã kịp thời phát hiện những vi phạm trong công tác tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự nên đã có những biện pháp tác động kịp thời yêu cầu các cơ quan khắc phục vi phạm như: ban hành kiến nghị, kháng nghị và yêu cầu… các kháng nghị, kiến nghị, yêu cầu của Viện kiểm sát đều được các cơ quan nghiêm túc tiếp thu và thực hiện, từ đó góp phần nâng cao chất lượng công tác kiểm sát TGTG và THAHS nói riêng và nâng cao vị thế của ngành kiểm sát nói chung.

Từ thực tế tại VKSND tỉnh Bắc Ninh cho thấy, các cơ sở giam giữ cơ bản thực hiện tốt việc quản lý người bị tạm giữ, tạm giam và các chế độ theo quy định. Qua kiểm sát hàng ngày, hàng tuần, việc bắt, tạm giữ, tạm giam cơ bản đều có lệnh, quyết định của người, cơ quan có thẩm quyền; người bị tạm giữ, tạm giam được kiểm tra sức khỏe trước khi đưa vào cơ sở giam giữ; việc thông báo thời hạn, thực hiện chế độ, trích xuất, dẫn giải được bảo đảm, không xảy ra trường hợp quá thời hạn tạm giữ, tạm giam.

Tuy nhiên, qua các cuộc kiểm sát trực tiếp, trong đó có kiểm sát đột xuất, Viện kiểm sát vẫn phát hiện những vi phạm, thiếu sót và đã ban hành các kết luận, kiến nghị để yêu cầu khắc phục. Trong 6 tháng đầu năm 2026, riêng VKSND tỉnh đã ban hành 4 kết luận trực tiếp kiểm sát có kiến nghị, 1 kiến nghị phòng ngừa vi phạm pháp luật, 1 thông báo rút kinh nghiệm và tiến hành 1 cuộc kiểm sát đột xuất tại Trại tạm giam số 2. Các VKSND khu vực cũng triển khai nhiều cuộc kiểm sát, qua đó phát hiện vi phạm, thiếu sót và ban hành kết luận, kiến nghị...

Những kết quả trên cho thấy, công tác kiểm sát đã từng bước đi vào thực chất. Song, yêu cầu bảo đảm pháp chế trong điều kiện tổ chức bộ máy, địa bàn, phương thức quản lý người bị tạm giữ, tạm giam và người chấp hành án có nhiều thay đổi đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng kiểm sát. Từ thực tiễn đó, để làm tốt công tác kiểm sát việc tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự, trong phạm vi bài viết này, tác giả đưa ra một số giải pháp cần tập trung thực hiện đồng bộ sau đây:

 Thứ nhất, nâng cao chất lượng công tác chỉ đạo, điều hành, lãnh đạo các đơn vị phải kiểm sát chặt chẽ tình hình chấp hành pháp luật về TGTG và THAHS tại các cơ sở giam, giữ; thường xuyên kiểm tra, chỉ đạo, đôn đốc giải quyết công việc; lắng nghe báo cáo đề xuất và đưa ra các ý kiến chỉ đạo kịp thời và có biện pháp chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế của cán bộ, Kiểm sát viên khi thực hiện nhiệm vụ.

Đồng thời, phải nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò và ý nghĩa của công tác kiểm sát TGTG và THAHS đối với cán bộ, Kiểm sát viên; tiếp tục quán triệt, triển khai thực hiện nghiêm túc các quy định của pháp luật, trọng tâm là Luật Thi hành tạm giữ, tạm gia và cấm đi khỏi nơi cư trú; Luật Thi hành án hình sự năm 2025, chú ý những điểm mới của luật và các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo của VKSND tối cao về công tác này. Việc đánh giá đúng tầm quan trọng của khâu công này, lãnh đạo viện sẽ có định hướng phù hợp về công tác tổ chức cán bộ, sắp xếp bộ máy, chú trọng đào tạo, đánh giá chất lượng cán bộ.

Thứ hai, nâng cao chất lượng công tác kiểm sát, chú trọng đổi mới phương pháp kiểm sát trực tiếp và vận dụng linh hoạt các phương thức kiểm sát như: Kiểm sát định kỳ, đột xuất; yêu cầu kiểm tra và thông báo kết quả; yêu cầu cung cấp hồ sơ, tài liệu có liên quan để kiểm tra, xác minh, kịp thời phát hiện các vi phạm, tồn tại. Tập trung kiểm sát các nội dung thường xảy ra vi phạm, các lĩnh vực ảnh hưởng đến quyền lợi của người bị TGTG và người đang chấp hành án... Nếu phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật nghiêm trọng phải tiến hành kiểm sát đột xuất ngay để kịp thời nắm bắt và xử lý giải quyết các vụ việc. Sau khi kiểm sát phải có kết luận bằng văn bản xác định nguyên nhân và hậu quả (nếu có) do hành vi vi phạm pháp luật gây ra và kháng nghị hoặc kiến nghị yêu cầu cơ quan, người có thẩm quyền có biện pháp chấm dứt việc làm vi phạm pháp luật và xử lý người vi phạm.

Thứ ba, tăng cường công tác tự đào tạo cán bộ tại chỗ, mỗi cán bộ, Kiểm sát viên phải chủ động tự trang bị kiến thức cho mình thông qua các văn bản hướng dẫn, nắm chắc các quy định của pháp luật liên quan đến công tác TGTG và THAHS; học hỏi kỹ năng, tiếp thu những cách làm hay từ đồng nghiệp; rút ra những kinh nghiệm qua kết quả thực hiện nhiệm vụ, qua phối hợp với các đơn vị khi kiểm sát trực tiếp, qua kiểm tra, hướng dẫn. Nghiên cứu, đánh giá, phân tích, vận dụng các thông báo rút kinh nghiệm, giải đáp, hướng dẫn của Viện kiểm sát nhân dân cấp trên vào thực thi nhiệm vụ.

Thứ tư, Phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tố tụng và các cơ quan, đơn vị có liên quan nhằm thực hiện tốt chức năng kiểm sát TGTG và THAHS. Duy trì và phát huy hiệu quả cơ chế phối hợp liên ngành giữa Viện kiểm sát, Cơ quan điều tra và Cơ sở giam giữ (Công an, Quân đội), Cơ quan THAHS và Tòa án.  Định kỳ sơ kết, tổng kết quy chế phối hợp; đánh giá những kết quả đạt được, chỉ ra tồn tại, nguyên nhân và đề ra giải pháp khắc phục nhằm nâng cao chất lượng công tác tạm giữ, tạm giam và THAHS, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tạm giữ, tạm giam và người đang chấp hành án phạt tù.

Thứ năm, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong công tác kiểm sát việc TGTG và THAHS. Việc ứng dụng công nghệ giúp lãnh đạo đơn vị nắm bắt số liệu, tình hình công tác quản lý TGTG và THAHS nhằm có biện pháp chỉ đạo kịp thời góp phần nâng cao hiệu quả quản lý chỉ đạo, điều hành, đáp ứng yêu cầu xây dựng ngành Kiểm sát nhân dân hiện đại, chuyên nghiệp và phục vụ hiệu quả cải cách tư pháp.

Từ thực tiễn kiểm sát TGTG và THAHS có thể thấy, chất lượng công tác không chỉ được thể hiện ở số cuộc kiểm sát hay số kiến nghị được ban hành, mà quan trọng hơn là khả năng phát hiện đúng vi phạm, yêu cầu khắc phục hiệu quả và phòng ngừa vi phạm tái diễn. Vì vậy, cùng với nâng cao trách nhiệm của lãnh đạo và Kiểm sát viên, việc đổi mới phương pháp kiểm sát, tăng cường phối hợp và ứng dụng công nghệ cần được thực hiện đồng bộ. Qua đó, hoạt động kiểm sát ngày càng đi vào thực chất, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và quyền, lợi ích hợp pháp của người bị tạm giữ, tạm giam, người chấp hành án được bảo đảm.