Giải pháp riêng của EU trong kịch bản Mỹ chiếm Greenland
Thay vì dựa vào NATO do Mỹ dẫn dắt, EU sở hữu điều khoản tương trợ buộc các nước thành viên hỗ trợ 'bằng mọi phương tiện', tạo sức răn đe chính trị đáng kể với Mỹ.
Trụ sở Ủy ban châu Âu (EC) ở Brussels, Bỉ. Ảnh: THX/TTXVN
Theo Politico châu Âu (Politico.eu), nếu Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định sử dụng vũ lực để chiếm Greenland, Đan Mạch có những lựa chọn khác ngoài NATO. Thay vì dựa vào liên minh xuyên Đại Tây Dương mà Mỹ đang thống trị, Đan Mạch có thể kích hoạt một điều khoản ít được biết đến trong các hiệp ước của EU: Điều 42.7, hiệp ước phòng thủ chung của Liên minh châu Âu.
Điều khoản này được đưa vào Hiệp ước Lisbon năm 2009, quy định rằng nếu một quốc gia thành viên là nạn nhân của hành động xâm lược vũ trang trên lãnh thổ của mình, các quốc gia thành viên khác có nghĩa vụ viện trợ và hỗ trợ quốc gia đó bằng mọi phương tiện trong khả năng của mình, phù hợp với Điều 51 của Hiến chương Liên hợp quốc.
Nhiều nhà phân tích lưu ý, điều khoản tương trợ của EU có tính chất thuyết phục hơn vì nó quy định các quốc gia thành viên có nghĩa vụ cung cấp tất cả viện trợ và hỗ trợ bằng mọi phương tiện trong khả năng của họ. Trong khi đó, Điều 5 của NATO bao gồm cụm từ "khi xét thấy cần thiết", tạo ra nhiều không gian hơn cho sự tự quyết của các quốc gia.
Alexander Mattelaer, Phó Giáo sư về an ninh quốc tế tại Đại học Tự do Brussels, nhận định phiên bản của EU mạnh mẽ hơn về mặt ngôn từ ngoại giao nhưng quy mô lực lượng lại nhỏ hơn so với khuôn khổ NATO.
Điều khoản này chỉ được sử dụng một lần duy nhất. Năm 2015, Pháp đã kích hoạt lần đầu tiên, viện dẫn để phản ứng với cuộc tấn công khủng bố do tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưn (ISIS) cầm đầu, thể hiện cam kết phòng thủ tập thể ngoài NATO và cho phép hỗ trợ bằng mọi biện pháp khả thi. Yêu cầu này đã được các bộ trưởng quốc phòng khác của EU nhất trí ủng hộ.
Cơ chế hoạt động và những thách thức
Việc kích hoạt điều khoản trên sẽ tùy thuộc vào Đan Mạch và phải được tất cả các nước thành viên khác nhất trí thông qua. Do đó, bất kỳ phản hồi nào của EU đòi hỏi sự nhất trí tuyệt đối đều có nghĩa là Đan Mạch có thể gặp rắc rối nếu một quốc gia thành viên bất kỳ phủ quyết, hai nhà ngoại giao EU cho biết.
Antonio Missiroli, cựu Trợ lý Tổng thư ký NATO kiêm cựu thành viên Ủy ban châu Âu, nhận định Đan Mạch sẽ không viện dẫn điều khoản đó nếu không chắc chắn có được sự nhất trí vì đó sẽ là một rủi ro lớn. Ông Missiroli đặt câu hỏi liệu một quốc gia như Hungary có đứng về phía chống lại Mỹ hay không.
Cũng có điểm không rõ ràng về việc liệu điều khoản này có áp dụng cho cuộc khủng hoảng ở Greenland hay không, vì Greenland đã rút khỏi tổ chức tiền thân của EU vào năm 1985, mặc dù vẫn là một phần của Đan Mạch. Tuy nhiên, Ủy viên phụ trách quốc phòng và không gian EU Andrius Kubilius cho biết, điều khoản 42.7 sẽ chắc chắn được áp dụng. Người phát ngôn của Ủy ban châu Âu Anitta Hipper khẳng định Greenland là một phần lãnh thổ của Đan Mạch và do đó về nguyên tắc được điều 42.7 bảo hộ.
Các phương án phản ứng
Nếu Đan Mạch viện dẫn thành công điều khoản này, điều đó sẽ gửi đi một thông điệp chính trị và pháp lý rất mạnh mẽ, theo Sven Biscop, Tổng Giám đốc của viện nghiên cứu Egmont và là chuyên gia về an ninh châu Âu.
Các lựa chọn bao gồm từ việc đưa ra tuyên bố thể hiện sự đoàn kết, đến hỗ trợ tài chính và thậm chí cả hỗ trợ quân sự. Ông Missiroli gợi ý rằng một trong những lựa chọn dành cho Đan Mạch có thể là sử dụng điều khoản này để yêu cầu một quốc gia khác làm trung gian hòa giải.
Về phần mình, chuyên gia Biscop cho biết điều đó cũng có thể tạo cơ sở pháp lý cho việc đề xuất các biện pháp trừng phạt kinh tế. Sergey Lagodinsky, nghị sĩ người Đức của Nghị viện châu Âu cho rằng cơ quan lập pháp châu Âu nên chuẩn bị một danh sách dài các biện pháp đối phó khả thi nếu điều khoản 42.7 được kích hoạt, bao gồm việc trục xuất quân đội Mỹ khỏi các căn cứ ở châu Âu, cấm máy bay Mỹ bay qua không phận và hạn chế tiếp cận thị trường đối với các công ty Mỹ.
Tuy nhiên, các nhà phân tích đều nhất trí rằng xác suất EU gây chiến với Mỹ là rất thấp. Ngay cả khi khối này muốn, họ chỉ có vài chục nhân viên quân sự ở Brussels, một cấu trúc chỉ huy nhỏ gọn có khả năng điều khiển tối đa 3.000 binh sĩ và kinh nghiệm hạn chế ngoài các nhiệm vụ gìn giữ hòa bình, chuyên gia Biscop lưu ý.
Fabrice Pothier, Giám đốc điều hành của công ty tư vấn chính trị quốc tế Rasmussen Global, nhận định nếu Mỹ sáp nhập Greenland, điều đó không nhất thiết có nghĩa là về mặt pháp lý NATO sẽ tan rã, nhưng về mặt chính trị, nó sẽ làm suy yếu uy tín của NATO. Điều đó có thể dẫn đến việc một số thành viên EU hướng tới các giải pháp mang tính EU hơn, có thể cụ thể hóa hơn nữa điều khoản 42.7.
