Đòn thuế của Mỹ và phép thử với quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ tuyên bố áp thuế mới đối với hàng hóa từ một loạt quốc gia châu Âu, nhằm gây sức ép trong vấn đề Greenland, đã vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ các đồng minh châu Âu cũng như ngay trong nội bộ chính trường Mỹ. Động thái này không chỉ làm dấy lên nguy cơ căng thẳng thương mại mới mà còn đặt ra những nghi vấn nghiêm trọng về tương lai quan hệ xuyên Đại Tây Dương và sự gắn kết trong NATO.

Tổng thống Donald Trump cho biết mức thuế mới sẽ tăng lên 25% vào ngày 1/6 tới nếu các yêu cầu của ông không được đáp ứng. Ảnh: The New York Times

Trong một bài đăng trên mạng xã hội tối qua (theo giờ Việt Nam), Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ sẽ áp mức thuế 10% đối với toàn bộ hàng hóa từ Đan Mạch kể từ ngày 1/2, đồng thời mở rộng biện pháp này sang Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan. Đây đều là các đồng minh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã công khai ủng hộ Đan Mạch trong việc bác bỏ đề xuất của ông Donald Trump về việc mua lại Greenland. Theo tuyên bố của Tổng thống Mỹ, nếu các quốc gia này không thay đổi lập trường, mức thuế sẽ tăng lên 25% từ ngày 1/6, “cho đến khi đạt được một thỏa thuận về việc mua lại hoàn toàn Greenland”.

“Chúng ta đã trợ cấp cho Đan Mạch và tất cả các quốc gia thuộc Liên minh châu Âu cũng như những nước khác trong nhiều năm bằng cách không áp thuế hay bất kỳ hình thức thù lao nào khác”, ông Donald Trump viết. “Giờ đây, sau hàng thế kỷ, đã đến lúc Đan Mạch phải trả lại - Hòa bình Thế giới đang bị đe dọa!”.

Greenland là lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch, có vị trí chiến lược quan trọng tại Bắc Đại Tây Dương và khu vực Bắc Cực. Ông Donald Trump lập luận rằng việc Mỹ kiểm soát Greenland là cần thiết nhằm đối phó với các tham vọng ngày càng gia tăng của Trung Quốc và Nga tại Bắc Cực. Tuy nhiên, nhiều ý kiến chỉ ra rằng theo thỏa thuận quốc phòng ký năm 1951 với Đan Mạch, Mỹ đã có quyền mở rộng hiện diện quân sự tại Greenland, khiến lập luận về “nhu cầu kiểm soát” trở nên gây tranh cãi.

Thông báo về thuế quan mới được đưa ra trong bối cảnh Tòa án Tối cao Mỹ đang xem xét tính hợp pháp của việc Tổng thống sử dụng Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) để áp đặt các biện pháp thuế quan. Phán quyết dự kiến trong vài tuần tới có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai các mức thuế mà ông Donald Trump vừa công bố.

Hiện Mỹ đang áp thuế 10% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Anh và 15% đối với hàng hóa từ Liên minh châu Âu, sau các thỏa thuận thương mại hạn chế đạt được trong năm trước. Nếu các mức thuế mới được áp dụng chồng lên các mức hiện hành, tác động đối với thương mại hai bờ Đại Tây Dương có thể sẽ đáng kể. Theo các chuyên gia, thuế quan do các nhà nhập khẩu Mỹ chi trả và phần lớn chi phí thường được chuyển sang người tiêu dùng trong nước.

Nếu các mức thuế mới được áp dụng chồng lên các mức hiện hành, tác động đối với thương mại hai bờ Đại Tây Dương có thể sẽ tăng lên đáng kể. Ảnh: AAP/TND

Bài đăng áp thuế mới đánh dấu sự leo thang rõ rệt trong chiến dịch gây sức ép của ông Donald Trump, và các nhà lãnh đạo châu Âu đã đưa ra phản ứng nhanh chóng.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron khẳng định, không một hình thức đe dọa hay áp lực nào có thể làm thay đổi lập trường của châu Âu, đồng thời nhấn mạnh rằng các đe dọa thuế quan là không thể chấp nhận được. Thủ tướng Thụy Điển tuyên bố sẽ không chấp nhận bất kỳ hành vi “tống tiền” nào, nhấn mạnh rằng chỉ Đan Mạch và Greenland mới có quyền quyết định các vấn đề liên quan đến hai bên. Thủ tướng Anh Keir Starmer cũng cho rằng, việc áp thuế đối với các đồng minh vì lý do an ninh tập thể của NATO là “hoàn toàn sai lầm”.

Ngay cả trong nội bộ nước Mỹ, động thái của Tổng thống Donald Trump cũng vấp phải chỉ trích từ cả hai viện Quốc hội. Một số nghị sĩ Cộng hòa cho rằng, việc gây sức ép thương mại nhằm vào đồng minh là phản tác dụng và có nguy cơ làm suy yếu NATO, đồng thời tạo lợi thế cho các đối thủ chiến lược của Mỹ. Thượng nghị sĩ Thom Tillis nhận định, các biện pháp này “xấu cho nước Mỹ, cho doanh nghiệp Mỹ và cho các đồng minh”, trong khi Thượng nghị sĩ Lisa Murkowski gọi đây là một quyết định “không cần thiết và mang tính trừng phạt”.

Các tổ chức kinh tế và doanh nghiệp cũng bày tỏ lo ngại. Đại diện Liên đoàn Công nghiệp Đan Mạch cảnh báo rằng thuế quan sẽ làm tăng giá cả và gây mất việc làm ở cả châu Âu lẫn Mỹ. Trong khi đó, các nhà phân tích cho rằng động thái này có thể phá vỡ thỏa thuận thuế 15% đã được đàm phán giữa Mỹ và Liên minh châu Âu vào năm ngoái, đẩy hai bên vào nguy cơ một cuộc chiến thương mại toàn diện.

Trước những diễn biến căng thẳng, lãnh đạo Liên minh châu Âu kêu gọi duy trì đối thoại và kiềm chế, đồng thời khẳng định sự đoàn kết với Đan Mạch và người dân Greenland. Tuy nhiên, EU cũng cảnh báo rằng việc áp đặt thuế quan đơn phương sẽ làm suy yếu quan hệ xuyên Đại Tây Dương và có thể dẫn tới một vòng xoáy đối đầu khó kiểm soát.

“EU hoàn toàn đoàn kết với Đan Mạch và người dân Greenland”, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa viết. “Đối thoại vẫn là điều thiết yếu, và chúng tôi cam kết xây dựng trên tiến trình đã được khởi động từ tuần trước giữa Vương quốc Đan Mạch và Mỹ”.

Vụ việc Greenland, từ một đề xuất gây tranh cãi, đang trở thành phép thử lớn đối với quan hệ Mỹ - châu Âu, đặt ra câu hỏi về giới hạn của sức ép kinh tế trong chính sách đối ngoại, cũng như mức độ bền vững của các liên minh truyền thống trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gia tăng.

Hồng Nhung