Giải pháp triển khai Bộ chỉ tiêu thống kê các ngành công nghiệp văn hóa

Nhận diện đúng, tiếp cận trúng

Phát biểu tại hội thảo, bà Bùi Thị Hương Thủy - Phó Trưởng phòng Quản lý Di sản văn hóa (Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội) nhấn mạnh, công nghiệp văn hóa đã được xác định là một trong những động lực tăng trưởng mới của Thủ đô Hà Nội, đồng thời là lĩnh vực giữ vai trò quan trọng trong việc phát huy bản sắc văn hóa, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của Thành phố.

Bà Bùi Thị Hương Thủy - Phó Trưởng phòng Quản lý Di sản văn hóa (Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội) phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Mộc Miên

Trước thực tế, Hà Nội vẫn chưa có một hệ thống chỉ tiêu thống kê chuyên biệt đủ khả năng phản ánh đầy đủ quy mô, cơ cấu, hiệu quả và mức độ đóng góp của các ngành công nghiệp văn hóa đối với phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô.

Từ thực tiễn đó, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đã chủ trì xây dựng Đề án “Bộ chỉ tiêu thống kê các ngành công nghiệp văn hóa trên địa bàn thành phố Hà Nội”. Quá trình xây dựng Đề án đòi hỏi phải làm rõ cơ sở lý luận, phương pháp luận, định hướng và các giải pháp tổ chức thực hiện, bảo đảm Bộ chỉ tiêu có thể vận hành hiệu quả và bền vững.

Tại hội thảo, nội dung được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là việc xác định đúng đối tượng và phạm vi của công nghiệp văn hóa. Tiến sĩ Vũ Thanh Liêm - nguyên Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Thống kê, Ủy viên Hội đồng Trung ương Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Hội trưởng Hội Thống kê Việt Nam cho rằng, để xây dựng được một hệ thống chỉ tiêu “sắc bén”, trước hết cần nhận diện và hệ thống hóa đầy đủ các chủ thể tham gia trong lĩnh vực này, bao gồm doanh nghiệp, hộ kinh doanh và các đơn vị sự nghiệp.

Tiến sĩ Vũ Thanh Liêm - nguyên Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Thống kê, Hội trưởng Hội Thống kê Việt Nam trình bày tham luận. Ảnh: Mộc Miên

Theo Tiến sĩ Vũ Thanh Liêm, việc phân định rõ các nhóm đối tượng phải dựa trên hệ thống quy định của Nhà nước về cơ sở kinh tế, loại hình kinh tế, ngành và sản phẩm kinh tế. Chỉ khi đó, các chỉ tiêu thống kê mới phản ánh đúng thực tiễn, phục vụ hiệu quả cho việc triển khai Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.

Ở góc độ nghiên cứu xã hội học, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Chiện, Phó Viện trưởng Xã hội học và Tâm lý học, Tổng Biên tập Tạp chí Xã hội học và Tâm lý học cho rằng, công nghiệp văn hóa hiện vẫn đang “bỏ quên” một số nhóm xã hội do cách tiếp cận chưa toàn diện. Ông nhấn mạnh, đây là lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi cách tiếp cận đa chiều, liên ngành, kết hợp giữa kinh tế, văn hóa và các yếu tố xã hội.

“Việc xây dựng Bộ chỉ tiêu cần bám sát quan điểm của Đảng, chính sách của Chính phủ. Nếu không phù hợp với định hướng và thực tiễn, hệ thống chỉ tiêu sẽ khó được chấp nhận, gây lãng phí nguồn lực”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Chiện lưu ý.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Chiện trao đổi với phóng viên. Ảnh: Mộc Miên

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Chiện, các chỉ tiêu cần bảo đảm phản ánh được hoạt động của công nghiệp văn hóa theo từng giai đoạn, từng quý, từng năm; đồng thời phù hợp với các cấp độ quản lý từ Trung ương đến địa phương. Đặc biệt, cần xây dựng một khung lý luận bao trùm, tích hợp các vấn đề về kinh tế, văn hóa, chủ thể sáng tạo và các nhóm xã hội.

Đồng quan điểm, Tiến sĩ Lường Thế Anh (Trường Đại học Thủ đô Hà Nội) đánh giá dự thảo Đề án đã “trúng” và “đúng” với yêu cầu thực tiễn, song nhấn mạnh yêu cầu về chất lượng dữ liệu. Theo ông, dữ liệu thống kê phải bảo đảm các tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống”, hạn chế trùng lặp và có khả năng ứng dụng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực như du lịch làng nghề, kinh tế số.

Tiến sĩ Lường Thế Anh cũng đề xuất cần xây dựng cơ chế phối hợp rõ ràng giữa các cơ quan: Ngành văn hóa giữ vai trò đầu mối chuyên ngành; cơ quan thống kê bảo đảm nghiệp vụ; ngành khoa học và công nghệ hỗ trợ công cụ; còn địa phương, doanh nghiệp và các chủ thể văn hóa tham gia cung cấp và kiểm chứng dữ liệu.

Gỡ “điểm nghẽn” thể chế và phối hợp

Một trong những điểm nhấn quan trọng của hội thảo là yêu cầu đẩy mạnh liên kết liên ngành và ứng dụng công nghệ trong thống kê công nghiệp văn hóa. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Chiện đề xuất cần xây dựng cơ sở dữ liệu công nghiệp văn hóa theo hướng tập trung, liên thông; thành lập Trung tâm Dữ liệu Công nghiệp Văn hóa Thủ đô; đồng thời ứng dụng mạnh mẽ dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng phân tích hiện đại.

Bên cạnh đó, việc xây dựng báo cáo thường niên về công nghiệp văn hóa và tăng cường hợp tác quốc tế với UNESCO, các mạng lưới thành phố sáng tạo cũng được xem là những giải pháp cần thiết nhằm nâng cao chất lượng thống kê và hội nhập quốc tế.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Ngọc Quyên, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu sáng tạo Trường Đại học Ngoại Thương) trao đổi tại hội thảo. Ảnh: Mộc Miên

Ở góc độ kinh tế sáng tạo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Ngọc Quyên, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu sáng tạo (Trường Đại học Ngoại Thương) nhấn mạnh vai trò của dữ liệu số và hệ sinh thái dữ liệu mở. Theo bà, Bộ chỉ tiêu cần được thiết kế theo hướng mở, có khả năng kết nối giữa các ngành, các cấp, tạo điều kiện cho các chủ thể tiếp cận và khai thác.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thị Ngọc Quyên cũng chia sẻ kinh nghiệm quốc tế cho thấy, nhiều quốc gia đã thành công khi xây dựng các bộ công cụ đo lường công nghiệp sáng tạo gắn với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trong đó có sự tham gia của các tổ chức độc lập nhằm bảo đảm tính khách quan và minh bạch của dữ liệu.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Mộc Miên

Tại hội thảo, một số ý kiến đề nghị cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, bổ sung các quy định liên quan trong Luật Di sản và các văn bản pháp luật có liên quan; đồng thời làm rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong việc cung cấp và quản lý dữ liệu.

Trong đó, việc xây dựng mã số thống kê riêng cho công nghiệp văn hóa, khai thác hiệu quả dữ liệu thuế, bảo hiểm và đăng ký kinh doanh cũng được coi là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dữ liệu đầu vào. Các ý kiến tại hội thảo cũng đề xuất triển khai thí điểm Bộ chỉ tiêu tại một số xã, phường trước khi nhân rộng, qua đó kiểm nghiệm tính khả thi và điều chỉnh phù hợp với thực tiễn.

Các đại biểu tham dự hội thảo. Ảnh: Mộc Miên

Tiến sĩ Phạm Đăng Quyết, Hội Thống kê Việt Nam, thành viên Ban Chủ nhiệm xây dựng Đề án cho biết, trong bối cảnh Hà Nội đặt mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 5% GRDP vào năm 2026, 8% vào năm 2030 và 10% vào năm 2045, thành phố đang đối mặt với thách thức thiếu công cụ định lượng đủ mạnh để đo lường và điều tiết sự phát triển lĩnh vực này.

Tiến sĩ Phạm Đăng Quyết kiến nghị UBND thành phố sớm phê duyệt Bộ chỉ tiêu thống kê các ngành công nghiệp văn hóa, đồng thời ban hành cơ chế bắt buộc các sở, ngành cung cấp dữ liệu định kỳ cho hệ thống chỉ số CEI; gắn kết quả đánh giá với công tác thi đua của cấp cơ sở. Bên cạnh đó, Sở Văn hóa và Thể thao cần thành lập tổ chuyên trách, xây dựng hệ thống phần mềm tính toán các chỉ số CCI, CRI, LCI và CEI, cũng như đào tạo cán bộ địa phương trong khai thác, sử dụng dữ liệu.

Ở cấp Trung ương, Tiến sĩ Phạm Đăng Quyết đề xuất đưa mô hình chỉ số CEI vào khung thống kê quốc gia nhằm tạo cơ sở so sánh và thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa trên phạm vi cả nước.

Tiếp thu các ý kiến tại hội thảo, Tiến sĩ Đỗ Thị Liên Vân - Phó Trưởng phòng, Phụ trách phòng Nghiên cứu Văn hóa - Xã hội, Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế - Xã hội Hà Nội cho biết, hội thảo là diễn đàn đối thoại giữa “ba nhà”: Nhà hoạch định chính sách, nhà khoa học thống kê và chủ thể cộng đồng sáng tạo, với 30 tham luận và gần 10 ý kiến thảo luận.

Đại diện chủ tọa điều hành hội thảo. Ảnh: Mộc Miên

Các ý kiến đã thống nhất, để hiện thực hóa mục tiêu công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, cần chuyển hóa các luận cứ định tính thành hệ thống dữ liệu định lượng. Đồng thời, hội thảo cũng chỉ ra những “điểm nghẽn” trong quá trình triển khai Bộ chỉ tiêu thống kê công nghiệp văn hóa với 95 chỉ tiêu đã được đề xuất.

Những khó khăn chủ yếu được chỉ ra, gồm: Hạn chế về năng lực phối hợp liên ngành; vướng mắc về thể chế; rào cản trong chia sẻ, bảo mật dữ liệu hành chính; tình trạng thiếu đồng bộ thông tin từ cơ sở.

Trên cơ sở đó, Ban Chủ nhiệm Đề án sẽ nghiêm túc tiếp thu, hoàn thiện và trình thành phố ban hành Bộ chỉ số thí điểm vào cuối tháng 6 tới.