Giai thoại cặp đôi chia tay khi đến chùa Thiên Mụ

Cảnh từ trên cao chùa Thiên Mụ nằm trên đồi Hà Khê, tả ngạn sông Hương (TP Huế). Ảnh: Mạnh Thắng.

Tác giả / Tác phẩm

Người Huế kể chuyện Huế

Tác giảLê Vũ Trường Giang

Nhà xuất bảnNXB Kim Đồng

Những câu chuyện gắn liền với mỗi thành phố hay vùng đất là mạch nguồn làm nên hồn cốt cho miền đất ấy. Với Huế, những câu chuyện khởi đi từ cảnh vật nhuốm màu phong lãm, những câu chuyện gắn liền với các danh sĩ danh nhân luôn làm ta say mê. Dù bao quyển sách đã in, thì vẫn còn nhiều điều để kể ngõ hầu bồi đắp sau dày hơn cho di sản Huế, ký ức Huế.

Sau khi vào trấn thủ đất Thuận Hóa, một lần chúa Nguyễn Hoàng đi dạo xem hình thế núi sông để hoạch định chính sách phát triển cho vùng đất mới. Đi dọc về phía Tây theo hướng sông Hương đổ về, quan sát cánh đồng của xã Hà Khê thuộc huyện Hương Trà nay thuộc thành phố Huế, chúa nhận thấy rằng giữa vùng đất bằng phẳng nổi lên một gò cao, xa xa trông tựa hình đầu rồng đang ngoái nhìn lại. Địa thế gò rất đẹp, phía trước có sông Hương, phía sau có hồ rộng, cảnh trí nên thơ. Chúa nhân đó mới hỏi chuyện người địa phương. Ai cũng nói gò đất ấy rất thiêng. Tục truyền rằng vào một đêm nọ, dân làng có người nhìn thấy một bà già mặc áo đỏ quần xanh, ngồi trên đỉnh gò và nói:

- Đời sau nếu có bậc quốc chủ muốn bồi đắp mạch núi để làm mạnh cho Nam triều thì nên lập chùa thờ Phật, cầu thỉnh linh khí trở về nơi núi này để phúc dân giúp nước, tất không có gì phải lo.

Nói rồi bà già ấy biến mất. Từ đấy gò đất kia được gọi là gò Thiên Mụ. Chúa xét gò đất ấy có linh khí, bèn cho cất chùa. Năm 1601, ngôi chùa được xây dựng trên đồi Hà Khê, mặt hướng ra sông Hương, đặt tên là Thiên Mụ.

Về sau, vua Thiệu Trị xếp chùa Thiên Mụ đứng thứ mười bốn trong số hai mươi cảnh đẹp Kinh thành Huế thuở xưa. Vua cũng viết bài vịnh, lấy đề là Thiên Mụ chung thanh, nghĩa là Tiếng chuông chùa Thiên Mụ.

Ngoài ra, tương truyền, chùa có tên Thiên Mụ lấy từ giai thoại huyền hoặc do dân chúng kể lại. Thiên là trời, Mụ là người phụ nữ lớn tuổi. Thật ra, chùa Thiên Mụ được thành lập sớm hơn nhiều so với thời điểm ấy. Sách ô Châu Cận Lục của Dương Văn An viết năm 1553, đã mô tả về ngôi chùa cũng ở vị trí ấy:

"Chùa nằm phía Nam xã Hà Khê, huyện Hương Trà, ở trên đồi núi, dưới giáp dòng sông, cảnh đẹp vượt hẳn ba nghìn thế giới, gần gang tấc với thiên trì. Khách tản bộ đăng lâm bỗng chốc phát lòng lành, tiêu tan tục lụy...".

Có lẽ trải qua thời gian và chiến tranh, chùa cũ đã bị hư hỏng, chúa Nguyễn Hoàng chỉ là người tới xây dựng lại chùa mà thôi. Các chúa Nguyễn kế nghiệp đã liên tục trùng tu và mở rộng quy mô. Đến thời các vua Nguyễn thì nơi đây trở thành một trong những ngôi quốc tự lớn. Thuận Quảng vốn chịu ảnh hưởng văn hóa Chăm, Chúa Tiên đã dùng Phật giáo để thuần hóa nhân dân, ông sửa sang và xây dựng nhiều ngôi chùa. Việc lập chùa, chọn Phật giáo là tôn giáo chính của Đàng Trong nằm trong nhãn quan chính trị của Chúa Tiên Nguyễn Hoàng, phần vì lấy lòng dân chúng sở tại, phần vì cố kết dân tộc ở cuộc đất phía Nam còn nhiều biến động.

Người Huế kể chuyện Huế mở ra chân dung vùng đất cố đô qua những câu chuyện về lịch sử, con người, phong tục và ký ức dân gian. Ảnh: Fahasa.

Yêu nhau đừng đến thăm chùa

Chùa Thiên Mụ là ngôi chùa lớn, có lịch sử lâu đời. Chùa cũng gắn với câu chuyện đồn đại rằng hễ trai gái yêu nhau mà lên chùa thì về sau đều bị cắt duyên, phải chia tay nhau.

Vào thời Nguyễn, chuyện hôn nhân luôn nằm trong sự sắp đặt của các bậc cha mẹ sao cho đôi bên xứng đôi vừa lứa, môn đăng hộ đối, dẫn đến những hệ lụy khôn lường và xảy ra nhiều câu chuyện tình ngang trái đau lòng. Chuyện kể rằng, lúc bấy giờ, có một cô tiểu thư con nhà danh gia vọng tộc đem lòng yêu thương một chàng trai nghèo khó, mồ côi cha mẹ. Biết chuyện, cha mẹ cô gái ra sức ngăn cản, quyết không cho hai trẻ thành đôi. Chàng trai và cô gái đau khổ tột cùng, thể nguyện nếu không đến được với nhau trong kiếp này thì thành vợ chồng ở thế giới bên kia. Hai người hẹn nhau ra sông Hương cùng tự vẫn, lấy cái chết để lay động tâm can người thân trong gia đình.

Nước mắt lưng tròng, tay trong tay, hai người trẻ cùng nhảy xuống dòng sông để được bên nhau mãi mãi. Sự đời trớ trêu, chỉ có chàng trai chìm sâu xuống đáy dòng sông Hương thăm thẳm, còn cô gái trẻ lại trôi dạt vào bờ, may mắn sống sót. Chàng trai mãi nằm dưới đáy sông, còn cô tiểu thư sau đó được gia đình gả cho một nhà danh giá, môn đăng hộ đối như gia đình cô mong muốn.

Chàng trai chết đi, oan hồn vẫn còn chờ đợi người yêu tái hợp. Chàng chờ mãi, chờ mãi chỉ còn một mình cô đơn bên sông vắng. Ôm mối tình hận, oan hồn chàng trai vào náu nơi chùa Thiên Mụ và có lời nguyền ai oán rằng sẽ làm tan vỡ những đôi lứa yêu nhau nếu họ đến đây vãn cảnh chùa.

Kể từ đó, nhiều câu chuyện ngẫu nhiên trùng hợp với lời nguyền này: Trai gái yêu nhau lên chùa Thiên Mụ vãn cảnh về sau đều chia lìa đôi ngả, nửa đường đứt gánh. Trong bối cảnh hoạt động du lịch phát triển ở Huế, truyền thuyết này ngày càng nổi tiếng hơn, trở thành một truyền thuyết bí ẩn thu hút nhiều người đến tham quan cảnh chùa.

Ngày xưa, chùa Thiên Mụ ở xa dân cư, ít người lui tới, khuôn viên lại có nhiều cây cối rậm rạp. Lợi dụng điều kiện này, các đôi trai gái yêu nhau thường rủ nhau lên chùa, tìm chỗ vắng vẻ làm những chuyện ô uế chốn tu hành. Để cảnh tỉnh và răn đe những hành vi này, dân gian đã sáng tạo ra câu chuyện đầy màu sắc tâm linh kể trên nhằm ngăn chặn những sự việc không như ý, giữ gìn sự thanh tịnh nơi cửa Phật. Quả nhiên, câu chuyện đã đem lại kết quả tích cực và được lưu truyền, ngày càng lan xa. Khi ngành du lịch phát triển, để tạo sự hiếu kì thu hút du khách, các trang web quảng bá không ngừng đăng lại câu chuyện này, hướng dẫn viên du lịch cũng lấy đó làm đề dẫn cho hoạt động khi đưa các đoàn khách đến tham quan chùa Thiên Mụ.

Trên thực tế, ngôi chùa là địa điểm tâm linh, nơi tu tập tôn nghiêm của các vị tăng sư, chốn sinh hoạt linh thiêng cung kính của đạo tràng và khách thập phương. Đến chùa bằng sự thành tâm, trong sáng, ứng xử văn minh và tuyệt đối không có những hành vi sai trái, phản cảm chính là giữ gìn văn hóa tâm linh của người Việt vậy.