Giai thoại về cô Hai Hiên xinh đẹp ở Nha Mân

"Xoài nào thơm bằng xoài Cao Lãnh/Gái nào bảnh bằng gái Nha Mân". Câu ca dao ấy đã có từ hàng trăm năm trước để nói đến vùng đất Nha Mân (xã Tân Nhuận Đông, tỉnh Đồng Tháp) - vùng đất nằm giữa sông Tiền và sông Hậu - có giai thoại về những cung tần mỹ nữ thời xưa, nổi tiếng với nét đẹp đặc trưng. Bây giờ, con gái Nha Mân vẫn mang một nét đẹp mộc mạc.

Ngôi Miếu thờ cô Hai Hiên

Ngày Tết, chúng tôi tìm đến Miếu thờ cô Hai Hiên ở xã Tân Nhuận Đông, tỉnh Đồng Tháp. Tiếp chuyện chúng tôi, ông Trần Phú Quốc, người trực tiếp quản lý Miếu thờ cô Hai Hiên, kể rằng ngày xưa, tại thôn Phú Nhuận, Tổng An Mỹ, huyện An Xuyên, tỉnh An Giang (nay là ấp Tân Hòa, xã Tân Nhuận Đông) có ông Phạm Văn Cần. Nhờ có uy tín trong vùng, nên ông Cần được trọng vọng, cử làm Hương cả, dân quen gọi là Hương cả Cần. Vợ chồng Hương cả Cần chỉ sinh được duy nhất người con gái, đó là cô Hai Hiên.

Càng lớn, cô Hai Hiên càng xinh đẹp, cộng với tính tình nết na thùy mị, nhân từ nên được người dân xa gần cảm mến. Năm 18 tuổi, cô Hai Hiên nức danh tài sắc, chẳng khác tiên nữ giáng trần. Biết bao trai tráng con nhà danh gia, thế phiệt mang trầu cau dạm hỏi nhưng đều bị cô từ chối.

Những năm đó, tại Nha Mân có con rạch xuyên qua lộ số 8 (Quốc lộ 80 ngày nay). Chưa có cầu nên muốn qua bên kia bờ, người ta phải đi đò. Vào một buổi chiều 25-8 âm lịch, trong lúc đang ngồi chơi trên bờ sông Nha Mân, bỗng cô Hai Hiên nghe tiếng gọi đò.

Người đưa đò đi vắng. Bên kia bờ, tiếng bà lão gọi hối hả như cần kíp một chuyện gì. Động lòng, cô Hai Hiên nhanh nhảu nhảy xuống chèo đò sang sông rước bà lão. Chẳng ngờ, khi ra đến giữa sông, nước chảy xiết, cô Hai Hiên luýnh quýnh, sút tay chèo rồi té nhào xuống sông.

Gian thờ cô Hai Hiên

Nghe tiếng tri hô, cha cô tức tốc chạy ra, nhảy ùm xuống sông lặn hụp mò tìm con. Đến khi vớt được cô Hai Hiên lên, dù người còn hơi ấm nhưng cô đã nhắm mắt xuôi tay.

Đau lòng trước cái chết của cô con gái, Hương cả Cần oán trách trời Phật sao chẳng che chở, để cho vợ chồng ông mất đi người con gái mà họ yêu quý nhất trên đời. Trong tâm trạng đau đớn tột cùng, nhìn lên bàn thờ giữa nhà, thấy bức tượng Quan Thánh Đế Quân (Quan Công), Hương cả Cần nói: "Con tôi chết thì không thờ ông nữa". Dứt lời, ông cầm lấy tượng Quan Công để lên thi hài cô Hai Hiên rồi tẩm liệm luôn trong quan tài với ý nghĩ là Quan Công sẽ phân giải khi Diêm Vương phán xét.

Hình ảnh phác họa lại chân dung cô Hai Hiên

Ba ngày sau đám tang cô Hai Hiên, điều quái dị bắt đầu hiển hiện. Người ta thấy cô Hai Hiên ngồi trên chiếc xe ngựa đi từ hướng Sa Đéc về. Tới nhà, cô Hai Hiên bước xuống, bảo người chạy xe vào nói cha cô trả tiền xe rồi cô sẽ vô sau. Anh đánh xe đâu biết cô Hai đã chết, hiện hồn về nên nhanh chân vào nhà…

Người dân đến cúng tại Miếu thờ cô Hai Hiên

Câu chuyện trên cho thấy rằng, trong truyền thuyết về cô Hai Hiên có xuất hiện giao thoa tín ngưỡng người Hoa và người Việt. Chuyện ông Cả Cần thờ Quan Thánh đế quân chứng tỏ đó là tín ngưỡng người Hoa. Chuyện cô Hai Hiên độ trì ghe bầu đi biển ra Huế giống y chang tín ngưỡng thờ Bà Thiên Hậu của người Hoa. Cuối cùng thì dân đồng bằng tín ngưỡng cô Hai Hiên như Bà Liễu Hạnh người Việt.

Nơi đặt mộ cô Hai Hiên

Từ những luận cứ trên, có thể đưa ra một giả thuyết vùng đất Nha Mân là vùng đất có cả 3 dân tộc: Việt - Hoa từ xa đến cộng cư với người Khmer bản địa. Cách Nha Mân 3km về phía hạ nguồn sông Tiền là rạch Cái Tàu hạ, chứng minh có người Tàu sinh sống. Chính sự quần cư này đã tạo điều kiện sinh ra những cô gái lai 3 dòng máu nên rất đẹp.

Mộ cô Hai Hiên được du khách gần xa thường xuyên đến cúng

Vừa nghe xong câu chuyện, chúng tôi tiếp tục tìm đến mộ cô Hai Hiên ở khu vực dọc Quốc lộ 80 thuộc địa bàn xã Tân Nhuận Đông. Từ đường lớn, vào sâu khoảng 100m gặp chiếc cổng có ghi "Phạm Cô Lăng Mộ". Qua khỏi chiếc cổng là khuôn viên có nhiều cây rợp mát, mặt sân được bê tông hóa. Ngay phía tay trái lối vào có một ngôi mộ, nằm lọt thỏm trong ngôi mộ kiên cố.

Các địa danh mang tên Nha Mân còn sót lại

Vừa đến, một người đàn ông hơn 60 tuổi bước ra hướng dẫn nhang đèn. Giữa trưa, dưới tán bồ đề khá mát mẻ, tôi được ông Trịnh Văn Phụng (cháu ruột 3-4 đời của cô Hai Hiên).

Ông Phụng cho biết lễ cúng chính hàng năm cho cô Hai Hiên là ngày 25-8 âm lịch. Ngoài các lần cúng này, hằng tháng, vào các ngày mùng 9, 19, 29 (nếu tháng đủ thì mùng 10, 20, 30), những người trông coi khu mộ còn cúng theo kiểu cúng mẫu, ăn tương…

Xã Tân Nhuận Đông được thành lập trên cơ sở hợp nhất 3 xã: Tân Nhuận Đông, An Khánh và Hòa Tân.

Bài - ảnh - video: Tâm Minh -