Giải thưởng Dế Mèn 2026: Lan tỏa khát vọng sáng tạo cho thiếu nhi

Lễ trao Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 7 - 2026 của Báo Thể thao và Văn hóa (Thông tấn xã Việt Nam) tổ chức đã diễn ra chiều 22-5 tại Hà Nội.

Các đại biểu dự triển lãm Thế giới tuổi thơ qua tác phẩm của cố NSND Ngô Mạnh Lân trong khuôn khổ Lễ trao giải Dế Mèn. Ảnh: BTC

Đến dự có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh; Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh; Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm; Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam Nguyễn Thanh Lâm; Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng.

Giải thưởng năm nay được trao cho những sáng tác, trình diễn nghệ thuật xuất sắc “của thiếu nhi” và “vì thiếu nhi” với 1 Giải thưởng Lớn “Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn”, 6 giải Khát vọng Dế Mèn và 4 Tặng thưởng của Hội đồng giám khảo.

Hiệp sĩ Dế Mèn vinh danh họa sĩ Ngô Mạnh Lân

Giải thưởng Lớn “Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn” vinh danh cố Phó Giáo sư, Tiến sĩ, họa sĩ, đạo diễn, Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân, vì những cống hiến trọn đời cho nghệ thuật thiếu nhi với những tác phẩm kinh điển, “sống mãi với thời gian” như: “Chuyện Ông Gióng”, “Mèo con”, “Trê Cóc”... và đặc biệt là những bức tranh minh họa để đời truyện “Dế Mèn phiêu lưu ký”.

Cố Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân.

Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân sinh năm 1934 tại Tả Thanh Oai, Thanh Trì (cũ), Hà Nội. Ông mất ngày 15-9-2021. Ông tham gia khóa học đầu tiên của Trường Mỹ thuật Việt Nam ở chiến khu Việt Bắc do họa sĩ Tô Ngọc Vân phụ trách. Ông từng phục vụ trong quân đội, tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ và có hơn 100 bức ký họa kháng chiến mang phong cách riêng, được ví như một bảo tàng lịch sử và nghệ thuật về Điện Biên Phủ.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh và Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Lê Quốc Minh trao Giải thưởng Lớn - “Thành tựu trọn đời – Hiệp sĩ Dế Mèn” vinh danh cố PGS.TS - họa sĩ - đạo diễn - NSND Ngô Mạnh Lân cho đại diện gia đình. Ảnh: Hoàng Hiếu - TTXVN

Năm 1962, sau khi tốt nghiệp trường Đại học Điện ảnh Quốc gia Liên bang Xô Viết - VGIK với tấm bằng đỏ xuất sắc, Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân trở về nước và được phân công về Xưởng phim Hoạt họa và búp bê Việt Nam (nay là Hãng phim Hoạt hình Việt Nam). Thời điểm này, phim hoạt hình Việt Nam mới ở tuổi lên 2. Sau bộ phim hoạt hình đầu tiên của điện ảnh Việt Nam "Đáng đời thằng Cáo" (1960), rồi bộ phim cắt giấy "Con một nhà" (1961 - đạo diễn Trương Qua) và phim búp bê "Chú Thỏ đi học" (1962 - đạo diễn Nguyễn Tích), Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân bắt đầu sự nghiệp làm phim hoạt hình của riêng mình bằng bộ phim "Một ước mơ" (1963). Kể từ đây, ông trở thành cánh chim đầu đàn của Hãng phim Hoạt hình Việt Nam, góp phần đưa hãng phim và tầm vóc phim hoạt hình Việt Nam lên tầm cao mới lúc bấy giờ.

Đặc biệt, Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân có tới 3 lần vẽ Dế Mèn, lần đầu tiên vào năm 1959 khi bản dịch tiếng Nga tác phẩm “Dế Mèn phiêu lưu ký” của nhà văn Tô Hoài được xuất bản tại Liên Xô. Sau đó, Dế Mèn phiên bản 1972 đã được tác giả chỉnh sửa chân thực hơn, có thể coi là một trong những hình ảnh Dế Mèn quen thuộc nhất với nhiều thế hệ trẻ em Việt Nam.

Năm 1989, một lần nữa, Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân vẽ bìa và minh họa “Dế Mèn phiêu lưu ký”. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, nếu như nhà văn Tô Hoài là “cha đẻ” của nhân vật Dế Mèn bằng ngôn ngữ, Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân một lần nữa “sinh ra” nhân vật này bằng hình ảnh.

NSND Ngọc Lan, Phu nhân cố PGS.TS - họa sĩ - đạo diễn - NSND Ngô Mạnh Lân phát biểu khi ông được trao Giải thưởng Lớn - “Thành tựu trọn đời – Hiệp sĩ Dế Mèn”. Ảnh: Hoàng Hiếu - TTXVN

Những đóng góp của Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân cho nghệ thuật đã được công nhận bằng nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế. Tiêu biểu ông giành 3 giải Bông Sen Vàng, 4 giải Bông Sen Bạc, nhiều Bằng khen của Ban giám khảo tại các kỳ Liên hoan phim Việt Nam, cùng các giải quốc tế như: Giải Bồ nông Bạc tại Liên hoan phim Hoạt hình quốc tế ở Mamaia (Romania) năm 1966 cho phim “Mèo con”; giải Bồ câu Vàng tại Liên hoan phim quốc tế Leipzig, Cộng hòa Dân chủ Đức (1971) cho phim “Chuyện Ông Gióng”.

Ông được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhất năm 1998. Năm 2007, ông nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật cho các tác phẩm: “Mèo con”, “Chuyện Ông Gióng”, “Con sáo biết nói”, “Những chiếc áo ấm”, “Trê Cóc”. Ông là một trong các nghệ sĩ điện ảnh Việt Nam có mặt trong “Bách khoa toàn thư Điện ảnh Liên Xô”.

Không chỉ để lại dấu ấn sâu đậm các lĩnh vực sáng tạo cho thiếu nhi, Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân còn được đồng nghiệp, giới chuyên môn và nhiều thế hệ nghệ sĩ coi là hình mẫu đẹp về nhân cách, lao động nghệ thuật nghiêm cẩn, tinh thần sáng tạo không ngừng nghỉ, trách nhiệm bền bỉ với thế hệ trẻ.

Tổng Giám đốc TTXVN Vũ Việt Trang và nhà thơ Trần Đăng Khoa, Chủ tịch Hội đồng Giám khảo trao tặng thưởng của Hội đồng Giám khảo dành cho những tác phẩm mang dấu ấn sáng tạo đặc biệt của Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần thứ 7 – năm 2026. Ảnh: Hoàng Hiếu - TTXVN

Nhà thơ Trần Đăng Khoa, Chủ tịch Hội đồng giám khảo Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn lần 7 chia sẻ: Giải thưởng lớn - Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn được dành để vinh danh những tác giả đã cống hiến trọn đời cho thiếu nhi. Năm nay, vinh danh Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân là lựa chọn của Giải thưởng Thiếu nhi gắn với hình tượng Dế Mèn, bởi ông là người vẽ minh họa cho “Dế Mèn phiêu lưu ký” của nhà văn Tô Hoài từ năm 1959. Những tranh minh họa ấy được in rất đẹp và đã trở thành một phần ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ bạn đọc. Không chỉ vậy, ông còn có những đóng góp rất lớn cho phim hoạt hình và minh họa sách thiếu nhi”.

Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm (bên phải) và Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng trao Giải thưởng "Khát vọng Dế Mèn" cho các tác giả. Ảnh: Hoàng Hiếu - TTXVN

Trải qua 6 mùa đã có 4 giải Hiệp sĩ Dế Mèn lần lượt được trao cho nhà văn Nguyễn Nhật Ánh (2020), Trần Đức Tiến (2023), Lý Lan (2024), nhạc sĩ Phạm Tuyên (2025) cùng 27 giải Khát vọng Dế Mèn, 4 Tặng thưởng được trao cho các văn nghệ sĩ trong và ngoài nước, trong đó có 8 tác giả là thiếu nhi.

Những sáng tạo độc đáo cho thiếu nhi

Năm nay, Giải Khát vọng Dế Mèn được trao cho: “100 cái chân” (truyện của Nguyễn Ngọc Thuần, Nhà xuất bản Trẻ); “Bà nội kỳ lạ nhứt thế gian” (bản thảo truyện dài của Nguyễn Thị Như Hiền); Bộ tranh “Việt Nam qua nét vẽ của Hải Nam” của họa sĩ Nguyễn Đăng Hải Nam (16 tuổi); “Chú robot tưởng mình là người” (truyện của Lê Anh Vinh, Nhà xuất bản Kim Đồng); Series hoạt hình “Wolfoo và hệ sinh thái sáng tạo từ phim” (do Sconnect Việt Nam sản xuất và phát triển); “Yersin - Khúc hát Cá Ông” (truyện tranh của Tạ Huy Long, Nhà xuất bản Kim Đồng).

Tặng thưởng của Hội đồng giám khảo cho các tác phẩm: “Bác sách bụng to” (bản thảo tập thơ của Vũ Ngọc Diệp, 11 tuổi); Bộ tranh “Tiếng nói đại dương” của họa sĩ nhí Nguyễn Minh Quân (11 tuổi); “Những câu chuyện về công tử mơ mộng” cùng chùm tác phẩm về chú mèo (bản thảo tranh truyện của Lê Nhã Uyên, 10 tuổi); “Phép màu của Kurt” (nhạc kịch do Học viện nghệ thuật STARLAB sản xuất).