Giảm 30-70% tiền phạt thuế tồn đọng, mở đường khơi thông nguồn lực kinh tế

Giảm tiền phạt, tạo điều kiện xử lý hồ sơ tồn đọng

Tại dự thảo Nghị quyết về chính sách đặc thù tháo gỡ vướng mắc cho người nộp thuế đang được lấy ý kiến, Bộ Tài chính đề xuất giảm mức phạt chậm nộp hồ sơ khai thuế đối với doanh nghiệp, tổ chức đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế (trạng thái 03) hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký (trạng thái 06). Đây là nhóm đối tượng có nhiều hồ sơ nghĩa vụ thuế kéo dài qua nhiều năm.

Theo số liệu Bộ Tài chính công bố, tính đến ngày 23/10/2026, cả nước có hơn 2,5 triệu người nộp thuế thuộc hai nhóm trạng thái nói trên, với tổng số nợ gần 27.805 tỷ đồng.

Theo đề xuất, doanh nghiệp, tổ chức nộp đầy đủ hồ sơ khai thuế còn thiếu sẽ được áp dụng mức phạt thấp hơn so với quy định hiện hành, tùy thời điểm hoàn thành nghĩa vụ. Cụ thể, nếu hoàn tất hồ sơ từ khi Nghị quyết có hiệu lực đến hết ngày 30/6/2027, người nộp thuế chỉ phải nộp 30% mức phạt theo quy định, tương đương giảm 70%.

Với hồ sơ hoàn thành trong giai đoạn từ ngày 1/7 đến 31/12/2027, mức phạt phải nộp bằng 50% quy định hiện hành. Từ ngày 1/1 đến hết ngày 30/6/2028, mức này là 70%.

Đối với hộ, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp kê khai, mức phạt dự kiến bằng 50% quy định khi hoàn thành đầy đủ hồ sơ còn thiếu. Riêng hộ, cá nhân kinh doanh nộp thuế khoán được đề xuất miễn khoản phạt hành chính này.

Chính sách không áp dụng với các trường hợp đã có quyết định xử phạt, hành vi trốn thuế hoặc đang bị điều tra, truy tố, xét xử về gian lận thuế, hóa đơn.

Gỡ vướng thủ tục, giảm chi phí cho doanh nghiệp

Đánh giá về đề xuất này, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng các chính sách tháo gỡ hồ sơ thuế tồn đọng có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trên thực tế nhưng vẫn chưa hoàn tất các nghĩa vụ pháp lý với cơ quan thuế.

Theo ông Huy, doanh nghiệp thuộc trạng thái 03 và 06 có hoàn cảnh khác nhau. Một số đơn vị cần hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động, trong khi những trường hợp khác có thể muốn khôi phục kinh doanh. Vì vậy, chính sách cần tạo điều kiện để từng nhóm xử lý nghĩa vụ phù hợp với tình trạng thực tế.

Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi.

Ông Huycho rằng, giảm tiền phạt là một giải pháp quan trọng, nhưng cần được đặt cùng việc đơn giản hóa thủ tục. Với doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhiều năm, việc tìm lại chứng từ, thuê kế toán lập hồ sơ và xử lý các khoản phạt tích lũy có thể trở thành gánh nặng lớn. Nếu thủ tục được thiết kế hợp lý, người nộp thuế sẽ có thêm động lực hoàn tất nghĩa vụ thay vì tiếp tục để hồ sơ tồn đọng.

Một điểm cần lưu ý là không phát sinh doanh thu không đồng nghĩa với việc đương nhiên không còn nghĩa vụ thuế. Việc miễn hoặc giảm một số nghĩa vụ kê khai phải được xác định rõ về thời gian, điều kiện và trách nhiệm của người nộp thuế. Tương tự, xử lý tiền chậm nộp hay tiền phạt không có nghĩa là xóa bỏ toàn bộ nghĩa vụ thuế gốc.

Từ góc độ quản lý, ông Huy cho rằng cần phân loại hồ sơ theo mức độ phức tạp, có hướng dẫn cụ thể và xác định rõ đầu mối, thời hạn giải quyết. Việc liên thông dữ liệu giữa cơ quan thuế và cơ quan đăng ký kinh doanh cũng cần được chú trọng để hạn chế yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại những thông tin đã có.

Ở góc nhìn khác, ThS. Nguyễn Thái Bình, giảng viên Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT), nhận định tình trạng doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế không chỉ là vướng mắc của từng đơn vị mà còn phản ánh bất cập trong quản lý thuế và thủ tục rút lui khỏi thị trường.

Theo ông Bình, khi doanh nghiệp không còn doanh thu, dòng tiền nhưng vẫn phải hoàn thiện nhiều kỳ kê khai và chịu các khoản phạt tích lũy, chi phí tuân thủ có thể vượt quá khả năng tài chính. Điều này khiến không ít đơn vị dù đã chấm dứt hoạt động thực tế vẫn không thể hoàn tất thủ tục pháp lý.

Dẫn số liệu về 287.000 doanh nghiệp, tổ chức và 466.000 hộ, cá nhân kinh doanh đã ngừng hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế, ông Bình cho biết trong nhóm này có hơn 172.000 đơn vị tồn đọng trên 10 năm dù không còn nợ thuế. Theo ông, đây là dấu hiệu cho thấy nghĩa vụ hành chính đôi khi vẫn bị treo trong thời gian dài, ngay cả khi hoạt động kinh tế đã kết thúc.

Đáng chú ý, ông Bình đánh giá đề xuất miễn nghĩa vụ nộp tờ khai đối với những kỳ không phát sinh nghĩa vụ thuế, nếu được áp dụng đúng phạm vi và điều kiện, có thể giải quyết trực tiếp một trong những nguyên nhân gây tồn đọng hồ sơ.

Ông dẫn ví dụ, một doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký trong 10 năm có thể phải bổ sung ít nhất 40 tờ khai thuế giá trị gia tăng và 10 hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp. Chi phí ước tính khoảng 55 triệu đồng, trong đó riêng tiền phạt chậm nộp là 23 triệu đồng.

Theo ông Bình, việc loại bỏ những thủ tục không còn cần thiết sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí kế toán, thời gian khôi phục chứng từ và rút ngắn quá trình đóng mã số thuế. Tuy nhiên, đơn giản hóa kê khai không đồng nghĩa với buông lỏng kiểm soát. Cơ quan thuế cần đối chiếu dữ liệu hóa đơn điện tử, ngân hàng, duy trì yêu cầu quyết toán đến thời điểm chấm dứt hoạt động và truy thu nếu phát hiện kê khai gian dối.

Ở góc độ cơ quan quản lý, thay vì dành nhiều nguồn lực xử lý hồ sơ hành chính tồn đọng, ngành thuế có thể tập trung hơn vào các trường hợp có dấu hiệu rủi ro cao, giao dịch bất thường hoặc nguy cơ trốn thuế, gian lận hóa đơn.

Hai chuyên gia cùng nhìn nhận, một môi trường kinh doanh thuận lợi không chỉ cần tạo điều kiện cho doanh nghiệp thành lập và mở rộng hoạt động, mà còn phải có cơ chế để doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường một cách minh bạch, đúng quy định.

Vì vậy, giảm tiền phạt và đơn giản hóa thủ tục cần đi cùng cơ chế giám sát phù hợp. Doanh nghiệp gặp khó khăn thực sự cần được tháo gỡ, trong khi hành vi cố tình trốn thuế, gian lận hóa đơn vẫn phải được xử lý nghiêm. Đây là điều kiện để chính sách vừa giải quyết những tồn đọng kéo dài, vừa bảo đảm kỷ cương và công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế.